“Rễ siêng” nơi đất khó

Đồng Lương - đất chiến khu xưa là vùng bán sơn địa, nơi sông Hồng và sông Bứa gặp nhau, điều kiện phát triển kinh tế còn không ít khó khăn. Bằng đức tính cần cù, tư duy sáng tạo và tinh thần dám nghĩ, dám làm, người nông dân nơi đây đã khai thác lợi thế sẵn có, xây dựng nhiều mô hình kinh tế hiệu quả, từng bước nâng cao thu nhập, làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.

Làng phú nông

Không những cung cấp nguồn nguyên liệu chất lượng, đồi chè Đồng Lương còn là địa điểm trải nghiệm, checkin của nhiều người.

Nhắc đến nghề nông ở Đồng Lương, không thể không nhắc tới cây chè và nghề nuôi tằm lá sắn. Hai sản phẩm đặc trưng đã góp phần tạo dựng thương hiệu “đất hai sông”, mang lại nguồn thu hàng tỷ đồng mỗi năm cho nhiều gia đình. Trong đó, lão nông Nguyễn Văn Thanh - Trưởng Làng nghề Sản xuất, chế biến chè Đá Hen, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Sản xuất, chế biến chè Đá Hen, được xem là một trong những người có công gây dựng thương hiệu chè quê hương. Bước sang tuổi 55, ông vẫn miệt mài tìm tòi kỹ thuật trồng, chế biến chè, chủ động học cách sử dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, đưa hương vị chè Đá Hen đến với người tiêu dùng ở nhiều tỉnh, thành phố.

Tâm huyết ấy đã mang lại những “trái ngọt” khi có tới 2 sản phẩm: “Trà Đá Hen hảo hạng”, “Đá Hen nhất phẩm trà” của HTX được công nhận đạt OCOP 4 sao. Với diện tích chè duy trì 10ha, HTX áp dụng quy trình canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, chú trọng chất lượng nguyên liệu và quy trình chế biến. Chè được hái bằng tay theo tiêu chuẩn một tôm hai lá, sao sấy bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, giữ được hương vị đặc trưng. Từ nỗ lực của những người tâm huyết như ông Thanh, cây chè đang khẳng định vai trò là cây trồng chủ lực, tạo sinh kế cho người dân. Riêng vùng nguyên liệu của làng nghề đã có gần 120ha, góp phần hình thành sản xuất hàng hóa có thương hiệu, mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho nhiều hộ gia đình.

Nếu cây chè tạo dựng thương hiệu nông sản, thì nghề nuôi tằm lá sắn lại đem đến nguồn thu nhanh, giúp nhiều hộ nông dân cải thiện cuộc sống. Vừa rải đều những bó lá sắn cho các nong tằm phủ kín khoảng sân trước nhà, ông Trần Văn Thao ở khu Vạn Thắng phấn khởi chia sẻ: “Tôi vừa xuất xong một lứa, chỉ trong 15 ngày mà hai vợ chồng thu được 30 triệu đồng. Nếu thời tiết thuận lợi, tằm phát triển tốt, nghề này mang lại thu nhập cao hơn hẳn làm thợ hay xuất khẩu lao động”.

Từ những hộ nuôi nhỏ lẻ, nghề nuôi tằm lá sắn đã phát triển thành hoạt động sản xuất có quy mô tại Đồng Lương. Địa phương hiện có hơn 200 hộ nuôi tằm và 6 gia đình sản xuất trứng giống cung cấp cho thị trường. Vào lúc cao điểm, mỗi ngày người dân xuất bán khoảng 2 tấn tằm thương phẩm cùng hơn chục kilôgam trứng tằm. Nhờ tận dụng nguồn lá sắn và tích lũy kinh nghiệm sản xuất, không ít gia đình có nguồn thu hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng tỷ đồng mỗi năm.

Điểm đáng chú ý ở những mô hình này là người dân không chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống mà đã chủ động tiếp cận kiến thức, kỹ thuật, tổ chức sản xuất theo hướng hàng hóa. Từ cây chè, con tằm đến những mô hình chăn nuôi, chế biến nông sản, mỗi hộ lựa chọn một hướng đi phù hợp với điều kiện gia đình, từng bước biến lợi thế sẵn có thành giá trị kinh tế.

Năm 2018, gia đình chị Nguyễn Thị Luyến ở thôn Tân Phú lựa chọn nuôi bò thịt làm hướng phát triển kinh tế chủ lực. Được hỗ trợ kiến thức và khoa học kỹ thuật, chị mạnh dạn đầu tư nuôi 28 - 30 con bò giống 3B mỗi lứa. Bò được nuôi khoảng 10 - 12 tháng, trọng lượng xuất chuồng đạt 500 - 550 kg/con. Nguồn thức ăn chủ yếu là rơm, cỏ ủ lên men kết hợp với bã bia, vừa tận dụng phụ phẩm vừa giảm chi phí chăn nuôi. Nhờ chú trọng vệ sinh chuồng trại, chủ động phòng, chống dịch bệnh và kiểm soát quy trình chăm sóc, mỗi lứa bò mang lại cho gia đình chị khoản lãi khoảng 180 - 200 triệu đồng. Từ hoàn cảnh kinh tế khó khăn, gia đình chị từng bước vươn lên, xây dựng nhà ở khang trang và đầu tư phương tiện phục vụ sản xuất, kinh doanh.

Cùng lựa chọn chăn nuôi làm hướng đi, gia đình chị Phan Thị Hiền ở khu Đồn Điền đầu tư trang trại khép kín, nuôi lợn nái và duy trì đàn lợn thương phẩm khoảng 200 con. Việc chủ động tổ chức sản xuất, kiểm soát quy trình chăn nuôi giúp gia đình có nguồn thu ổn định hàng trăm triệu đồng mỗi năm.

Không chỉ làm giàu từ trồng trọt, chăn nuôi, người dân Đồng Lương còn biết phát huy giá trị của những món ăn truyền thống. Tiêu biểu là mô hình sản xuất, kinh doanh “Rau sắn, cá thính bà Quy” của gia đình bà Nguyễn Thị Quy ở thôn Gò Ổi. Từ những nguyên liệu quen thuộc, gắn bó với đời sống người dân trung du, gia đình bà đã xây dựng sản phẩm thành hàng hóa, tạo việc làm và thu nhập cho lao động tại địa phương. Hai sản phẩm rau sắn và cá thính được công nhận đạt OCOP 3 sao, góp phần nâng cao giá trị đặc sản truyền thống, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.

Những mô hình trên cho thấy, làm giàu ở Đồng Lương không nhất thiết phải bắt đầu từ những nguồn lực lớn. Điều quan trọng là người dân biết lựa chọn hướng sản xuất phù hợp, kiên trì tích lũy kinh nghiệm, mạnh dạn đổi mới và tìm cách nâng cao giá trị sản phẩm. Trên mảnh đất còn nhiều khó khăn, những “rễ siêng” đang bền bỉ bám sâu, tạo nên sức sống mới cho kinh tế nông thôn.

Thay nếp nghĩ, đổi cách làm

Sản phẩm “Rau sắn, cá thính bà Quy” được công nhận đạt OCOP 3 sao.

Sau sáp nhập, xã Đồng Lương có diện tích tự nhiên 36,33km², dân số hơn 15.900 người. Sản xuất nông nghiệp vẫn là sinh kế chủ yếu của đông đảo người dân, với 3.815 hộ nông nghiệp và 2.945 hội viên nông dân. Trong điều kiện quỹ đất, nguồn lực đầu tư và khả năng tiếp cận thị trường còn những hạn chế nhất định, việc phát huy nội lực, đổi mới phương thức sản xuất có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu nâng cao đời sống người dân.

Thực tế cho thấy, cùng với sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền và tổ chức Hội Nông dân, phong trào thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi đã tạo động lực để người dân mạnh dạn phát triển kinh tế hộ, mở rộng liên kết và từng bước hình thành các mô hình sản xuất hàng hóa. Hiện xã duy trì 12 mô hình kinh tế tập thể, trong đó có 2 hợp tác xã; 1 làng nghề được UBND tỉnh công nhận; 4 trang trại sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và các chi hội, tổ hội nghề nghiệp hoạt động hiệu quả. Nhiều mô hình không chỉ tạo nguồn thu cho gia đình mà còn giải quyết việc làm tại chỗ, góp phần giữ chân lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.

HTX Sản xuất, chế biến chè Đá Hen là một ví dụ điển hình. Với 2 sản phẩm chè đạt OCOP 4 sao, HTX đạt doanh thu khoảng 12 -15 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm thường xuyên cho 15 lao động. Trong khi đó, HTX tre trúc VNS đạt doanh thu trên 3 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm cho 18 lao động. Làng nghề sản xuất trứng và nuôi tằm lá sắn Thống Nhất cũng tạo sinh kế cho hàng trăm hộ dân, với doanh thu ở mức hàng chục tỷ đồng mỗi năm.

Cùng với phát triển sản xuất, người dân từng bước thay đổi tư duy từ làm nông nghiệp theo tập quán sang chú trọng chất lượng, hiệu quả và đầu ra sản phẩm. Các HTX, tổ hội nghề nghiệp trở thành cầu nối để hội viên tiếp cận kiến thức, khoa học kỹ thuật, nguồn vốn hỗ trợ và hoạt động xúc tiến thương mại. Việc xây dựng, phát triển sản phẩm OCOP góp phần nâng cao giá trị nông sản, tạo điều kiện để những sản phẩm đặc trưng của địa phương từng bước khẳng định chỗ đứng trên thị trường.

Theo ông Hoàng Minh Hiến - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ, Chủ tịch Hội Nông dân xã Đồng Lương, phong trào nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi đã khuyến khích hội viên phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, giúp nhau phát triển kinh tế và giảm nghèo bền vững. Cùng với việc vận động hội viên chuyển đổi phương thức sản xuất, hội quan tâm hỗ trợ vốn, giống cây trồng, vật nuôi, chia sẻ kinh nghiệm và tạo điều kiện để các hộ khó khăn vươn lên.

Cùng với đó, người dân tích cực tham gia xây dựng nông thôn mới, hiến đất, đóng góp ngày công làm đường giao thông, chỉnh trang cảnh quan và bảo vệ môi trường. Từ những việc làm thiết thực ấy, tinh thần đoàn kết, tương trợ trong cộng đồng tiếp tục được củng cố, tạo nền tảng để phát triển kinh tế gắn với nâng cao chất lượng cuộc sống. Song, quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp ở Đồng Lương vẫn còn những điểm cần khắc phục như việc xây dựng và nhân rộng mô hình hiệu quả chưa đồng đều; năng lực tổ chức sản xuất, liên kết tiêu thụ và ứng dụng khoa học kỹ thuật ở một bộ phận hộ dân còn hạn chế. Để các mô hình phát triển bền vững, địa phương cần tiếp tục hỗ trợ người dân nâng cao kiến thức, tiếp cận nguồn vốn phù hợp, mở rộng liên kết giữa hộ sản xuất với hợp tác xã, doanh nghiệp và thị trường; đồng thời chú trọng xây dựng thương hiệu, bảo đảm chất lượng và nâng cao giá trị nông sản.

Từ cây chè Đá Hen, nghề nuôi tằm lá sắn đến những trang trại chăn nuôi và sản phẩm ẩm thực truyền thống, người nông dân Đồng Lương đang chứng minh rằng, dù khó khăn về điều kiện tự nhiên nhưng không đồng nghĩa với thiếu cơ hội phát triển. Khi cần cù được tiếp sức bằng tri thức, kinh nghiệm được kết hợp với tư duy đổi mới thì những nguồn lực bình dị của quê hương sẽ tạo nên giá trị kinh tế.

Những “rễ siêng” đã và đang bám sâu trên đất khó, nuôi dưỡng khát vọng vươn lên của người nông dân. Tinh thần ấy cộng hưởng cùng sự đồng hành của cấp ủy, chính quyền và các tổ chức hội, Đồng Lương sẽ có thêm cơ sở để nhân rộng những mô hình hiệu quả, nâng cao thu nhập, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Hà Phương