Đánh thức những miền đất có thể kể chuyện

Có những miền đất chỉ cần một cảnh đẹp đã đủ níu chân du khách. Nhưng cũng có những miền đất cần được kể bằng câu chuyện của núi, của hồ, của bản làng và những con người đã gắn bó với cảnh quan ấy qua nhiều thế hệ.

Hồ Hòa Bình trong sương sớm

Hồ Hòa Bình là một miền đất như vậy. Mặt nước mênh mang giữa những dãy núi, những hòn đảo xanh, bản làng thấp thoáng bên hồ cùng văn hóa Mường và đời sống cộng đồng tạo nên nguồn tài nguyên du lịch phong phú. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để những tài nguyên ấy không chỉ hiện diện trên bản đồ mà thực sự trở thành những trải nghiệm có sức hấp dẫn, đủ để du khách dừng chân lâu hơn và mong muốn trở lại, vẫn là bài toán đặt ra đối với vùng hồ.

Việc UBND tỉnh điều chỉnh Quy hoạch chung Khu du lịch quốc gia Hồ Hòa Bình đến năm 2035, định hướng đến năm 2050 đang mở ra cách tiếp cận mới cho bài toán này.

Một buổi sớm trên lòng hồ, khi sương còn bảng lảng trên mặt nước, những dãy núi phía xa hiện lên nối tiếp nhau. Thuyền rời bến, mặt hồ rộng mở. Nhưng nếu chuyến đi chỉ dừng lại ở việc ngắm cảnh rồi trở về, giá trị của miền đất này mới chỉ được khám phá ở bề nổi. Bởi phía sau mặt nước mênh mang là cả một không gian văn hóa và sinh thái đặc sắc.

Những con số này cho thấy du lịch đang phát triển, song lượng khách tăng chưa phải là thước đo duy nhất của sức hấp dẫn điểm đến. Một vùng đất có thể thu hút du khách nhưng chưa chắc giữ chân được họ. Cảnh đẹp có thể tạo nên một chuyến đi, nhưng những trải nghiệm và câu chuyện đặc sắc mới là yếu tố thôi thúc du khách quay trở lại.

Thuỷ điện Hòa Bình lúc hoàng hôn.

Với hồ Hòa Bình, những câu chuyện ấy hiện hữu trong từng cảnh quan, nếp sống. Đó là câu chuyện về sông Đà và công trình thủy điện hình thành vùng hồ rộng lớn; về những bản làng ven hồ, đời sống cộng đồng người Mường; về ẩm thực, dân ca, nghề truyền thống, phong tục và lễ hội. Đó còn là những cánh rừng, hòn đảo, vách núi và mặt nước tạo nên hệ sinh thái riêng biệt, cùng những hành trình đường thủy đưa du khách đến với các vùng đất mà đường bộ khó có thể khám phá trọn vẹn.

Vì vậy, việc điều chỉnh quy hoạch lần này không chỉ mang ý nghĩa về quy mô diện tích hay ranh giới mà còn hướng tới tổ chức, khai thác hiệu quả những giá trị vốn có của vùng hồ.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, phát triển du lịch không thể chỉ dừng ở việc xây dựng thêm cơ sở lưu trú hay khu nghỉ dưỡng. Quan trọng hơn là xác định bản sắc riêng, tạo ra những sản phẩm đủ sức hấp dẫn, giúp du khách tìm thấy những trải nghiệm khác biệt khi đến hồ Hòa Bình.

Đồ án điều chỉnh quy hoạch được yêu cầu làm rõ mô hình tổ chức không gian gồm một trung tâm khu du lịch và bốn trung tâm động lực; định hướng các khu vực phát triển gắn với hệ thống giao thông kết nối, phân khu chức năng, sử dụng đất, bảo vệ rừng, cảnh quan và môi trường.

Chủ trì cuộc họp, đồng chí Trần Duy Đông, Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu việc lựa chọn dự án đầu tư phải chú trọng chất lượng và năng lực của nhà đầu tư, nhất là những dự án tạo ra sản phẩm du lịch đặc sắc, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của điểm đến.

Đây là yêu cầu quan trọng bởi hồ Hòa Bình không thiếu tài nguyên, nhưng cần thêm những sản phẩm có chiều sâu để chuyển hóa lợi thế thành giá trị kinh tế.

Một chuyến đi trên lòng hồ có thể trở thành hành trình khám phá văn hóa Mường. Một bản ven hồ có thể trở thành nơi du khách lưu trú, thưởng thức ẩm thực bản địa, nghe kể chuyện về vùng đất và trải nghiệm đời sống cộng đồng. Một hòn đảo không chỉ là điểm chụp ảnh mà còn có thể trở thành điểm dừng chân trong tuyến du lịch đường thủy. Những cánh rừng mở ra cơ hội phát triển các sản phẩm trekking, khám phá thiên nhiên và giáo dục môi trường.

Định hướng điều chỉnh quy hoạch cũng xác định phát huy lợi thế mặt nước, rừng, cảnh quan và văn hóa bản địa để phát triển các loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng ven hồ, chăm sóc sức khỏe, thể thao nước, du lịch đường thủy, cộng đồng, văn hóa - tâm linh, ẩm thực và trải nghiệm.

Như vậy, hướng đi của hồ Hòa Bình không chỉ là tìm thêm điểm đến mà còn là phát triển nhiều sản phẩm, kể nhiều câu chuyện trên cùng một không gian, tạo sự kết nối giữa cảnh quan, văn hóa và đời sống cộng đồng. Hướng đi này cũng được thể hiện tại nhiều địa phương khác trong tỉnh.

Tại xã Vân Sơn, nơi khoảng 80% diện tích tự nhiên là rừng, đang phát triển du lịch cộng đồng, sinh thái và trải nghiệm gắn với văn hóa Mường, nông nghiệp và sản phẩm OCOP. Từ tháng 5 đến tháng 7/2026, địa phương ước đón 12.000 - 15.000 lượt khách; những ngày cuối tuần, lượng khách đạt 2.000 - 3.000 lượt.

Thực tiễn ở Vân Sơn cho thấy, khi cảnh quan được kết nối với văn hóa, sản phẩm địa phương và trải nghiệm của người dân, một địa danh có thể tạo dựng sức hút riêng. Với quy mô tài nguyên lớn và khả năng kết nối nhiều loại hình, hồ Hòa Bình có điều kiện để phát triển theo hướng này.

Du khách trải nghiệm hoạt động mưu sinh của người dân trên lòng hồ Hòa Bình.

Du khách chèo thuyền khám phá cảnh quan lòng hồ Hòa Bình.

Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có khoảng 22.500 lao động du lịch, tỷ lệ qua đào tạo đạt khoảng 65%. Hoạt động quảng bá trên nền tảng số cũng được mở rộng, với Fanpage Du lịch Phú Thọ có khoảng 24.000 người theo dõi, tài khoản TikTok có hơn 9.355 người theo dõi và Cổng Thông tin du lịch thông minh myphutho.vn đạt hơn 3,3 triệu lượt truy cập.

Công nghệ giúp thông tin về điểm đến tiếp cận du khách nhanh hơn, nhưng sức hấp dẫn lâu dài vẫn phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm và những giá trị riêng của mỗi vùng đất.

Vì vậy, cùng với phát triển hạ tầng, dịch vụ và thu hút đầu tư, hồ Hòa Bình cần chú trọng bảo tồn những yếu tố làm nên bản sắc. Quy hoạch mới đặt ra yêu cầu bảo vệ cảnh quan, nguồn nước, rừng, đảo và hệ sinh thái lòng hồ, đồng thời bảo đảm ổn định đời sống Nhân dân.

Đây là nguyên tắc quan trọng trong quá trình khai thác tiềm năng du lịch: không phải mọi bờ hồ đều cần xây dựng công trình, cũng không phải nơi nào có cảnh đẹp cũng phải trở thành khu nghỉ dưỡng. Giá trị của hồ Hòa Bình nằm ở sự hài hòa giữa mặt nước và núi rừng, giữa thiên nhiên và văn hóa, giữa phát triển du lịch và đời sống cộng đồng.

Một miền đất có thể trở thành điểm đến khi người ta nhìn thấy cảnh đẹp. Nhưng một điểm đến có thể trở thành thương hiệu khi người ta nhớ được câu chuyện của nó. Hồ Hòa Bình đang đứng trước cơ hội ấy. Quy hoạch mới, với không gian khoảng 52.200ha và tầm nhìn đến năm 2050, không chỉ mở rộng địa giới của một khu du lịch.

Quan trọng hơn, đó là cơ hội để tổ chức lại những tài nguyên vốn đang nằm rời rạc thành một câu chuyện thống nhất - câu chuyện về một vùng hồ, một nền văn hóa, một hệ sinh thái và một không gian sống. Khi ấy, du khách đến hồ Hòa Bình không chỉ để ngắm cảnh mà còn để lắng nghe câu chuyện của núi rừng, khám phá đời sống bản làng và cảm nhận chiều sâu văn hóa của vùng đất.

Thuý Hường