Phú Thọ trên hành trình tăng trưởng xanh

Trong nhiều năm, tăng trưởng thường được đo bằng số dự án thu hút được, số nhà máy mọc lên, sản lượng nông sản thu hoạch hay tốc độ GRDP mỗi năm. Nhưng khi áp lực môi trường, biến đổi khí hậu và giới hạn tài nguyên ngày càng hiện hữu, câu hỏi đặt ra không còn là tăng trưởng nhanh đến đâu, mà là tăng trưởng bằng cách nào để không đánh đổi tương lai.

Bài 1: Tái cấu trúc mô hình tăng trưởng

Xanh hoá nền kinh tế trở thành yêu cầu phát triển tất yếu, được xác lập ngay trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Phú Thọ lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, với quan điểm xuyên suốt: Phát triển nhanh nhưng phải bền vững, hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường; lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh làm động lực cho giai đoạn phát triển mới.

Trên tinh thần ấy, Đề án phát triển kinh tế xanh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được ban hành, đây không chỉ là một chương trình chuyên đề về môi trường, mà là bước đi cho thấy Đảng bộ tỉnh đang từng bước cụ thể hóa nghị quyết bằng một cuộc tái cấu trúc toàn diện mô hình tăng trưởng.

Toàn cảnh Khu công nghiệp Bá Thiện II với hạ tầng đồng bộ, không gian xanh được chú trọng, từng bước thu hút các dự án công nghệ cao, thân thiện môi trường - minh chứng cho định hướng phát triển công nghiệp theo hướng xanh của tỉnh.

Định hình trục phát triển mới

Tăng trưởng xanh không còn là khái niệm mới mà đã được hình thành từ nhiều năm qua trong hệ thống các nghị quyết, chiến lược và quy hoạch phát triển của Trung ương; từ yêu cầu ứng phó biến đổi khí hậu đến cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Nhưng điều đáng nói là ở cấp địa phương, câu chuyện không dừng ở định hướng, mà phải trở thành lựa chọn phát triển cụ thể.

Trong định hướng phát triển của tỉnh Phú Thọ, yêu cầu phát triển nhanh nhưng bền vững, gắn với kinh tế xanh, kinh tế số cũng đã được xác định trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030. Quy hoạch tỉnh Phú Thọ thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (điều chỉnh) tiếp tục cụ thể hóa định hướng này thông qua việc tổ chức không gian phát triển theo hướng bền vững, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Cùng với đó, tỉnh cũng ban hành kế hoạch cải thiện, nâng cao Chỉ số Xanh cấp tỉnh (PGI), coi đây là một trong những công cụ quan trọng để cải thiện môi trường đầu tư, thu hút các dự án thân thiện với môi trường và có giá trị gia tăng cao. Có thể thấy, một trục phát triển mới đang dần hình thành.

Đặc biệt, việc ban hành Đề án thúc đẩy phát triển kinh tế xanh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã tạo ra một khung chính sách tương đối toàn diện cho quá trình chuyển đổi xanh trên địa bàn tỉnh, từ công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ, năng lượng đến đô thị và môi trường. Đề án không chỉ xác định mục tiêu, mà còn đặt ra các nhiệm vụ, giải pháp và cơ chế thực hiện, nhằm bảo đảm phát triển kinh tế xanh phù hợp với đặc thù của một tỉnh có đủ vùng đồng bằng, trung du và miền núi như Phú Thọ .

Từ các chủ trương của Trung ương đến nghị quyết, quy hoạch và đề án của tỉnh cho thấy phát triển kinh tế xanh không phải là định hướng riêng lẻ, mà trở thành một trục định hướng xuyên suốt trong chiến lược phát triển của Phú Thọ giai đoạn tới. Đây cũng chính là cơ sở chính trị, pháp lý và quy hoạch quan trọng để tỉnh từng bước thực hiện tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bền vững, có chất lượng hơn.

Những chuyển động đầu tiên của mô hình tăng trưởng mới

Từ nghị quyết đến thực tiễn luôn là chặng đường khó nhất. Nhưng ở Phú Thọ, chuyển động của mô hình tăng trưởng mới đã hiện diện trong nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế.

Trong nông nghiệp, lĩnh vực vốn chịu áp lực lớn nhất của yêu cầu chuyển đổi xanh, tư duy sản xuất đang thay đổi rõ rệt. Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là tăng sản lượng, thì nay trọng tâm đang chuyển dần sang nâng giá trị trên đơn vị diện tích và giảm tác động môi trường. Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Huy Nhuận, giá trị sản phẩm bình quân trên một hecta đất canh tác và nuôi trồng thủy sản năm 2025 ước đạt khoảng 140 triệu đồng, tăng 25 triệu đồng so với năm 2020. Toàn tỉnh đã hình thành 686 vùng sản xuất tập trung đối với các sản phẩm chủ lực; 769 mã số vùng trồng được cấp, trong đó có 106 mã phục vụ xuất khẩu. Những con số ấy cho thấy nông nghiệp của tỉnh đang từng bước chuyển từ mục tiêu “làm ra nhiều hơn” sang “làm ra giá trị cao hơn, bền vững hơn”.

Đằng sau những con số ấy là sự thay đổi trong cách tổ chức sản xuất, từ những vùng chè được chuẩn hóa quy trình canh tác, những vùng bưởi áp dụng truy xuất nguồn gốc, đến các mô hình lúa hữu cơ, nuôi cá lồng, sản xuất tuần hoàn... Không chỉ thay đổi ở đầu ra, phương thức sản xuất cũng đang dịch chuyển theo hướng thân thiện hơn với môi trường. Toàn tỉnh hiện có trên 95 nghìn công trình khí sinh học; khoảng 75% chất thải rắn và 70% nước thải chăn nuôi được xử lý, tái sử dụng...

Không chỉ trong nông nghiệp, chuyển động xanh cũng đang dần hiện rõ trong lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ. Theo thống kê của ngành Sở Công thương, giai đoạn 2021 - 2025, công nghiệp của tỉnh duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân trên 10,6%/năm, tỷ trọng trong GRDP tăng lên 41,5%, tiếp tục giữ vai trò là động lực tăng trưởng chủ lực của nền kinh tế. Nhưng điểm đáng chú ý hơn nằm ở định hướng phát triển mới: Xanh hóa khu công nghiệp, thu hút công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp carbon thấp, năng lượng sạch.

Ở khu vực dịch vụ, những lĩnh vực gắn với lợi thế sinh thái và bản sắc bản địa như du lịch trải nghiệm, du lịch sinh thái, kinh tế dưới tán rừng, phát triển sản phẩm OCOP... cũng đang được quan tâm khai thác mạnh hơn, góp phần mở rộng không gian tăng trưởng theo hướng bền vững, thay vì chỉ dựa vào các ngành truyền thống.

Nhìn một cách tổng thể, những kết quả bước đầu ấy chưa thể nói rằng Phú Thọ đã hoàn tất chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh. Nhưng điều quan trọng là một nền tảng chính sách đã được thiết lập, một tư duy phát triển mới đã được xác lập, và những chuyển động thực tế đầu tiên đã xuất hiện trong nhiều lĩnh vực.

Với Phú Thọ, khi tăng trưởng xanh được đưa vào Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh như một định hướng phát triển xuyên suốt, khi các đề án, quy hoạch, chương trình hành động tiếp tục được cụ thể hóa đồng bộ... cho thấy tăng trưởng xanh đã trở thành tư duy hoạch định phát triển của tỉnh. Dù còn cần thêm thời gian để hoàn thiện và cụ thể hóa, nhưng có thể thấy nền tảng chính sách cho quá trình chuyển đổi đã hình thành, tạo lực đẩy để các định hướng tăng trưởng xanh từng bước đi vào thực tiễn. Từ đồng ruộng, trang trại đến nhà máy, khu sản xuất, nhiều chuyển động mới đã bắt đầu xuất hiện, là minh chứng cho tăng trưởng xanh đang từng bước hiện hữu trong thực tiễn phát triển của tỉnh.

(Còn tiếp Bài 2: Những điểm sáng của kinh tế xanh)

Nguyễn Yến