Tháo gỡ vướng mắc giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm

Giải phóng mặt bằng (GPMB) là khâu then chốt, có ý nghĩa quyết định tiến độ triển khai các dự án đầu tư, nhất là những công trình trọng điểm, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội. Do vậy, tỉnh đã tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách, tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc nhằm đẩy nhanh tiến độ GPMB, khơi thông nguồn lực đầu tư, tạo động lực tăng trưởng.

Thống nhất cơ chế, chính sách

Dự án cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu, đoạn qua địa bàn tỉnh cơ bản hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, tạo thuận lợi để các nhà thầu thi công, bảo đảm tiến độ dự án.

Sau sáp nhập, tỉnh Phú Thọ là địa phương có quy mô lớn với diện tích tự nhiên hơn 9.300km². Không gian phát triển mở rộng, nhiều cơ hội mới được mở ra, tuy nhiên, công tác GPMB còn gặp những khó khăn, nhất là sự khác biệt về cơ chế, chính sách, đơn giá bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giữa các địa phương trước đây đã tạo ra không ít vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện. Mặt khác, tồn tại trong quản lý đất đai qua nhiều thời kỳ, tình trạng sử dụng đất không đúng mục đích, xây dựng công trình trái phép trên đất nông nghiệp nhưng chưa được xử lý kịp thời khiến quá trình kiểm kê, xác định điều kiện bồi thường, hỗ trợ thêm phức tạp.

Trước yêu cầu thực tiễn, tỉnh đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm tính thống nhất trong thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên toàn tỉnh. Đến nay, tỉnh đã ban hành 11 văn bản quy phạm pháp luật làm cơ sở pháp lý cho công tác GPMB. Đáng chú ý là các quy định liên quan đến bố trí tạm cư, thời gian và kinh phí tạm cư đối với một số trường hợp thu hồi đất trước khi hoàn thành bố trí tái định cư; các khoản hỗ trợ khác đối với tài sản không đủ điều kiện bồi thường nhưng được tạo lập trước ngày 1/7/2014, hỗ trợ thuê nhà tạo lập chỗ ở mới và hỗ trợ người bị thu hồi đất tự lo chỗ ở.

Việc hoàn thiện chính sách không chỉ giải quyết những bất cập phát sinh sau sáp nhập mà còn tạo hành lang pháp lý để các địa phương chủ động hơn trong quá trình triển khai. Cùng với đó, UBND tỉnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền cấp xã, Chủ tịch UBND cấp xã, đưa trách nhiệm giải quyết công việc về gần cơ sở để thuận lợi cho việc trực tiếp nắm bắt tình hình đất đai, dân cư và tâm tư, nguyện vọng của người dân.

Một điểm nhấn trong công tác chỉ đạo là việc thành lập Tổ công tác tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về GPMB các dự án trọng điểm. Đối với tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỉnh thành lập Ban Chỉ đạo GPMB để trực tiếp điều hành, kiểm tra, đôn đốc và kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh. Cơ chế “luồng xanh” trong giải quyết thủ tục hành chính được thí điểm triển khai, góp phần rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Đồng chí Ngô Tiến Đức - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, từ ngày 1/7/2025 đến nay, toàn tỉnh triển khai công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và GPMB tại 462 dự án, với tổng diện tích đất phải thu hồi 5.445ha. Trong đó, diện tích đã hoàn thành GPMB đạt 2.558ha, tương đương 47%. Tổng kinh phí GPMB theo các phương án được phê duyệt là 3.014 tỷ đồng, kinh phí đã bố trí đạt 1.950 tỷ đồng, bằng 65% nhu cầu.

Đáng chú ý, trong số các dự án đang triển khai, có 18 dự án sử dụng vốn đầu tư công, với tổng mức đầu tư khoảng 81.090 tỷ đồng và 21 dự án sử dụng vốn ngoài ngân sách nhà nước với tổng vốn đầu tư khoảng 260.224 tỷ đồng. Trong đó có 10 dự án xây dựng khu công nghiệp và 11 dự án phát triển đô thị, dịch vụ. Quy mô đầu tư lớn cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của công tác GPMB trong việc hiện thực hóa các mục tiêu phát triển của tỉnh.

Quyết liệt tháo gỡ để tăng tốc

Mặc dù đạt được những kết quả tích cực, song tỷ lệ GPMB toàn tỉnh mới đạt 47%, trong khi nhiều dự án có phạm vi thu hồi đất rộng, yêu cầu tiến độ khẩn trương, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, liên tục giữa các cấp, ngành và chủ đầu tư.

Đồng chí Nguyễn Quốc Tuấn - Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất khu vực Phú Thọ cho biết, một trong những khó khăn là năng lực tổ chức thực hiện tại một số địa phương chưa đồng đều. Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khối lượng nhiệm vụ chuyển về cấp xã tăng lên, trong khi đội ngũ cán bộ còn thiếu kinh nghiệm, phải tiếp nhận, rà soát lượng lớn hồ sơ chuyển giao. Việc xác minh nguồn gốc, thời điểm sử dụng đất, biến động chủ sử dụng đất qua nhiều thời kỳ cũng mất nhiều thời gian do hồ sơ địa chính ở một số nơi chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ. Quỹ đất tái định cư và hạ tầng tại một số địa phương chưa được chuẩn bị kịp thời. Việc di chuyển đường điện, hệ thống cấp thoát nước, xử lý đường công vụ, bãi đổ thải tại các dự án giao thông còn phát sinh những yêu cầu phức tạp.

Xác định rõ những “điểm nghẽn” đó, UBND tỉnh đã tham mưu Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Chỉ thị số 22 ngày 22/6/2026 về lãnh đạo thực hiện các biện pháp đẩy nhanh GPMB các dự án phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh, nhiệm kỳ 2025-2030. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền các cấp, xác định GPMB là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Theo đó, tỉnh tập trung rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách; chủ động chuẩn bị điều kiện pháp lý, quỹ đất và hạ tầng tái định cư ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án; đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai; nâng cao năng lực tổ chức thực hiện, chất lượng chỉ đạo, điều hành và giám sát tiến độ. Tăng cường thanh tra, kiểm tra tại các khâu như xác định nguồn gốc đất, kiểm đếm tài sản, xác định giá đất, phê duyệt phương án và chi trả tiền bồi thường, kiên quyết ngăn chặn hành vi lợi dụng chính sách để trục lợi. Cùng với đó, công tác tuyên truyền, vận động, đối thoại với Nhân dân cần tiếp tục được đổi mới theo hướng công khai, minh bạch, trực tiếp và thực chất. Tỉnh tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung Bảng giá đất phù hợp thực tiễn, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất và tạo cơ sở cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

GPMB nhanh nhưng phải đúng pháp luật, công khai, minh bạch, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân - đó là yêu cầu xuyên suốt quá trình triển khai các dự án trọng điểm. Khi những vướng mắc được giải quyết ngay từ cơ sở, trách nhiệm được gắn với từng địa phương và người đứng đầu, tiến độ được kiểm soát thường xuyên, mặt bằng sẽ không còn là nút thắt cản trở các công trình. Với quyết tâm cao, cách làm đồng bộ và sự đồng thuận của Nhân dân, Phú Thọ đang từng bước tạo chuyển biến trong công tác GPMB, đưa các dự án trọng điểm vào guồng triển khai đảm bảo kế hoạch, tiến độ, mở ra cơ hội phát triển mới, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực kết nối và sức cạnh tranh của tỉnh.

Lệ Oanh