Tự hào dòng họ học tập

Mỗi năm sau dịp tổng kết năm học, tại từ đường họ Phùng ở làng Tăng Xá, xã Tiên Lương lại diễn ra một buổi lễ trang trọng. Những học sinh đạt thành tích cao được dâng hương báo công trước tổ tiên, nghe kể về truyền thống hiếu học của dòng họ rồi nhận những phần thưởng từ quỹ khuyến học. Nghi lễ giản dị ấy đã trở thành nét đẹp văn hóa của dòng họ Phùng – một dòng họ tiêu biểu trong phong trào xây dựng “dòng họ học tập” ở xã Tiên Lương.

Gia đình ông Phùng Hữu Nghị trao quà khuyến học cho các cháu.

Tri thức nền tảng phát triển của dòng họ

Khoảng đầu thế kỷ XIX, cụ tổ họ Phùng từ vùng Sơn Tây (nay thuộc thành phố Hà Nội) lên miền thượng huyện Cẩm Khê (cũ) lập nghiệp. Từ một người nông dân khai phá đất đai, trải qua 12 đời nối tiếp, dòng họ đã phát triển thành một cộng đồng đông đúc với hơn 200 hộ, phần lớn sinh sống tại xã Tuy Lộc (cũ), nay là xã Tiên Lương; nhiều người đang công tác, học tập ở nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước, thậm chí ở nước ngoài.

Ngay từ thời Pháp thuộc, họ Phùng ở Tăng Xá đã nổi tiếng với truyền thống hiếu học. Trong điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, dù không thuộc dòng họ khoa bảng, nhưng tinh thần ham học vẫn được duy trì và truyền dạy từ thế hệ này sang thế hệ khác. Các bậc tiền nhân luôn nhắc nhở con cháu sống trọng đạo đức, giữ gìn nền nếp gia phong.

Từ đời hậu duệ thứ tư, nhiều người trong họ đã thông thạo chữ Nho. Tiêu biểu như các cụ Phùng Văn Ngại, Phùng Văn Học – những người vừa giỏi chữ nghĩa vừa góp phần truyền bá tri thức cho bà con trong vùng. Cụ Phùng Văn Ban còn sáng tác thơ Hán – Nôm để dạy con cháu về đạo lý, gia phong; nhiều bài thơ vẫn còn được lưu truyền đến ngày nay.

Sau này, khi hệ thống giáo dục hiện đại phát triển, nhiều gia đình trong dòng họ đã chắt chiu dành dụm để cho con đến trường, có người thi đỗ bằng Sơ học yếu lược – bậc tiểu học thời Pháp thuộc. Cụ Phùng Văn Phong, hậu duệ đời thứ năm nổi tiếng là người có học vấn trong vùng, từng làm nghề dạy học và được bổ nhiệm làm Tổng sư ở Trấn Yên (Yên Bái cũ). Nhân cách và sự tận tụy của cụ được người dân trong vùng kính trọng.

Bước vào thời kỳ đổi mới, truyền thống hiếu học của họ Phùng tiếp tục được phát huy mạnh mẽ. Năm 1990, dòng họ xây dựng quy ước hoạt động, trong đó đặc biệt chú trọng đến việc nhắc nhở con cháu học tập và rèn luyện.

Nhằm đẩy mạnh hơn nữa phong trào học tập, dòng họ đã thành lập Ban khuyến học khuyến tài. Đây là tổ chức nòng cốt trong việc vận động con cháu học tập, xây dựng quỹ khuyến học và tổ chức các hoạt động khuyến khích học tập trong dòng họ.

Từ cuối năm 2014, sau khi triển khai Quyết định số 281/QĐ-TTg, ngày 20/2/2014 của Thủ tướng Chính phủ về “Đẩy mạnh phong trào học tập trong gia đình, dòng họ, cộng đồng đến năm 2020”, họ Phùng làng Tăng Xá được xã Tiên Lương chọn làm điểm xây dựng mô hình “Dòng họ học tập”.

Nhận thức rõ ý nghĩa của chủ trương này, Ban khuyến học dòng họ đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực. Các gia đình được tuyên truyền về tiêu chí “Gia đình học tập”, “Dòng họ học tập”. Tinh thần học tập trở thành một nét đẹp trong đời sống của mỗi gia đình. Nhiều gia đình quan niệm rằng dù hoàn cảnh khó khăn đến đâu cũng không để con bỏ học.

Bên cạnh việc học văn hóa, con cháu còn được khuyến khích học tập các kiến thức về sản xuất, kỹ năng sống, chăm sóc sức khỏe, văn hóa – thể thao. Đặc biệt, các bậc cao niên trong dòng họ luôn là những người gương mẫu, tích cực tham gia vận động khuyến học, tạo nên sự gắn kết giữa các thế hệ.

Lan tỏa phong trào khuyến học

Ban khuyến học dòng họ thường xuyên phối hợp với nhà trường để nắm bắt tình hình học tập của các cháu. Những học sinh có thành tích tốt được biểu dương, khen thưởng kịp thời; những trường hợp còn hạn chế được nhắc nhở, động viên. Nhờ sự quan tâm đó, trong dòng họ không có học sinh bỏ học, không có học sinh vi phạm tệ nạn xã hội. Chất lượng học tập của con em ngày càng được nâng cao.

Song song với việc động viên học tập, dòng họ còn chú trọng tuyên truyền khoa học kỹ thuật, giáo dục con cháu chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và quy định của địa phương.

Cháu Phùng Minh Thái (đứng thứ hai từ trái sang, hàng đầu tiên) được tặng giấy khen ở Trường Tiểu học Tân Dân.

Quỹ khuyến học của dòng họ hiện có hơn 50 triệu đồng. Mỗi năm, dòng họ dùng quỹ khuyến học 5 -7 triệu đồng khen thưởng học sinh, hỗ trợ các cháu có hoàn cảnh khó khăn và đóng góp cho quỹ khuyến học của thôn, của trường.

Một hoạt động giàu ý nghĩa là lễ tuyên dương học sinh hằng năm được tổ chức trang trọng tại Từ đường dòng họ. Tại đây, các cháu được dâng hương báo công trước tổ tiên, nghe kể về truyền thống của dòng họ và những tấm gương thành đạt. Những phần thưởng trao tận tay các cháu không chỉ là sự ghi nhận thành tích mà còn là nguồn động lực lớn cho hành trình học tập phía trước.

Những nỗ lực bền bỉ đã mang lại kết quả đáng tự hào. Theo thống kê, họ Phùng làng Tăng Xá có hơn 60 người có trình độ đại học và sau đại học. Nhiều gia đình có truyền thống học tập nổi bật. Gia đình ông Phùng Hữu Nghị có ba thế hệ liên tiếp đều đạt trình độ đại học và trên đại học. Một số gia đình có từ hai đến ba người có trình độ đại học như gia đình ông Phùng Văn Long, Phùng Văn Lịch, Phùng Hữu Quý, Phùng Văn Lợi, Phùng Văn Quỳnh, Phùng Đình Vân... Chỉ tính trong giai đoạn 2021 – 2023, dòng họ có 76 học sinh các cấp đạt danh hiệu học sinh giỏi và 6 cháu đỗ vào các trường đại học trong nước.

Các thế hệ con cháu họ Phùng luôn đoàn kết, một lòng theo Đảng, tích cực đóng góp cho quê hương và đất nước. Nhiều người công tác trong các cơ quan nhà nước, nhiều người là doanh nhân thành đạt, ở lĩnh vực nào cũng nỗ lực cống hiến. Tổng kết 5 năm công tác khuyến học khuyến tài giai đoạn 2019 – 2024, gần 80% số hộ trong dòng họ đạt danh hiệu “Gia đình học tập”. Họ Phùng làng Tăng Xá được UBND xã Tuy Lộc (cũ) bình chọn là “Dòng họ học tập” xuất sắc nhất địa phương. Dòng họ cũng ba lần được UBND huyện Cẩm Khê (cũ) và Hội Khuyến học tỉnh Phú Thọ tặng giấy khen.

Năm học 2024-2025, kết quả học tập của con cháu họ Phùng nâng lên rõ rệt với 45 cháu được nhận các phần thưởng về học tập, trong đó 4 giải (nhì, ba) thi học sinh giỏi cấp tỉnh, 6 cháu đỗ vào đại học, 1 người bảo vệ thành công học vị tiến sĩ khoa học. Những phần thưởng ấy không chỉ là sự ghi nhận cho những nỗ lực của dòng họ mà còn là động lực để họ Phùng tiếp tục giữ gìn và phát huy truyền thống hiếu học.

Ông Phùng Hữu Nghị - Trưởng dòng họ Phùng cho biết: Nhờ có các biện pháp tích cực mà phong trào học tập của con em họ Phùng làng Tăng Xá, xã Tiên Lương không ngừng được đẩy mạnh; thành tích học tập của các cháu ngày một nâng cao; nhà nhà thi đua chăm lo cho con em học tập.

Từ một dòng họ thuần nông nơi miền trung du, họ Phùng làng Tăng Xá đã chứng minh rằng khi tinh thần học tập được nuôi dưỡng bền bỉ qua các thế hệ, tri thức sẽ trở thành sức mạnh giúp mỗi gia đình, cộng đồng vươn lên. Mô hình “dòng họ học tập” nơi đây không chỉ góp phần nâng cao dân trí mà còn lan tỏa những giá trị tốt đẹp về văn hóa, đạo lý và khát vọng học tập suốt đời.

Tiến Độ