Khơi thông chính sách, đưa doanh nghiệp khoa học và công nghệ bứt phá

Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy kinh tế tư nhân, việc gỡ rào cản cho doanh nghiệp khoa học và công nghệ là yêu cầu quan trọng để củng cố hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Tạo lực đẩy từ chính sách

Chiều 27/1, tại Hà Nội, diễn ra Hội thảo “Cơ hội và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khoa học, công nghệ” do Hội Tự động hóa Việt Nam (VAA) phối hợp cùng Công ty Cổ phần VGreen và Công ty CP Weldcom tổ chức.

Tại hội thảo, TS. Phạm Thế Dũng, Phó Tổng Thư ký Hội Tự động hóa Việt Nam cho biết, doanh nghiệp khoa học và công nghệ thực hiện hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (STI), có năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ và mang lại hiệu quả về kinh tế - xã hội - môi trường.

Doanh nghiệp được cấp Giấy Chứng nhận doanh nghiệp khoa học và công nghệ được hưởng các chính sách ưu tiên, ưu đãi, hỗ trợ theo quy định tại pháp luật về đầu tư, đấu thầu, thuế, tín dụng, đất đai và các quy định pháp luật khác.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp khoa học và công nghệ được ưu tiên thuê đất, cơ sở hạ tầng tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, khu công nghệ, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung. Đồng thời, ưu tiên sử dụng trang thiết bị nghiên cứu, phát triển tại phòng thí nghiệm dùng chung, cơ sở ươm tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo; được hỗ trợ thông tin, truyền thông, xúc tiến thương mại...

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương tại hội thảo, TS. Nguyễn Quân, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, công nghệ giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp. Nhận thức rõ điều đó, những năm qua, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã có bước trưởng thành rõ nét, trong đó, số lượng doanh nghiệp khoa học và công nghệ gia tăng nhanh chóng.

Tuy nhiên, trên thực tế, dù nhiều doanh nghiệp đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí của doanh nghiệp khoa học và công nghệ, song số lượng giấy chứng nhận được cấp vẫn còn khiêm tốn. Nguyên nhân chủ yếu là doanh nghiệp chưa thực sự cảm nhận được các lợi ích thiết thực từ chính sách của nhà nước dành cho doanh nghiệp khoa học và công nghệ, nhất là các ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng. Vì vậy, dù đủ điều kiện, không ít doanh nghiệp vẫn chưa mặn mà với việc đăng ký để được công nhận là doanh nghiệp khoa học và công nghệ.

TS. Nguyễn Quân chỉ ra, trước đây khi Chính phủ ban hành số 80/2007/NĐ-CP về doanh nghiệp khoa học và công nghệ đã giao thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận doanh nghiệp khoa học, công nghệ cho các Sở Khoa học và Công nghệ của địa phương.

Song, tại nhiều địa phương, cơ quan quản lý có thẩm quyền vẫn gặp không ít khó khăn trong quá trình triển khai do thiếu đội ngũ cán bộ có năng lực thẩm định các dự án của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến việc xem xét, cấp giấy chứng nhận.

"Hiện nay, tình hình đã có nhiều chuyển biến tích cực, đặc biệt với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số. Phần lớn các doanh nghiệp khoa học, công nghệ hình thành và phát triển trên nền tảng công nghệ số, với số lượng gia tăng nhanh chóng, nhất là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ thông tin, bán dẫn - vi mạch và chuyển đổi số. Đây là tín hiệu đáng mừng" - TS. Nguyễn Quân nhấn mạnh.

Đồng thời, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam mong muốn làm thế nào để doanh nghiệp có thể tiếp cận một cách thuận lợi các cơ chế, chính sách ưu đãi của Nhà nước. Qua đó, thấy rõ giá trị và ý nghĩa thiết thực của danh hiệu doanh nghiệp khoa học, công nghệ.

"Hiện, các cơ quan quản lý vẫn thiếu những hướng dẫn chi tiết, cụ thể để doanh nghiệp triển khai, khiến việc thụ hưởng các chính sách ưu đãi còn khó khăn, đặc biệt là ưu đãi về thuế và đất đai" - TS. Nguyễn Quân nói.

Vì vậy, các cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính cần sớm ban hành các văn bản hướng dẫn mang tính “cầm tay chỉ việc”, theo hướng thông thoáng, minh bạch, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính.

Từ đó, tạo điều kiện để doanh nghiệp thuận lợi trong việc được cấp giấy chứng nhận doanh nghiệp khoa học, công nghệ, cũng như tiếp cận hiệu quả các chính sách ưu đãi của nhà nước, nhất là các nguồn lực tài chính phục vụ hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và phát triển công nghệ của chính doanh nghiệp.

Khoa học và công nghệ cần được đặt ở vị trí trung tâm

Cũng theo TS. Nguyễn Quân, trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết 68-NQ/TW, triển vọng phát triển của doanh nghiệp khoa học và công nghệ đang mở ra rất tích cực. Vấn đề then chốt hiện nay là tổ chức thực hiện các giải pháp đột phá từ 2 nghị quyết này theo hướng gắn chặt với quyền lợi thực chất của doanh nghiệp, đồng thời giải phóng doanh nghiệp khỏi những rào cản thủ tục hành chính.

Bên cạnh đó, cộng đồng doanh nghiệp khoa học và công nghệ hãy mạnh dạn đưa các kết quả nghiên cứu, công nghệ mới vào sản xuất, kinh doanh và chủ động tiếp cận các cơ quan quản lý nhà nước để kịp thời thụ hưởng các chính sách ưu đãi.

Ở góc độ doanh nghiệp khoa học và công nghệ, bà Trần Thanh Việt, CEO Công ty Cổ phần VGreen chia sẻ, là doanh nghiệp khởi nguồn từ sản xuất kombucha - một sản phẩm lên men truyền thống, nhưng thay vì phát triển theo hướng thủ công thuần túy hoặc thương mại hóa nhanh, doanh nghiệp lựa chọn con đường chuẩn hóa quy trình, kiểm soát vi sinh và từng bước tích lũy năng lực khoa học, công nghệ.

Quá trình này bao gồm việc lựa chọn và dẫn hướng chủng vi sinh, kiểm soát các thông số lên men, xây dựng quy trình sản xuất ổn định và tái lập, đồng thời kết hợp các kiến thức về công nghệ sinh học, dinh dưỡng và an toàn thực phẩm. Từ nền tảng thực tiễn, doanh nghiệp từng bước hình thành hoạt động R&D, đáp ứng các tiêu chí để được công nhận là doanh nghiệp khoa học và công nghệ. "Nền tảng khoa học giúp doanh nghiệp tạo dựng niềm tin với đối tác và thị trường, đồng thời mở ra dư địa phát triển dài hạn" - bà Việt khẳng định.

Tuy nhiên, bà Việt thừa nhận, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều rào cản, đặc biệt trong việc tiếp cận nguồn lực cho R&D, hoàn thiện hồ sơ khoa học chuyên sâu và chuyển hóa các chính sách hỗ trợ thành cơ chế vận hành cụ thể. Bên cạnh đó là những hạn chế về nhân lực khoa học, công nghệ, năng lực hấp thụ và triển khai công nghệ, cũng như các yêu cầu ngày càng cao liên quan đến quản trị chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật.

Theo bà Trần Thanh Việt, khoa học và công nghệ cần được đặt ở vị trí trung tâm trong toàn bộ quá trình triển khai các dự án đầu tư, từ khâu tư vấn, thẩm định, thẩm tra đến tổ chức thực hiện. Việc xem xét các dự án, công trình trong bối cảnh ứng dụng khoa học công nghệ và nâng cấp trình độ công nghệ không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư, mà còn tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

"Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân và xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo là trụ cột của tăng trưởng bền vững, việc tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp khoa học và công nghệ được xem là yêu cầu quan trọng để củng cố hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nhiều chủ trương gần đây tiếp tục nhấn mạnh vai trò của đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong chiến lược phát triển dài hạn" - bà Trần Thanh Việt nhận định.

Trong khuôn khổ sự kiện, diễn ra Lễ ra mắt Đề án Hệ sinh thái doanh nghiệp Hội Tự động hóa Việt Nam và Lễ ra mắt sản phẩm hệ sinh thái Medifood VGreen. Việc giới thiệu hệ sinh thái Medifood tại hội thảo được nhìn nhận như một ví dụ thực tiễn để thảo luận về cách doanh nghiệp khoa học, công nghệ hình thành từ nhu cầu đời sống, yêu cầu làm chủ công nghệ và bài toán đưa kết quả nghiên cứu vào thị trường, qua đó bổ sung thêm dữ liệu phục vụ hoàn thiện chính sách hỗ trợ trong thời gian tới.

Theo các chuyên gia tại hội thảo, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế khuyến khích đầu tư R&D theo hướng minh bạch, linh hoạt, đồng thời tăng hiệu quả liên kết “ba nhà” giữa nhà nước - cơ sở nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp.

Theo báo Công Thương