Thanh Sơn giữ điệu sênh tiền

Trong kho tàng văn hóa của đồng bào Mường ở Thanh Sơn, nghệ thuật trình diễn dân gian gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng, phong tục tập quán và sinh hoạt tín ngưỡng. Diễn tấu cồng chiêng, múa mỡi, chạm ống, đâm đuống, hát ví, hát rang và múa sênh tiền... mỗi loại hình đều mang những nét đặc sắc riêng, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của dân tộc Mường. Trong đó, múa sênh tiền gây ấn tượng bởi sự kết hợp giữa âm thanh nhạc cụ và những động tác nhịp nhàng, mềm mại của người biểu diễn.

Người dân thôn Đình, xã Thanh Sơn giữ điệu sênh tiền.

Điểm đặc biệt của điệu múa là cây sênh tiền - nhạc cụ được chế tác từ ba thanh gỗ cứng, kết hợp với những đồng tiền kim loại, các đường răng cưa và quả chuông nhỏ. Thanh thứ nhất có hai đinh gắn các đồng tiền, thanh thứ hai có một đinh gắn đồng tiền, được nối với nhau bằng sợi dây da ngắn. Thanh thứ ba ngắn hơn, có các hàng răng cưa ở hai cạnh. Để làm được nhạc cụ này, người thợ phải tỉ mỉ trong từng công đoạn, từ lựa chọn gỗ, tạo hình đến gắn đồng tiền và tạo răng cưa, bảo đảm khi sử dụng phát ra âm thanh rõ, vui tai.

Khi trình diễn, người múa dùng tay trái cầm hai thanh gỗ có dây nối, tay phải cầm thanh gỗ ngắn hơn như một chiếc phách. Những động tác gõ, gạt, lắc được thực hiện linh hoạt, khi nhanh, khi chậm, tạo nên âm thanh đồng tiền va vào nhau leng keng, hòa cùng tiếng sột soạt của các đường răng cưa. Nhịp điệu khi rộn ràng, tươi vui, lúc lại khoan thai, uyển chuyển, đòi hỏi người biểu diễn phải khéo léo, có khả năng cảm nhịp và phối hợp nhịp nhàng giữa hai tay.

Không chỉ là cách tạo âm thanh, từng động tác còn góp phần làm nên vẻ đẹp của điệu múa. Người biểu diễn vừa điều khiển nhạc cụ theo nhịp, vừa kết hợp cử chỉ, bước chân và chuyển động cơ thể, tạo nên sự hòa quyện giữa âm nhạc và vũ điệu. Qua đó, múa sênh tiền thể hiện sự tinh tế trong nghệ thuật dân gian, đồng thời góp phần phản ánh nét duyên dáng, sự khéo léo của đồng bào Mường.

Trong Lễ hội Đình Thạch Khoán, hình ảnh những thiếu nữ Mường duyên dáng trình diễn điệu sênh tiền đã trở thành điểm nhấn trong không gian văn hóa truyền thống. Những thanh gỗ nhỏ ngân vang theo nhịp múa, hòa cùng động tác mềm mại của người biểu diễn, mang đến không khí vui tươi, rộn ràng cho lễ hội. Qua mỗi lần trình diễn, điệu múa không chỉ phục vụ nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của người dân và du khách mà còn góp phần giới thiệu những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Mường.

Trình diễn điệu sênh tiền trong Lễ hội Đình Thạch Khoán.

Cũng như nhiều loại hình nghệ thuật dân gian khác, múa sênh tiền đang đứng trước những thách thức trong quá trình bảo tồn. Nhịp sống hiện đại khiến một bộ phận thanh thiếu niên ít có điều kiện tiếp xúc với các hình thức diễn xướng truyền thống. Nếu thiếu người thực hành, truyền dạy và không gian biểu diễn thường xuyên, những kỹ năng sử dụng nhạc cụ, các động tác múa cùng những giá trị văn hóa gắn với điệu múa có nguy cơ mai một.

Từ trăn trở ấy, nhiều người dân tâm huyết với văn hóa Mường tại xã Thanh Sơn đã tích cực duy trì các hoạt động văn hóa truyền thống. Điển hình là Bí thư Chi bộ thôn Đình Nguyễn Thị Kim Yến - người dành nhiều tâm huyết cho việc bảo tồn văn hóa Mường, đã cùng các thành viên Câu lạc bộ (CLB) Bảo tồn văn hóa dân tộc Mường thường xuyên duy trì luyện tập, biểu diễn các loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian của đồng bào Mường và truyền dạy những điệu múa, câu hát truyền thống cho thế hệ trẻ.

Những buổi tập luyện tại nhà văn hóa không chỉ tạo điều kiện để người dân giao lưu mà còn giúp thế hệ trẻ tiếp cận gần hơn với di sản của cha ông. CLB thường xuyên tham gia biểu diễn tại Lễ hội Đền Hùng, Lễ hội Đình Thạch Khoán và các dịp lễ, Tết của địa phương.

Theo bà Nguyễn Thị Kim Yến, bảo tồn văn hóa Mường không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm tự hào của mỗi người con dân tộc. Điều quan trọng là làm sao để người trẻ hiểu, yêu và chủ động tiếp nối những giá trị truyền thống, để các điệu múa, lời ca không chỉ vang lên trong lễ hội mà còn hiện diện thường xuyên và lan tỏa trong đời sống cộng đồng.

Những âm thanh hòa quyện cùng điệu múa uyển chuyển vang lên trong những ngày lễ, Tết hay trong các buổi luyện tập, sinh hoạt văn hóa thôn, hành trình gìn giữ di sản bắt đầu từ những việc làm giản dị, bền bỉ. Khi người dân chung tay trao truyền, khi thế hệ trẻ tìm thấy niềm vui và sự tự hào trong văn hóa dân tộc, điệu múa truyền thống sẽ có thêm cơ hội tiếp nối qua thời gian, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa Mường trên quê hương Thanh Sơn.

Phương Thanh