Từ đất Tổ, để lòng yêu nước trở thành sức mạnh phát triển

Sáng 19/9/2026, tại Khu Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng, Lễ kỷ niệm 72 năm Ngày Bác Hồ về thăm Đền Hùng và khánh thành Tượng đài “Bác Hồ với Ngày hội non sông” đã diễn ra trong không khí trang nghiêm, xúc động. Từ nơi cội nguồn thiêng liêng của dân tộc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhắc lại lời Bác: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”, đồng thời gửi đi một thông điệp rất đáng suy ngẫm cho hôm nay: “Lòng yêu nước phải trở thành năng lực làm cho đất nước mạnh lên và cuộc sống người dân tốt hơn”. Đó không chỉ là sự tiếp nối một lời căn dặn lịch sử, mà còn là lời hiệu triệu biến tình yêu Tổ quốc, niềm tự hào dân tộc và sức mạnh văn hóa thành hành động phát triển cụ thể trong kỷ nguyên mới.

Nhân dân tỉnh Phú Thọ tham quan Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông”. Ảnh: Đức Anh

Từ lời Bác ở Đền Hùng đến trách nhiệm của thế hệ hôm nay

Có những câu nói đi qua thời gian nhưng không hề cũ đi, bởi mỗi thế hệ lại tìm thấy trong đó một trách nhiệm mới. Lời Bác Hồ tại Đền Giếng ngày 19/9/1954 là một câu nói như thế.

Khi ấy, trước giờ Đại đoàn Quân Tiên phong về tiếp quản Thủ đô, lời căn dặn “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” vừa nhắc lại mạch nguồn hàng nghìn năm dựng nước, vừa đặt nhiệm vụ của cách mạng hiện đại vào dòng chảy liên tục của lịch sử dân tộc.

72 năm sau, cũng tại Đền Hùng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã mở rộng nội hàm của hai chữ “giữ nước” trong điều kiện mới.

Giữ nước hôm nay trước hết vẫn là kiên quyết, kiên trì bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, nhưng đồng thời còn là làm cho đất nước đủ mạnh để không bị tụt lại phía sau; là nâng cao năng suất, làm chủ công nghệ, xây dựng một nền kinh tế có sức cạnh tranh và khả năng chống chịu cao; là tổ chức thực hiện mỗi chủ trương đến nơi, đến chốn để nguồn lực xã hội được khơi thông và người dân có cơ hội đóng góp.

Chính trong mạch suy nghĩ ấy, câu nói “Lòng yêu nước phải trở thành năng lực làm cho đất nước mạnh lên và cuộc sống người dân tốt hơn” có ý nghĩa đặc biệt.

Lòng yêu nước, nếu chỉ dừng lại ở xúc cảm, dù thiêng liêng đến đâu, vẫn chưa đủ. Trong kỷ nguyên phát triển mới, yêu nước còn phải được thể hiện trong năng lực lao động tốt hơn, sáng tạo nhiều hơn, học tập nghiêm túc hơn, quản trị hiệu quả hơn, gìn giữ môi trường sống tốt hơn, phục vụ nhân dân tận tụy hơn và tạo ra những sản phẩm có giá trị hơn cho xã hội.

Điều đó cũng làm cho lời Bác về hai chữ “cùng nhau” trở nên gần gũi với những yêu cầu phát triển hôm nay. Một đất nước mạnh không thể chỉ dựa vào một số ngành, một vài địa phương hay một nhóm người.

Sức mạnh dân tộc chỉ được hình thành khi mỗi người cảm thấy mình là một phần của hành trình phát triển, có cơ hội đóng góp và được thụ hưởng thành quả phát triển.

Đoàn kết vì thế không phải là một khẩu hiệu trừu tượng, mà phải được nuôi dưỡng bằng công bằng, tin cậy, lắng nghe, sự tôn trọng khác biệt và những cơ chế để mọi người dân cùng tham gia kiến tạo tương lai.

Đứng trước Tượng đài “Bác Hồ với Ngày hội non sông”, mỗi chúng ta cũng có thể tự hỏi một câu hỏi rất giản dị nhưng nghiêm khắc: mình đã làm được gì có ích cho quê hương, cho cộng đồng, cho đất nước?

Nếu học tập và thực hành theo Bác chỉ dừng ở lời nói, các giá trị lớn rất dễ trở thành xa vời. Nhưng nếu được chuyển hóa thành công việc tốt hơn, trách nhiệm cao hơn, thái độ phục vụ nhân dân tốt hơn, thì ký ức lịch sử sẽ trở thành một nguồn năng lượng sống động trong đời sống hôm nay.

Khi văn hóa nuôi dưỡng lòng yêu nước và di sản trở thành nguồn lực

Trong phát biểu tại Đền Hùng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Văn hóa nuôi dưỡng lòng yêu nước và bản lĩnh của dân tộc, tạo nền tảng để đất nước phát triển bền vững”.

Đây là một luận điểm rất quan trọng, bởi nó đặt văn hóa không chỉ trong phạm vi bảo tồn hay hưởng thụ tinh thần, mà trong chính cấu trúc của năng lực phát triển quốc gia.

Lòng yêu nước không tự nhiên tồn tại bền vững nếu không được nuôi dưỡng bằng ký ức, câu chuyện, biểu tượng, nghi lễ, phong tục, nghệ thuật và những trải nghiệm văn hóa cụ thể.

Một đứa trẻ về Đền Hùng, nghe kể về các Vua Hùng, về Bác Hồ, về những thế hệ đã hy sinh để đất nước có ngày hôm nay sẽ hiểu Tổ quốc không phải là một khái niệm xa xôi. Tổ quốc hiện ra trong những địa danh, con người, câu chuyện và giá trị mà em có thể chạm tới.

Chính vì vậy, di sản không chỉ là những gì chúng ta nhận lại từ quá khứ; di sản còn là phương tiện để mỗi thế hệ hiểu mình là ai, thuộc về đâu và có trách nhiệm gì với tương lai.

Từ góc nhìn ấy, việc khánh thành Tượng đài “Bác Hồ với Ngày hội non sông” chỉ thực sự có ý nghĩa trọn vẹn khi công trình được phát huy như một không gian giáo dục lịch sử, bồi dưỡng tình cảm và trách nhiệm công dân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã gợi mở rất rõ: Nội dung giới thiệu phải chính xác, dễ hiểu, phù hợp từng lứa tuổi; cần ứng dụng công nghệ để đồng bào ở xa và bạn bè quốc tế có thể tiếp cận, tìm hiểu lịch sử, văn hóa Việt Nam.

Đó là hướng tiếp cận rất hiện đại đối với công tác bảo tồn: bảo vệ giá trị gốc nhưng đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận, để di sản không bị đóng kín trong không gian vật chất của di tích.

Với Phú Thọ, điều này càng có ý nghĩa khi Đất Tổ sở hữu một hệ thống di sản đặc biệt, từ Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đến Hát Xoan, cùng nhiều không gian văn hóa cộng đồng, làng nghề, lễ hội và tri thức dân gian.

Mỗi di sản đều có thể được kể lại bằng những phương thức mới: bảo tàng số, thực tế ảo, bản đồ di sản, phim tài liệu, podcast, sản phẩm thiết kế, chương trình giáo dục trải nghiệm, tour học đường, nghệ thuật trình diễn hay những sản phẩm sáng tạo mang bản sắc Đất Tổ.

Nhưng phát huy giá trị di sản không thể đồng nghĩa với thương mại hóa bằng mọi giá. Thước đo quan trọng nhất vẫn phải là tính chân thực của di sản, phẩm giá văn hóa, sự tôn nghiêm của không gian thiêng và lợi ích của cộng đồng chủ thể.

Bởi vậy, một chỉ dẫn rất đáng chú ý trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là: “Cộng đồng gìn giữ di sản phải được tham gia và hưởng lợi từ quá trình phát huy giá trị di sản”. Đây chính là nguyên tắc để chúng ta giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển.

Cùng trong ngày 19/9, tại Bắc Ninh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đưa Quan họ, tranh Đông Hồ, làng nghề, di tích và văn hóa cộng đồng vào đời sống hiện đại, “biến di sản thành nguồn lực cho công nghiệp văn hóa, du lịch và sáng tạo”.

Hai thông điệp tại Phú Thọ và Bắc Ninh bổ sung cho nhau rất rõ: văn hóa trước hết nuôi dưỡng con người và lòng yêu nước; từ nền tảng ấy, di sản có thể tiếp tục tạo ra những giá trị mới cho kinh tế, du lịch và công nghiệp sáng tạo.

Khi làm đúng, phát triển không làm nghèo di sản mà ngược lại có thể tạo thêm nguồn lực để bảo vệ di sản tốt hơn, nâng cao đời sống cộng đồng và làm cho bản sắc địa phương trở nên hấp dẫn hơn trong đời sống hiện đại.

Phú Thọ - Giữ gìn Đất Tổ bằng một tầm nhìn phát triển mới

Phú Thọ có một vị trí rất đặc biệt trên bản đồ tinh thần của người Việt. Đó không chỉ là một địa phương với những di tích quan trọng, mà là nơi khái niệm “đồng bào” được cảm nhận bằng một chiều sâu riêng.

Mỗi lần người Việt hướng về Đền Hùng, dù đang sống ở miền núi, đồng bằng, hải đảo hay ở nước ngoài, đều là một lần nhắc nhớ rằng chúng ta cùng chung một cội nguồn.

Vinh dự ấy đi cùng một trách nhiệm lớn. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhấn mạnh Phú Thọ có trách nhiệm gìn giữ Đất Tổ, nơi đồng bào cả nước hướng về; trong không gian phát triển mới cần trân trọng sự đa dạng văn hóa, phát huy tinh thần đoàn kết, gắn bảo tồn di sản với nâng cao đời sống nhân dân.

Tôi cho rằng đây là một định hướng rất quan trọng để Phú Thọ xác lập mô hình phát triển của mình trong thời gian tới.

Trước hết, Đền Hùng và hệ thống di sản của tỉnh cần được nhìn như một hệ sinh thái văn hóa chứ không phải những điểm đến tách rời.

Quy hoạch giao thông, cảnh quan, lưu trú, dịch vụ, giáo dục trải nghiệm, sản phẩm sáng tạo và truyền thông số phải cùng phục vụ một câu chuyện chung về Đất Tổ.

Du khách đến Phú Thọ không chỉ để “đi lễ”, mà cần có cơ hội hiểu sâu hơn về lịch sử, trải nghiệm văn hóa, gặp gỡ cộng đồng, thưởng thức nghệ thuật, khám phá ẩm thực, làng nghề và mang về những sản phẩm sáng tạo có giá trị.

Khi thời gian lưu trú dài hơn, mức chi tiêu tăng lên và trải nghiệm sâu hơn, văn hóa mới thực sự tạo ra giá trị kinh tế mà vẫn giữ được chiều sâu tinh thần.

Thứ hai, Phú Thọ cần đi đầu trong chuyển đổi số di sản. Một kho dữ liệu số có hệ thống về Đền Hùng, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Hát Xoan, các nhân vật, địa danh, lễ hội, hiện vật và câu chuyện dân gian không chỉ phục vụ quản lý, bảo tồn mà còn là “nguyên liệu” cho giáo dục, nghiên cứu, điện ảnh, trò chơi, thiết kế và các ngành công nghiệp văn hóa.

Trong thời đại mà một câu chuyện hay có thể vượt biên giới chỉ sau vài giây, câu hỏi không còn là chúng ta có di sản quý hay không, mà là chúng ta kể câu chuyện về di sản ấy hấp dẫn, chính xác và sáng tạo đến mức nào.

Thứ ba, phát triển văn hóa phải trở về với con người. Người dân địa phương, nghệ nhân, người thực hành di sản, thanh niên và doanh nghiệp nhỏ phải trở thành chủ thể chứ không chỉ là người đứng bên lề những dự án lớn.

Khi họ được tham gia và hưởng lợi, mỗi gia đình sẽ trở thành một “người giữ di sản”, mỗi nghệ nhân trở thành một người truyền nghề, mỗi người trẻ có thể trở thành một nhà sáng tạo và mỗi sản phẩm địa phương có thể trở thành một đại sứ văn hóa.

Từ Đền Hùng, thông điệp ngày 19/9 vì thế vượt ra ngoài một lễ kỷ niệm. Nó đặt trước chúng ta một câu hỏi lớn về cách gìn giữ đất nước trong kỷ nguyên mới.

Giữ nước hôm nay không chỉ bằng sức mạnh quốc phòng, mà còn bằng một nền kinh tế mạnh, một xã hội đoàn kết, một nền khoa học - công nghệ đủ năng lực làm chủ và một nền văn hóa đủ sức nuôi dưỡng bản lĩnh dân tộc.

Phát triển hôm nay cũng không chỉ để có thêm của cải, mà để mỗi người dân có cuộc sống tốt đẹp hơn và để những giá trị cha ông trao lại tiếp tục tỏa sáng trong tương lai.

Từ nơi các Vua Hùng dựng nghiệp, nơi Bác Hồ từng căn dặn các chiến sĩ trước ngày về tiếp quản Thủ đô, lời nhắc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hôm nay mang một ý nghĩa rất rõ: yêu nước phải được chứng minh bằng năng lực làm cho đất nước tốt đẹp hơn.

Với Phú Thọ, gìn giữ Đất Tổ vì thế không chỉ là giữ một không gian thiêng của quá khứ, mà còn là kiến tạo một không gian phát triển của tương lai - nơi ký ức trở thành sức mạnh, di sản trở thành nguồn lực và niềm tự hào trở thành những việc làm cụ thể cho quê hương, cho đất nước.

Bùi Ngọc An