Qua đỉnh Èn Choong

Nằm lọt thỏm giữa thung lũng ven suối, bao quanh bởi những dãy núi cao, rừng rậm bao phủ, bản người Dao Sinh Tàn (xã Khả Cửu) từng là một “ốc đảo” giữa đại ngàn. Ngày trước, muốn vào bản phải vượt qua những cung đường núi hiểm trở, trong đó có đỉnh Èn Choong - nơi người đi đường thường dừng lại nghỉ chân sau những chặng leo dốc, đổ đèo. Giờ đây, con đường mới đã được nắn lại hướng đi, hạ độ cao, bỏ lại “điểm nghỉ” năm nào phía sau; Sinh Tàn cũng đang từng ngày đổi thay, khoác lên mình diện mạo mới.

Ký ức “điểm nghỉ”

Trước khi con đường bê tông hoàn thành năm 2017, đường vào bản Sinh Tàn vẫn là lối mòn xuyên rừng. Xe máy khi đó còn là của hiếm đối với đồng bào Dao nơi đây. Phần lớn mọi người có việc ra xã đều cơm nắm đi bộ. Xe máy cũng chỉ có thể đi vào những ngày khô ráo, mà phải là người cứng tay lái mới dám điều khiển qua những cung đường gấp khúc, một bên là vách núi dựng đứng, một bên là vực sâu hun hút. Mặt đường lổn nhổn đá hộc, rãnh sâu xẻ ngang dọc do dòng nước xối từ dốc núi qua mỗi trận mưa lớn.

Bản người Dao Sinh Tàn.

Thanh niên nghĩ ra đủ cách để đi lại. Người quấn xích xe đạp, dây thừng vào bánh xe để tăng độ bám khi lên dốc; người chặt cành cây lớn buộc sau xe, kéo lê trên đường để giảm tốc độ khi đổ đèo. Vậy mà những vụ tai nạn vẫn thường xuyên xảy ra. Cũng may, giữa rừng núi, chưa có thương tích lớn về người, chỉ là xe máy chẳng chiếc nào còn lành lặn vỏ nhựa sau đôi ba bận ra vào. Đến giờ bà con vẫn nhắc chuyện ông Bàn Văn Chiêu - người được tín nhiệm bầu làm trưởng khu dân cư, bí thư chi bộ gần hai chục năm, cho đến khi đủ tuổi nghỉ chế độ, cũng là đảng viên duy nhất của bản thời điểm bấy giờ. Tuần đôi ba bận, ông lại đeo dao, nắm cơm ra xã từ sáng sớm, vừa đi vừa dùng dao phát những nhánh cây mọc chắn lối. Đến nay, ở tuổi 68, kinh tế gia đình đã khá giả nhưng ông Bàn Văn Chiêu vẫn không biết đi xe máy. Người từng nhiều năm đi bộ trên con đường cũ, giờ vẫn nhớ từng khúc cua, con dốc, từng điểm dừng chân trên đỉnh Èn Choong. Ngày đó, như một quy luật bất thành văn, ai có việc ra vào bản, dù vội đến đâu, tới đỉnh Èn Choong cũng dừng lại nghỉ chân. Xe để nguội máy, nguội phanh. Người thư giãn ngắm mây trời, bóp chân, nói đôi ba câu chuyện nếu may mắn gặp dân làng.

Chính vì con đường này mà Sinh Tàn gần như một “ốc đảo” biệt lập giữa đại ngàn. Bao khó khăn, trở ngại cũng từ giao thông cách trở mà ra. Giá vận chuyển nông sản, nhu yếu phẩm đều đội lên so với vùng ngoài. Người dân khi ốm đau không được chăm sóc y tế kịp thời; con em trong bản khi học lên bậc THCS phải ra xã trọ học nên dần rơi rụng sĩ số. Bao năm ròng, Sinh Tàn không có người tốt nghiệp THPT. Tỷ lệ hộ nghèo luôn ở tốp đầu của tỉnh.

Thế nên, lần nào ra xã họp, được tiếp xúc với lãnh đạo huyện, tỉnh, ông Bàn Văn Chiêu đều thay mặt bà con trình bày nguyện vọng xin được đầu tư xây dựng đường vào bản. Ông mạnh dạn hứa trước hội nghị: Có đường nối từ trung tâm xã vào bản, chỉ dăm năm sau Sinh Tàn sẽ khác! Đáp ứng nguyện vọng của bà con, một đơn vị bộ đội đã về làm công trình dân vận, mở rộng đường mòn xuyên núi. Nhưng do địa hình phức tạp, đường đất tuy được mở rộng, phá nhiều tảng đá chắn lối nhưng chỉ sau mấy trận mưa lại sạt lở, xói mòn, xuống cấp nghiêm trọng. Mãi đến năm 2017, con đường bê tông xuyên núi mới chính thức hoàn thành trong niềm vui, phấn khởi của bà con. Mơ ước bao năm đã thành hiện thực, đường mới được nắn lại hướng đi, hạ độ cao, không còn qua đỉnh Èn Choong. “Điểm nghỉ” năm nào giờ chỉ còn trong ký ức. Điện lưới quốc gia thắp sáng, internet phủ sóng toàn bản, phá thế cô lập của “ốc đảo” một thời. Con đường không chỉ đưa người và hàng hóa ra vào thuận lợi mà còn mở thêm cơ hội để Sinh Tàn tiếp cận với những điều mới mẻ bên ngoài. Ông Bàn Văn Chiêu đã không còn làm trưởng thôn do tuổi cao, sức yếu, nhưng lời mong ước năm xưa đã trở thành hiện thực. Con đường đã mở ra cơ hội, còn người dân Sinh Tàn đang từng bước biến cơ hội ấy thành những đổi thay cụ thể trong cuộc sống.

Bản cao không xa

Tốt nghiệp THCS, Đặng Văn Anh (sinh năm 2005) được thầy cô định hướng đăng ký theo học Trường Cao đẳng Nghề Phú Thọ, vừa học văn hóa vừa được đào tạo nghề cơ khí ô tô. Ra trường, cậu được một xưởng sửa chữa ô tô nhận vào học việc. Sau mấy năm, tay nghề vững dần, giờ Anh đã trở thành thợ cứng của xưởng với mức lương hơn chục triệu đồng mỗi tháng. Câu chuyện trưởng thành của Đặng Văn Anh không phải là cá biệt ở Sinh Tàn. Theo Trưởng thôn Đặng Văn Nội, đổi thay lớn nhất của bản người Dao là tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh theo từng năm, hiện cả bản còn 11 hộ nghèo, 28 hộ cận nghèo, số hộ có nhà xây khang trang, kiên cố ngày càng nhiều đang thay thế dần những nếp nhà mái lá lụp xụp. Và hơn hết, một tư duy mới đang dần hình thành trong mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Trưởng thôn Đặng Văn Nội với giống khoai tầng đặc sản của bản.

Không còn cảnh chỉ biết trông chờ vào ruộng, rừng với phương thức canh tác truyền thống, người nọ theo chân người kia, có sức lao động là ra ngoài tìm việc. Tỷ lệ người tốt nghiệp THPT vẫn chưa cao nhưng ngày càng nhiều thanh niên trong bản tốt nghiệp THCS đã đăng ký theo học trường nghề, ra trường tự tìm việc ở thành phố. Năm nay, lần đầu tiên Sinh Tàn có 2 học sinh đỗ đại học, trong đó có con của Trưởng thôn Đặng Văn Nội. Hai tân sinh viên không chỉ là niềm vui của những gia đình có con em học hành đỗ đạt, mà còn là dấu hiệu của sự thay đổi sâu sắc trong nhận thức và khát vọng của người dân nơi đây. Người trẻ Sinh Tàn đã bắt đầu nhìn xa hơn những dãy núi bao quanh bản, mở ra những ước mơ và lựa chọn mới cho tương lai.

Hiện Sinh Tàn có 70 nóc nhà với 334 nhân khẩu. Từ đảng viên đầu tiên là ông Bàn Văn Chiêu, đến nay, Chi bộ thôn Sinh Tàn có 12 đảng viên. Diện mạo bản cao đã có nhiều thay đổi. Nhà xây khang trang ngày càng nhiều. Sinh Tàn giờ sầm uất chẳng kém vùng ngoài với hàng loạt xe tải vận chuyển nông sản, nhu yếu phẩm hằng ngày qua lại. Hầu như gia đình nào trong bản cũng có rừng trồng, nhà nhiều vài chục héc-ta, nhà ít cũng một vài héc-ta. Mỗi chu kỳ khai thác, một héc-ta keo, bồ đề có thể mang lại nguồn thu khoảng 80 - 100 triệu đồng. Ngay như nhà Trưởng thôn Đặng Văn Nội cũng đang sở hữu 30ha rừng nguyên liệu, xe tải, xe bán tải làm dịch vụ, cho thu nhập ổn định cả trăm triệu đồng mỗi năm.

Ở Sinh Tàn còn có một đặc sản là cây khoai tầng (thuộc họ khoai sọ), ruột màu vàng đậm, khi luộc hoặc nấu chín có vị bùi, dẻo, thơm ngon. Mấy năm gần đây, giao thương thuận lợi, khoai tầng được thị trường ưa chuộng, trồng được bao nhiêu thương lái đến thu mua hết bấy nhiêu nên bà con đang mở rộng diện tích. Hiện cả thôn có gần 5ha trồng khoai tầng, mỗi ha cho năng suất khoảng 2 tấn/vụ. Với giá bán khoảng 15.000 đồng/kg, đây đang trở thành nguồn thu ổn định của nhiều gia đình. “Thôn đang tính toán đến phương án trồng cây dược liệu. Hiện chúng tôi đã triển khai thử nghiệm 1 héc-ta. Nếu khả quan sẽ nhân rộng ra toàn thôn...” - Trưởng thôn Đặng Văn Nội thông tin thêm.

Đường đã mở, nếp nghĩ, cách làm mới ngày một thông. Từ bản Dao từng quanh năm khép mình giữa đại ngàn, Sinh Tàn hôm nay đã có những thanh niên học nghề, những tân sinh viên, những cánh rừng cho thu nhập và những cây trồng hàng hóa đang mở thêm sinh kế.

Ngày trước, ai đi qua Èn Choong cũng phải dừng lại lấy sức. Bây giờ, con đường mới đã được nắn hướng, không còn qua đỉnh núi ấy. Người Sinh Tàn cũng đã đi những con đường khác: Ra khỏi bản học nghề, tìm việc, vào đại học, làm hàng hóa. Èn Choong chỉ còn là một điểm cao trên núi, nhưng đứng từ đó nhìn xuống, có lẽ người Sinh Tàn hôm nay càng hiểu mình đã đi được bao xa, để thêm trân trọng những đổi thay và có thêm động lực để đi tiếp.

Hà Phương