Tăng trưởng xanh - Lợi thế cạnh tranh mới

Trong cuộc cạnh tranh mới, muốn giữ chân dòng vốn chất lượng cao, đưa doanh nghiệp vào sâu hơn chuỗi giá trị và mở rộng thị trường xuất khẩu phải chứng minh được năng lực phát triển bền vững. Với Phú Thọ, tăng trưởng xanh không chỉ là yêu cầu bảo vệ môi trường mà đang từng bước trở thành lợi thế cạnh tranh mới, tạo nền tảng cho một mô hình phát triển có chất lượng và sức bền dài hạn.

“Xanh” không còn là câu chuyện của tương lai

Nếu trước đây tăng trưởng thường được đo bằng quy mô sản xuất, vốn đầu tư, số lượng dự án hay tốc độ tăng GRDP thì ngày nay, chất lượng của tăng trưởng ngày càng được đặt lên hàng đầu. Một nền kinh tế muốn phát triển dài hạn phải sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng và tạo ra nhiều giá trị hơn với ít nguồn lực hơn. Sự thay đổi ấy đang tác động trực tiếp đến doanh nghiệp và địa phương.

Hoạt động sản xuất sen vòi nước tại Nhà máy của Công ty TOTO Việt Nam, Khu công nghiệp Thăng Long Vĩnh Phúc.

Các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng đưa ra những yêu cầu cao hơn về môi trường, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và sản xuất tuần hoàn. Với doanh nghiệp, “xanh” vì thế không còn đơn thuần là câu chuyện trách nhiệm xã hội mà liên quan trực tiếp đến khả năng giữ thị trường, tham gia chuỗi cung ứng và nâng cao giá trị sản phẩm.

Trao đổi về sự thay đổi này, ông Lê Anh Khái, Giám đốc HTX Nông sản Tam Dương cho rằng, trước đây doanh nghiệp chủ yếu quan tâm làm sao sản xuất đủ hàng, đúng tiến độ và có giá cạnh tranh. Nhưng hiện nay, khách hàng, nhất là các đối tác xuất khẩu, quan tâm ngày càng nhiều đến quy trình sản xuất.

“Họ không chỉ hỏi sản phẩm của chúng tôi có đạt tiêu chuẩn hay không, mà còn muốn biết nguyên liệu từ đâu, sử dụng năng lượng thế nào, chất thải được xử lý ra sao. Muốn giữ được khách hàng lâu dài, doanh nghiệp buộc phải thay đổi. Xanh hóa sản xuất vì thế không còn là việc làm thêm mà đang trở thành một phần của năng lực cạnh tranh”, ông Khái chia sẻ.

Tại tỉnh ta, xu hướng này đang được thể hiện từ nông nghiệp, công nghiệp đến dịch vụ. Từ vùng chè sạch, sản xuất hữu cơ, chăn nuôi tuần hoàn đến những nhà máy từng bước sử dụng năng lượng tái tạo, tiết kiệm nguyên liệu và giảm chất thải, tư duy phát triển đang có những chuyển biến rõ nét.

Ngày 23/3/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 894 phê duyệt Đề án Thúc đẩy phát triển kinh tế xanh trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là bước cụ thể hóa định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bền vững và phát thải thấp.

Điểm đáng chú ý là kinh tế xanh không được đặt thành một chương trình riêng của lĩnh vực môi trường mà được đặt trong tổng thể phát triển kinh tế. Khi đó, một dự án đầu tư được lựa chọn không chỉ bởi số vốn mang vào tỉnh mà còn phải tính đến công nghệ, mức tiêu hao năng lượng, khả năng xử lý chất thải, hiệu quả sử dụng đất và mức độ lan tỏa đến nền kinh tế. Đó chính là sự thay đổi về chất trong tư duy phát triển.

Xanh hóa công nghiệp để hút dòng vốn mới

Với Phú Thọ, quy mô công nghiệp càng lớn thì yêu cầu chuyển đổi xanh càng trở nên cấp thiết. Như vậy, đây chính là thời điểm tỉnh có thể biến yêu cầu thành lợi thế trong thu hút dòng vốn mới, nhất là trong điều kiện tỉnh đã có sự chuyển dịch rõ hơn từ thu hút đầu tư theo chiều rộng sang lựa chọn các dự án có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, thân thiện với môi trường và có khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước.

Ông Lee Jong Young, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Haesung Vina, (KCN Khai Quang) chia sẻ: “Khi lựa chọn địa điểm đầu tư, chúng tôi không chỉ xem xét chi phí đất đai và nhân công. Khả năng cung cấp điện ổn định, hệ thống xử lý nước thải, môi trường xung quanh nhà máy và định hướng phát triển khu công nghiệp xanh cũng là những tiêu chí rất quan trọng. Doanh nghiệp muốn đầu tư lâu dài thì địa phương cũng phải có tầm nhìn dài hạn về môi trường. Bởi một khu công nghiệp được quy hoạch đồng bộ, có diện tích cây xanh, mặt nước, hệ thống xử lý nước thải tập trung, sử dụng năng lượng hiệu quả và từng bước hình thành các chuỗi liên kết tuần hoàn sẽ có sức hấp dẫn khác với một khu công nghiệp chỉ đơn thuần cung cấp mặt bằng”.

Định hướng phát triển của Phú Thọ cũng đang đi theo hướng đó. Tỉnh khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng, tái sử dụng nước và chất thải trong sản xuất, đồng thời hướng tới xây dựng các khu công nghiệp sinh thái, công nghệ cao.

Không gian xanh tại Khu công nghiệp Bá Thiện II, tạo môi trường sản xuất thân thiện, hiện đại.

Từ tài nguyên xanh đến giá trị mới

Nếu công nghiệp là lĩnh vực tạo ra sức bật thì nông - lâm nghiệp và du lịch chính là những không gian quan trọng để Phú Thọ tạo dựng chiều sâu cho kinh tế xanh.

Sau hợp nhất, tỉnh sở hữu nguồn tài nguyên tự nhiên phong phú với hệ thống rừng, sông, hồ, đất nông nghiệp và các vùng sinh thái đa dạng. Đây là lợi thế không phải địa phương nào cũng có được.

7 tháng đầu năm 2026, Phú Thọ trồng khoảng 15,4 nghìn ha rừng tập trung, đạt 87,9% kế hoạch; sản lượng gỗ khai thác đạt hơn 1 triệu m3. Tỷ lệ che phủ rừng đạt 43,37%. Khi gắn rừng với chứng chỉ quản lý bền vững, chế biến sâu, du lịch sinh thái và thị trường carbon, mỗi ha rừng có thể tạo ra nhiều giá trị hơn mà không nhất thiết phải gia tăng cường độ khai thác.

Trong nông nghiệp, tỉnh tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ cao, hữu cơ, tuần hoàn, sinh thái; đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, ứng dụng công nghệ và xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ.

Du lịch cũng đứng trước cơ hội tương tự với nhiều điểm đến ấn tượng như Đền Hùng, Tam Đảo, Thanh Thủy, Kim Bôi, vùng hồ Hòa Bình, các vùng sinh thái miền núi và nhiều không gian văn hóa đặc sắc. Nếu phát triển du lịch theo hướng sinh thái, cộng đồng, nghỉ dưỡng xanh và bảo tồn cảnh quan, những giá trị tự nhiên và văn hóa có thể trở thành nguồn lực kinh tế lâu dài. Điều quan trọng là bảo tồn không đối lập với tăng trưởng. Ngược lại, bảo tồn tốt có thể làm tăng giá trị của sản phẩm du lịch.

Tất nhiên, con đường chuyển đổi xanh không đơn giản. Chi phí công nghệ còn cao, doanh nghiệp nhỏ và vừa thiếu nguồn lực, việc đo lường phát thải và tiếp cận nguồn vốn xanh còn mới mẻ. Hạ tầng xử lý chất thải, logistics xanh và nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi xanh cũng cần tiếp tục được đầu tư.

Theo ông Nguyễn Văn Quân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, thách thức lớn nhất hiện nay không phải là nhận thức về kinh tế xanh mà là khả năng biến nhận thức thành hành động cụ thể. - “Chuyển đổi xanh phải được thực hiện từ quy hoạch, lựa chọn dự án đầu tư đến sản xuất, tiêu dùng và xử lý chất thải. Nếu chỉ một vài doanh nghiệp làm xanh thì chưa đủ. Muốn tạo lợi thế cạnh tranh cho cả tỉnh phải hình thành được hệ sinh thái, trong đó chính quyền, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia” - ông Quân nhấn mạnh.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong Đề án Thúc đẩy phát triển kinh tế xanh của tỉnh, với định hướng xây dựng mô hình kinh tế xanh, tuần hoàn, carbon thấp; thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực và từng bước hình thành các điều kiện cho thị trường carbon.

Phú Thọ đang đứng trước cơ hội lớn khi không gian phát triển đã rộng hơn, quy mô kinh tế lớn hơn và dòng vốn đầu tư tiếp tục tìm kiếm những điểm đến mới. Nếu kết hợp được lợi thế về vị trí, hạ tầng, nguồn nhân lực với tiêu chuẩn phát triển xanh, tỉnh có thể tạo ra một lợi thế cạnh tranh khác biệt. Vừa giảm áp lực lên tài nguyên và môi trường, vừa giúp tỉnh thu hút được dòng vốn tốt hơn, tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn, mở rộng thị trường xuất khẩu và xây dựng một nền kinh tế có sức chống chịu tốt hơn trước những biến động bên ngoài.

Quang Nam