Quyết sách đột phá về văn hóa, kiến tạo nguồn lực nội sinh để phát triển

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã mở ra một hành lang chiến lược quan trọng cho vùng đất cội nguồn Phú Thọ. Bằng những quyết sách đột phá và tầm nhìn dài hạn, tỉnh đang tập trung “đánh thức” nguồn lực văn hóa từ chiều sâu di sản, đồng thời xác định việc xây dựng con người Đất Tổ là hạt nhân then chốt. Đây chính là chìa khóa kiến tạo sức mạnh nội sinh, khơi dậy khát vọng phát triển, để Phú Thọ vươn mình mạnh mẽ và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Bài 1: Đánh thức nguồn lực văn hóa từ chiều sâu cội nguồn

Những năm qua, việc triển khai các nghị quyết của Trung ương về phát triển văn hóa, xây dựng con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước luôn được Phú Thọ chú trọng thực hiện. Từ đó đã tạo chuyển biến rõ nét trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, mở ra không gian phát triển mới, khơi dậy nguồn lực nội sinh từ văn hóa và con người Đất Tổ.

Lễ hội Đền Hùng thu hút đông đảo người dân và du khách đến tri ân cá c bậc tiền nhân đã có công dựng nước.

Nơi hội tụ không gian văn hóa đặc sắc

Phú Thọ hôm nay là sự hội tụ, giao thoa của nhiều dòng chảy văn hóa đặc sắc. Đó là văn hóa thời đại Hùng Vương gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, hát Xoan Phú Thọ; là không gian văn hóa lễ hội, làng nghề của vùng Vĩnh Phúc; là bản sắc “Văn hóa Hòa Bình” nổi tiếng thế giới với đậm đà sắc thái văn hóa Mường. Sự hội tụ ấy đã tạo nên một không gian văn hóa đa dạng nhưng thống nhất, vừa giàu truyền thống, vừa năng động, hiện đại.

Trên địa bàn tỉnh hiện có 33 dân tộc anh em cùng sinh sống, mỗi dân tộc mang theo những giá trị văn hóa riêng biệt về tiếng nói, phong tục, lễ hội, nghệ thuật dân gian và tri thức bản địa. Đó chính là nền tảng quan trọng để tỉnh triển khai hiệu quả chủ trương bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển kinh tế - xã hội.

Quán triệt sâu sắc các nghị quyết của Đảng về văn hóa, những năm qua, Phú Thọ tập trung kiểm kê, bảo tồn, tôn tạo và phát huy hệ thống di sản văn hóa phong phú. Toàn tỉnh hiện có 2.778 di tích, 6 bảo vật quốc gia, gần 2.000 di sản văn hóa phi vật thể; trong đó có 5 di sản được UNESCO ghi danh và 41 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Những lễ hội truyền thống đặc sắc như Giỗ Tổ Hùng Vương, Lễ hội Đền Mẫu Âu Cơ, Lễ hội Tây Thiên, Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường... không chỉ được tổ chức trang trọng, văn minh mà còn phát huy tốt giá trị giáo dục truyền thống, củng cố tinh thần đoàn kết cộng đồng và quảng bá hình ảnh vùng đất cội nguồn.

Đáng chú ý, tỉnh xác định bảo tồn văn hóa theo hướng “bảo tồn sống”, gắn di sản với đời sống cộng đồng. Nhiều dự án nghiên cứu, phục dựng, truyền dạy các loại hình văn hóa phi vật thể có nguy cơ mai một được triển khai đồng bộ. Các nghệ nhân dân gian được quan tâm hỗ trợ; hoạt động truyền dạy hát Xoan, Mo Mường, dân ca Mường... được duy trì thường xuyên tại cơ sở.

Văn hóa trở thành nguồn lực phát triển

Một trong những dấu ấn nổi bật của Phú Thọ trong thực hiện các nghị quyết về văn hóa là tư duy phát triển dựa trên nền tảng văn hóa và con người. Tỉnh xác định văn hóa không chỉ là tài sản tinh thần mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng để phát triển du lịch, dịch vụ và công nghiệp văn hóa.

Từ kho tàng di sản phong phú, nhiều sản phẩm du lịch đặc trưng đã hình thành như du lịch văn hóa - tâm linh, du lịch cộng đồng, nghỉ dưỡng, sinh thái, chăm sóc sức khỏe. Các điểm đến như Khu Di tích lịch sử Đền Hùng, Tam Đảo - Tây Thiên, hồ Hòa Bình, Mai Châu, Vườn quốc gia Xuân Sơn, Thanh Thủy, Kim Bôi... ngày càng khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch quốc gia. Việc phát triển du lịch gắn với văn hóa đã góp phần quảng bá hình ảnh Đất Tổ, đồng thời tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống phát huy hiệu quả, tiêu biểu như làng cổ Hùng Lô, các bản Mường vùng Kim Bôi, Mai Châu... Riêng dịp Giỗ Tổ Hùng Vương năm 2026, Phú Thọ thu hút lượng lớn khách tham quan du lịch với khoảng 6,5 triệu lượt khách, tăng khoảng 12% so với mùa lễ hội năm 2025, khẳng định sức hút của điểm đến vùng đất cội nguồn.

"Tại làng cổ Hùng Lô, những làn điệu Xoan cổ, nghi lễ truyền thống hay những ngôi nhà cổ hàng trăm năm tuổi không còn là “di sản tĩnh” mà đã trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn thu hút đông đảo các em học sinh, du khách trong và ngoài nước đến thăm quan, trải nghiệm. Các sản phẩm OCOP như mì gạo Hùng Lô, bánh chưng, bánh giầy... cũng được gắn với không gian trải nghiệm văn hóa, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân địa phương” - chị Lã Thị Hồng Thùy - cán bộ văn hóa phường Vân Phú, cũng là hướng dẫn viên của chương trình trải nghiệm tại làng cổ Hùng Lô chia sẻ. Cách làm ấy cho thấy tư duy phát triển mới: Bảo tồn không tách rời phát triển; văn hóa đồng hành cùng kinh tế, trở thành lợi thế cạnh tranh khác biệt của địa phương.

Cùng với bảo tồn di sản, Phú Thọ đặc biệt quan tâm đầu tư hệ thống thiết chế văn hóa. Quan điểm “đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững” được cụ thể hóa bằng nhiều công trình trọng điểm và chính sách ưu tiên nguồn lực cho lĩnh vực văn hóa. Điểm nhấn nổi bật là công trình Nhà Văn hóa nghệ thuật tỉnh với tổng mức đầu tư 426 tỷ đồng. Công trình được xem là biểu tượng mới của vùng Đất Tổ, có sức chứa khoảng 1.000 chỗ ngồi cùng hệ thống âm thanh, ánh sáng hiện đại, đáp ứng nhu cầu tổ chức các sự kiện chính trị, văn hóa, nghệ thuật quy mô lớn.

Bên cạnh đó, hạ tầng du lịch và văn hóa của tỉnh phát triển mạnh mẽ. Hệ thống lưu trú với hơn 1.520 cơ sở, trên 20.000 phòng; trong đó có nhiều khách sạn tiêu chuẩn 4-5 sao đã tạo diện mạo mới cho ngành du lịch địa phương. Ở cấp cơ sở, hệ thống thiết chế văn hóa được đầu tư đồng bộ. Hiện nay, toàn tỉnh có 20 thiết chế văn hóa - thể thao cấp tỉnh; tỷ lệ khu dân cư có nhà văn hóa đạt trên 99%. Việc xây dựng hàng trăm nhà văn hóa kiêm trung tâm học tập cộng đồng, các thiết chế văn hóa - thể thao tại làng văn hóa kiểu mẫu đã tạo không gian sinh hoạt cộng đồng thiết thực, đưa văn hóa thấm sâu vào đời sống người dân.

Đồng chí Nguyễn Thị Linh Ngọc - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định: Thiết chế văn hóa cơ sở không chỉ phục vụ nhiệm vụ chính trị mà còn trực tiếp đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của Nhân dân, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Tuy vậy, những kết quả đạt được trong việc đánh thức nguồn lực văn hóa mới chỉ là bước đầu trong lộ trình dài hơi của tỉnh. Những chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động thời gian qua đã tạo tiền đề quan trọng để tỉnh tiếp tục đẩy mạnh Chương trình hành động về phát triển văn hóa trong giai đoạn mới. Với quyết tâm chính trị cao nhất, Phú Thọ đang tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn, khơi thông mọi nguồn lực để văn hóa thực sự phát triển bền vững trên hành trình hội nhập và phát triển.

(Còn nữa)

Hương Lan