Nét đẹp văn hóa trong lễ hội làng

Với người dân vùng Đất Tổ, mùa Xuân là mùa lễ hội. Các lễ hội truyền thống có vai trò gắn kết cộng đồng cư dân trong một làng, xã, thôn, bản. Qua đó, ý thức, trách nhiệm về một cộng đồng cư dân cũng được củng cố. Trải qua bao biến thiên của lịch sử, ngày nay, nét đẹp văn hóa làng, trong đó những lễ hội truyền thống vẫn luôn được gìn giữ, bảo tồn và phát huy, trở thành những “báu vật” giữa nhịp sống hiện đại.

Hội làng ở các làng quê thường được tổ chức vào mùa Xuân, mùa của trăm hoa đua nở, khi đất trời giao hòa, thiên nhiên tươi tốt, lòng người hân hoan. Trong nhịp sống hiện đại, hội làng vẫn giữ được những nghi thức tôn nghiêm thuần Việt với những hoạt động văn hóa mang đậm bản sắc truyền thống. Hội làng thường được tổ chức đông vui, đầm ấm tình làng nghĩa xóm. Điều đó thể hiện từ khâu chuẩn bị cho đến khi tan hội.

Có xem hội làng mới cảm nhận hết ý nghĩa và lòng tự hào dân tộc. Hội làng gồm hai phần lễ và hội, thường diễn ra ở đình làng. Nếu như phần lễ thể hiện lòng ngưỡng mộ, tôn vinh các anh hùng, danh nhân, người có công với dân, với nước... đem lại đời sống ấm no, hạnh phúc cho cộng đồng, thì phần hội là dịp thể hiện những sinh hoạt văn hóa gắn kết cộng đồng như múa, hát giao duyên, các diễn xướng, cuộc thi tài mang tính thượng võ, các trò diễn phong tục...

Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu xã Hy Cương.

Năm nay, xã Hy Cương khôi phục Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu trong 2 ngày 27 và 28/2 (tức ngày 11 và 12 tháng Giêng năm Bính Ngọ) sau 19 năm bị gián đoạn. Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu được ra đời ở làng cổ Gia Ninh, xã Thanh Đình (nay là xã Hy Cương). Lễ hội nhằm tưởng nhớ, tri ân công đức 2 vị thần huyền thoại thời kỳ Hùng Vương dựng nước là Đức Thánh Tản Viên và Quý Minh Đại Vương. Đây là lễ hội tín ngưỡng phồn thực nông nghiệp, thể hiện ước nguyện của cộng đồng về mùa màng bội thu và sự sinh sôi nảy nở. Trước kia, lễ hội được tổ chức vào ngày 3 và 4 tháng Giêng với những cổ tục đặc sắc như: Nghi lễ rước ông Khiu, bà Khiu; nghi lễ bái vọng; nghi lễ chạy quân; nghi lễ rước và hóa ông Giải; nghi lễ cầu mùa trên giàn Khiu. Tuy nhiên, trải qua thời gian, do tác động của nhiều yếu tố, lễ hội bị mai một.

Sau nhiều nghiên cứu, nỗ lực sưu tầm cũng như quyết tâm phục dựng, UBND xã Hy Cương đã xây dựng kế hoạch tổ chức lễ hội. Đồng chí Nguyễn Thu Hiền - Chủ tịch UBND xã, Trưởng Ban tổ chức lễ hội cho biết: “Quá trình khôi phục lễ hội được xã triển khai cẩn trọng, đảm bảo tính khoa học, phù hợp với quy định hiện hành và thực tiễn địa phương. Việc khôi phục lễ hội góp phần tôn vinh, tưởng nhớ công lao to lớn của các bậc tiền nhân đã có công dựng nước; cầu mong các vị thần linh phù hộ cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, quê hương, đất nước yên vui và thịnh vượng. Đồng thời, là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác”.

Lễ Khai hạ Đình Ngòi là hoạt động văn hóa tín ngưỡng được duy trì từ bao đời nay, gắn với đời sống tâm linh của Nhân dân phường Hòa Bình. Đình Ngòi được Nhân dân thờ phụng Tam vị đại vương Thượng đẳng thần Tản Viên Sơn Thánh, thần Hoàng làng, bản thổ, sơn thần, thổ địa. Lễ Khai hạ Đình Ngòi được tổ chức để tưởng nhớ các vị thần Hoàng làng, người có công gìn giữ, xây dựng, bảo vệ quê hương, đất nước và để cầu cho một năm mới mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, dân làng yên lành, mạnh khỏe. Lễ hội được tổ chức trang nghiêm với các nghi lễ rước Vía Nước, rước Vía Lúa, tế lễ, dâng hương, dâng rượu trong đình... Ngoài ra, trong các ngày diễn ra lễ hội còn có nhiều hoạt động văn hóa, thể thao phong phú như thi đấu bóng chuyền hơi nam, nữ; các môn thể thao dân tộc đẩy gậy, kéo co, bắn nỏ; giao lưu văn nghệ... Trong khuôn khổ lễ hội còn có trưng bày mâm cỗ ẩm thực đặc trưng của địa phương; tổ chức các trò chơi dân gian đánh cờ tướng, đánh đu, ném còn, bịt mắt bắt vịt, đập niêu... thu hút đông đảo Nhân dân tham gia, tạo không khí vui tươi, đoàn kết.

Phường Hòa Bình tổ chức Lễ Khai hạ Đình Ngòi.

Mỗi dịp Xuân về có lẽ không làng quê Việt Nam nào lại không mở hội . Đây là hoạt động mang đậm nét văn hoá lâu đời, gắn kết cộng đồng, tăng tính đoàn kết thôn xóm. Từ những lễ hội truyền thống góp phần duy trì, bảo tồn những giá trị văn hóa, lịch sử và là dịp để người dân ôn lại, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ cũng như quảng bá, giới thiệu nét đẹp văn hoá tín ngưỡng của địa phương đến đông đảo du khách thập phương.

Thu Hà