Từ ao ốc quê nhà đến đặc sản OCOP

Giữa vùng Mường Vang yên bình, những ao ốc xanh mướt đang mở ra hướng đi mới cho kinh tế nông nghiệp địa phương. Từ mô hình nuôi ốc hữu cơ nhỏ lẻ, HTX Nông nghiệp hữu cơ Mơ Đức đã xây dựng thành công sản phẩm chả ốc nhồi OCOP 3 sao, tạo việc làm ổn định cho người lao động, đồng thời đưa hương vị núi rừng đến với nhiều thị trường lớn.

Sản phẩm chả ốc nhồi của HTX Nông nghiệp hữu cơ Mơ Đức được bày bán trong siêu thị.

Khởi nghiệp từ con ốc nhỏ

Năm 2020, khi nhiều ngành nghề rơi vào khó khăn, chị Bùi Thị Mơ sau gần một thập kỷ mưu sinh nơi phố thị đã lựa chọn trở về quê hương để tìm hướng đi mới. Không chọn cây trồng hay vật nuôi phổ biến, chị quyết định gắn bó với ốc nhồi, một loài thủy sản quen thuộc của vùng quê nhưng chưa được khai thác theo hướng hàng hóa bài bản.

Những ngày đầu, mọi thứ đều phải tự mày mò. Từ việc cải tạo ao, theo dõi chất lượng nước, tìm nguồn giống đến nghiên cứu đặc tính sinh trưởng của ốc đều được thực hiện thủ công. Người phụ nữ Mường ấy kiên trì ghi chép từng thay đổi về thời tiết, nguồn nước, thức ăn để tìm ra quy trình phù hợp nhất. “Nuôi ốc không quá nặng nhọc nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn. Chỉ cần nguồn nước thay đổi hoặc thức ăn không phù hợp là ốc phát triển kém ngay”, chị Mơ chia sẻ.

Sau ba năm thử nghiệm, mô hình dần đi vào ổn định. Đến năm 2023, HTX Nông nghiệp hữu cơ Mơ Đức chính thức được thành lập với gần 20 hộ thành viên tham gia. Các hộ được phân công theo từng khâu trong chuỗi sản xuất như nuôi thương phẩm, ươm giống, sơ chế và tiêu thụ sản phẩm. Để tạo nên sự khác biệt, HTX định hướng nuôi ốc hữu cơ, không sử dụng thức ăn công nghiệp mà chủ yếu cho ốc ăn bèo tấm, rau xanh, bí, khoai và các loại lá tự nhiên. Ao nuôi được kiểm soát chặt chẽ, định kỳ phơi đáy và xử lý môi trường nhằm đảm bảo nguồn nước sạch.

Nhờ quy trình này, ốc phát triển khỏe mạnh, thịt dày, giữ được độ giòn đặc trưng. HTX còn nghiên cứu lai tạo giống ốc lác Thái Lan để thích nghi tốt với điều kiện khí hậu địa phương, giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Không chỉ tạo sinh kế cho các thành viên, mô hình còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân địa phương. Từ chăn nuôi nhỏ lẻ, manh mún, nhiều hộ đã bắt đầu tiếp cận sản xuất theo chuỗi liên kết, chú trọng chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Đưa hương vị núi rừng vào từng ống chả ốc

Nếu nuôi ốc là nền tảng thì sản phẩm chả ốc nhồi chính là bước đột phá giúp HTX Mơ Đức khẳng định thương hiệu trên thị trường. Trong khu sơ chế của HTX, từng công đoạn đều được thực hiện cẩn thận. Những con ốc đạt tiêu chuẩn phải có vỏ bóng, mày khít và phần thịt đầy miệng. Sau khi làm sạch, ốc được xay cùng giò sống, kết hợp với mộc nhĩ, nấm hương, hành khô, hạt tiêu và các loại gia vị truyền thống.

Điểm tạo nên hương vị riêng của sản phẩm chính là lá lốt và ống nứa. Thay vì gói lá chuối hoặc vo viên như nhiều nơi khác, hỗn hợp chả được nhồi vào từng ống nứa nhỏ rồi hấp hoặc nướng. Khi chín, mùi thơm của nứa hòa quyện với lá lốt tạo nên hương vị rất đặc trưng của núi rừng xứ Mường. Người thưởng thức có thể chế biến theo nhiều cách khác nhau như nướng than hoa, hấp hoặc dùng với lẩu. Dù chế biến theo kiểu nào, chả ốc vẫn giữ được độ giòn sần sật của ốc, vị béo vừa phải và hương thơm tự nhiên.

Chính sự khác biệt ấy đã giúp sản phẩm nhanh chóng được thị trường đón nhận. Nhiều khách hàng sau khi dùng thử đã trở thành khách quen. Chị Nguyễn Thị Thủy, phường Hòa Bình cho biết, gia đình thường xuyên lựa chọn sản phẩm của HTX vì yên tâm về chất lượng và nguồn gốc xuất xứ. “Sản phẩm có tem truy xuất nguồn gốc rõ ràng nên người tiêu dùng rất tin tưởng”, chị Thủy khẳng định.

Xác định đưa đặc sản quê hương trở thành hàng hóa chuyên nghiệp, HTX đã đầu tư khu sơ chế riêng, áp dụng đóng gói hút chân không, xây dựng quy trình bảo quản và tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm. Người lao động được hướng dẫn kỹ năng chế biến bài bản. Nhiều phụ nữ vùng quê trước đây chỉ quanh quẩn với ruộng đồng nay đã có việc làm ổn định ngay tại địa phương.

Để giữ chất lượng đồng đều, mọi công đoạn đều tuân thủ quy chuẩn nghiêm ngặt, từ thời gian hấp, nhiệt độ bảo quản đến công thức chế biến. Quan điểm của HTX là phát triển chậm nhưng bền vững, đặt chất lượng lên hàng đầu thay vì chạy theo số lượng.

Từ sản phẩm quê đến thị trường lớn

Năm 2024 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi sản phẩm “Chả ốc nhồi Mơ Đức” được công nhận OCOP 3 sao. Đây không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng sản phẩm mà còn mở ra cơ hội để HTX tiếp cận các thị trường lớn hơn.

Hiện nay, sản phẩm chủ lực của HTX đã có mặt tại nhiều hệ thống siêu thị lớn như BIG C, Tops Markets của Tập đoàn Central Retail và Tập đoàn SunGroup. Thị trường mở rộng đã giúp đầu ra ổn định, nâng cao thu nhập cho các hộ thành viên.

Mô hình của HTX Mơ Đức hiện là hướng đi phù hợp trong phát triển kinh tế nông nghiệp, nhất là ở khu vực miền núi. Không chỉ tạo giá trị kinh tế, HTX còn góp phần quảng bá văn hóa ẩm thực của đồng bào Mường thông qua sản phẩm đặc sản địa phương, giúp nhiều lao động nông thôn có thêm việc làm và thu nhập ổn định. Từ những ao nuôi ốc ban đầu, một chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ đã hình thành, tạo nền tảng cho kinh tế tập thể phát triển bền vững.

Chiều muộn trên vùng Mường Vang, trong căn bếp nhỏ của HTX, những ống chả ốc vừa ra lò còn nóng hổi, thơm nức mùi lá lốt và nứa non. Hương vị ấy không chỉ là món ăn dân dã của miền sơn cước mà còn là kết tinh của khát vọng làm giàu trên chính quê hương mình.

Hồng Trung