Ngoại giao văn hóa - sức mạnh mềm tạo đột phá

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, ngoại giao văn hóa khẳng định vị thế là một trong những nguồn lực nội sinh quan trọng góp phần nâng cao vị thế mỗi quốc gia. Đối với tỉnh Phú Thọ - vùng đất cội nguồn của dân tộc Việt Nam, sau khi mở rộng không gian phát triển qua sắp xếp đơn vị hành chính, việc phát huy các giá trị văn hóa không đơn thuần là bảo tồn di sản mà đang được nâng lên tầm chiến lược, từng bước chuyển hóa thành sức mạnh mềm, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.

Kỳ 1: Khơi nguồn sức mạnh

Tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao văn hóa vẫn giữ nguyên giá trị trong thời đại ngày nay. Là người đặt nền móng và trực tiếp thực hành nền ngoại giao Việt Nam hiện đại, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng văn hóa như một phương thức đặc biệt để lan tỏa hòa bình, chính nghĩa và khẳng định bản sắc dân tộc. Những giá trị cốt lõi như sức mạnh của chính nghĩa, văn hóa hòa bình, nghệ thuật “dĩ bất biến, ứng vạn biến” cùng tư duy biến bản sắc dân tộc thành sức mạnh mềm đã tạo nên dấu ấn đặc sắc trong nghệ thuật ngoại giao của Người.

Hát Xoan làng cổ Hùng Lô, phường Vân Phú thu hút du khách trong và ngoài nước trải nghiệm, góp phần lan tỏa văn hóa Đất Tổ ra thế giới.

Cầu nối truyền thống với hiện đại

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, ngoại giao Nhân dân là nền tảng bền vững, còn văn hóa là chiếc cầu nối tạo nên sự đồng cảm giữa con người với con người. Chính sự đồng cảm ấy góp phần xây dựng niềm tin, mở rộng quan hệ hữu nghị và tạo nền tảng cho hợp tác lâu dài. Kế thừa tư tưởng của Người, Đảng ta xác định ngoại giao văn hóa là một trong ba trụ cột của nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, cùng với ngoại giao chính trị và ngoại giao kinh tế. Trong bối cảnh phát triển mới, Đảng chủ trương phát triển nền ngoại giao hiện đại, đưa ngoại giao văn hóa, ngoại giao di sản trở thành nguồn lực nội sinh phục vụ phát triển đất nước nói chung, từng địa phương nói riêng.

Từ những định hướng chiến lược của Đảng và thông qua việc triển khai Quyết định số 2013/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược Ngoại giao văn hóa đến năm 2030, sau hợp nhất, Phú Thọ bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô lớn hơn, nguồn lực phong phú hơn và đặc biệt là không gian văn hóa đa dạng hơn. Phú Thọ vừa là vùng Đất Tổ cội nguồn dân tộc Việt Nam, nơi phát tích Nhà nước Văn Lang thời đại Hùng Vương, vừa là không gian giao thoa của các vùng văn hóa tiêu biểu khu vực Trung du và miền núi phía Bắc. Địa phương sở hữu hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, nổi bật là Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Cùng với đó là không gian văn hóa đặc sắc của các dân tộc: Mường, Dao, Tày, Thái, Cao Lan... với các giá trị văn hóa đặc trưng và nhiều lễ hội dân gian, làng nghề truyền thống, kiến trúc tín ngưỡng, danh lam thắng cảnh... Bên cạnh đó là hệ thống tài nguyên du lịch tâm linh, sinh thái, nghỉ dưỡng phân bố rộng khắp cùng nhiều làng văn hóa cộng đồng. Sự kết hợp giữa tài nguyên văn hóa và tài nguyên thiên nhiên đã tạo nên không gian văn hóa - du lịch đa dạng, có khả năng kết nối mạnh mẽ trong nước và quốc tế.

Thời gian qua, các địa phương trong tỉnh đã triển khai đồng bộ các nghị quyết, chương trình, kế hoạch về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển kinh tế. Không chỉ bảo tồn theo cách truyền thống, các địa phương đang từng bước “đánh thức” những giá trị văn hóa lâu đời để phục vụ phát triển bền vững, trong đó tiêu biểu là phường Vân Phú. Những di sản văn hóa phi vật thể Hát Xoan, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương hay di sản vật thể đình cổ Hùng Lô, hệ thống nhà cổ... từng bước được chuyển hóa thành các sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc.

Chúng tôi về thăm làng cổ Hùng Lô - nơi mỗi người dân đều trở thành một “đại sứ” văn hóa quê hương thông qua những làn điệu Xoan cổ, nghi lễ truyền thống, kiến trúc nhà cổ hàng trăm năm tuổi được giới thiệu tới du khách một cách sinh động, gần gũi. Chị Lã Thị Hồng Thùy - hướng dẫn viên, cán bộ văn hóa phường Vân Phú chia sẻ: Địa phương không chỉ gìn giữ những làn điệu Xoan cổ mà còn giới thiệu với du khách trong và ngoài nước để mọi người hiểu, yêu hơn di sản của cha ông. Khi di sản được lan tỏa, người dân cũng có thêm cơ hội phát triển kinh tế từ chính những giá trị văn hóa. Cùng với chương trình biểu diễn Hát Xoan làng cổ, nhiều sản phẩm OCOP như mì gạo Hùng Lô, bánh chưng, bánh giầy... được kết nối với không gian trải nghiệm văn hóa, góp phần “biến di sản thành tài sản”, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Từ tầm nhìn chiến lược đến hành động cụ thể

Sau hợp nhất, UBND tỉnh giao Sở Ngoại vụ chủ trì xây dựng kế hoạch triển khai Chiến lược Ngoại giao văn hóa đến năm 2030 phù hợp với yêu cầu phát triển mới. Bám sát Chiến lược Ngoại giao văn hóa của Chính phủ và sự chỉ đạo của Bộ Ngoại giao, công tác ngoại giao văn hóa được triển khai tích cực nhằm xây dựng Phú Thọ trở thành địa chỉ hấp dẫn về giao lưu văn hóa quốc tế; đồng thời quảng bá hình ảnh địa phương, gìn giữ bản sắc văn hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Chiến lược Ngoại giao văn hóa đến năm 2030 đã tạo sự chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của các cấp, ngành, đưa ngoại giao văn hóa ngày càng gắn bó với đời sống kinh tế - xã hội. Thông qua các chương trình giao lưu văn hóa, quan hệ giữa Phú Thọ với nhiều địa phương, đối tác nước ngoài ngày càng đi vào chiều sâu, hình ảnh con người và quê hương Đất Tổ được quảng bá rộng rãi, góp phần nâng cao vị thế của tỉnh.

Theo đồng chí Nguyễn Đắc Thủy - Giám đốc Sở Ngoại vụ, việc triển khai Chiến lược Ngoại giao văn hóa giai đoạn 2021 - 2025 đã góp phần hỗ trợ người dân và doanh nghiệp hội nhập quốc tế, tiếp cận tri thức mới, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để làm phong phú hơn các giá trị văn hóa truyền thống, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương. Trong bối cảnh mới, yêu cầu đặt ra là khai thác hiệu quả không gian văn hóa rộng lớn sau hợp nhất; xây dựng các sáng kiến ngoại giao văn hóa mang tầm chiến lược, phát huy giá trị di sản, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quảng bá hình ảnh địa phương; tăng cường gắn kết ngoại giao văn hóa với phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản và đối ngoại địa phương.

Ngày 20/5/2026, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 1578/QĐ-UBND phê duyệt Đề án tổ chức “Ngày hội văn hóa Phú Thọ” tại nước ngoài và “Ngày hội văn hóa nước ngoài” tại Phú Thọ giai đoạn 2026 - 2030. Đây là mô hình ngoại giao văn hóa mới nhằm quảng bá hình ảnh, con người, văn hóa và tiềm năng hợp tác của Phú Thọ ra thế giới; đồng thời tạo không gian giao lưu, tiếp nhận tinh hoa văn hóa quốc tế ngay trên quê hương Đất Tổ.

Thực tiễn cho thấy, ngoại giao văn hóa không chỉ là hoạt động đối ngoại mà đang trở thành động lực phát triển mới của tỉnh. Với tầm nhìn chiến lược, Phú Thọ từng bước xây dựng thương hiệu vùng Đất Tổ gắn với giá trị cội nguồn dân tộc, hướng tới trở thành trung tâm ngoại giao văn hóa của vùng Trung du và miền núi phía Bắc, góp phần nâng cao sức mạnh mềm của quốc gia trong thời kỳ hội nhập.

(Còn nữa)

Hương Lan - Anh Thơ - Hồng Nhung