“Bệ đỡ” phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Kỳ 3 - Để phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Mặc dù Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã tạo dấu ấn, mang lại cuộc sống “thay da, đổi thịt” cho nhiều địa phương, song vẫn còn những vấn đề đặt ra cần tập trung giải quyết nhằm tạo nền tảng và củng cố niềm tin vững chắc cho giai đoạn phát triển mới.

Bản Chà Đáy, xã Pà Cò trở thành điểm đến du lịch đặc trưng hấp dẫn du khách trong nước, quốc tế đến tham quan, trải nghiệm.

Nhìn lại những thành tựu nổi bật

Với bước chuyển mạnh mẽ từ hỗ trợ thụ động, đơn lẻ sang đầu tư đa mục tiêu, bền vững và hội nhập, Chương trình đã huy động sức mạnh tổng hợp, tạo nên diện mạo mới cho khu vực nông thôn miền núi theo hướng ngày càng khang trang, hiện đại. Điều kiện sống của đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không ngừng được cải thiện. Tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm bình quân 1,3%/năm, đến cuối năm 2025 còn 2,68%. Những bản làng từng khó khăn nay đã đổi thay rõ nét, trở thành những vùng quê văn minh nhưng vẫn gìn giữ được bản sắc văn hóa truyền thống.

Việc triển khai hiệu quả các chương trình, dự án đã góp phần giải quyết căn bản “bốn thiếu” gồm: Đất ở, đất sản xuất, nhà ở và nước sinh hoạt. Hàng nghìn hộ đồng bào dân tộc thiểu số được hỗ trợ xây dựng nhà ở kiên cố, có thêm tư liệu sản xuất, từng bước chấm dứt tình trạng phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên.

Hạ tầng thiết yếu tiếp tục được đầu tư đồng bộ theo hướng “điện - đường - trường - trạm”. Đến nay, 100% xã vùng cao có đường ô tô đến trung tâm xã được cứng hóa. Hệ thống trường học, trạm y tế được đầu tư đạt chuẩn quốc gia, không chỉ đáp ứng nhu cầu học tập, khám chữa bệnh mà còn trở thành điểm nhấn về kiến trúc, văn hóa trong các bản làng.

Trong bối cảnh mới, vùng núi cao đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung (OCOP), đẩy mạnh kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số. Việc khai thác tiềm năng lợi thế về địa hình, môi trường và văn hóa bản địa cũng như tang cường ứng dụng công nghệ số giúp đồng bào tiếp cận thông tin thị trường, đưa các sản phẩm đặc trưng của vùng cao vươn ra khỏi phạm vi địa phương, tạo đà cho giảm nghèo và phát triển bền vững.

Đồng chí Đinh Công Sứ - Phó Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định: Phát triển kinh tế được khéo léo kết hợp với việc gìn giữ bản sắc dân tộc, tạo nên mô hình phát triển bền vững. Thành tựu nổi bật là việc triển khai các dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trọng tâm là bảo tồn văn hóa đồng bào Mường, Dao, Mông, Sán Dìu... gắn với du lịch sinh thái bền vững. Không gian văn hóa cồng chiêng và các lễ hội truyền thống không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành sản phẩm du lịch độc đáo, mang lại thu nhập ổn định cho người dân.

Không gian văn hóa cồng chiêng gắn với các hoạt động lễ hội trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, mang lại thu nhập ổn định cho người dân.

Tại các địa bàn có tốc độ công nghiệp hóa nhanh, nhiều chính sách đặc thù được triển khai, sử dụng ngân sách địa phương để hỗ trợ trở lại cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đặc biệt, công tác đào tạo nghề cho thanh niên dân tộc thiểu số được chú trọng, góp phần giúp người lao động chuyển dịch từ lĩnh vực nông nghiệp sang công nghiệp, dịch vụ, từng bước rút ngắn khoảng cách thu nhập giữa các vùng.

Cơ cấu cây trồng, vật nuôi cũng chuyển dịch mạnh mẽ. Nhiều vùng chuyên canh quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao đã hình thành tại khu vực trung du, từng bước biến lợi thế địa hình thành lợi thế cạnh tranh trong phát triển kinh tế.

Bên cạnh đó, chính sách đối với đội ngũ người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số được thực hiện hiệu quả, tạo lực lượng nòng cốt trong vận động Nhân dân giữ gìn an ninh vùng giáp ranh, giải quyết mâu thuẫn ở cơ sở, trở thành cầu nối giữa ý Đảng với lòng dân. Phú Thọ cũng là địa phương đi đầu trong đào tạo đội ngũ cán bộ làm công tác dân tộc theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Đội ngũ cán bộ không chỉ am hiểu phong tục, tập quán mà còn có năng lực quản trị hiện đại, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Thúc đẩy thực hiện các dự án, chính sách

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai Chương trình vẫn còn một số khó khăn, hạn chế. Một số chính sách triển khai còn chậm hoặc gặp vướng mắc, nhất là trong giải quyết đất ở, nhà ở, nước sinh hoạt; chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế của người dân. Chính sách giáo dục, đào tạo nghề tại vùng sâu, vùng xa ở một số nơi chưa phù hợp, hiệu quả chưa cao; tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp. Một số mô hình hỗ trợ chưa thật sự phù hợp với phong tục, tập quán hoặc điều kiện tự nhiên của địa phương nên hiệu quả kinh tế chưa bền vững.

Nguồn lực thực hiện các chính sách dân tộc tại địa phương còn hạn chế, nhất là trong giai đoạn đầu triển khai các nghị định, cơ chế mới. Ngân sách địa phương còn khó khăn, việc huy động vốn cho các dự án phát triển vùng sâu, vùng xa chưa chủ động. Một số chủ trương, chính sách thực hiện chưa đồng bộ; cơ chế thu hút nguồn lực đầu tư vào vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi chưa thật sự hấp dẫn, hiệu quả còn thấp, nguồn lực đầu tư còn dàn trải.

Hiện nay, kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số phát triển chưa thực sự bền vững, tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo còn cao; quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, nhiều nơi vẫn duy trì tập quán canh tác cũ; việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất còn hạn chế, chất lượng sản phẩm chưa cao. Sản xuất nông, lâm nghiệp chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của từng vùng; sản xuất hàng hóa còn hạn chế. Tiểu thủ công nghiệp tuy có phát triển nhưng vẫn gặp khó khăn về thị trường tiêu thụ, chưa khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu và lao động tại chỗ.

Việc xây dựng và phát huy hiệu quả các thiết chế văn hóa ở khu dân cư còn hạn chế; bản sắc văn hóa dân tộc có nguy cơ mai một, nhất là tiếng nói, trang phục truyền thống và các lễ hội dân gian. Tỷ lệ hộ nghèo giảm đều qua các năm nhưng chưa thực sự bền vững; chênh lệch mức sống giữa các vùng, các dân tộc trên địa bàn tỉnh vẫn còn khá lớn.

Đồng bào Dao Tiền bản Sưng, xã Cao Sơn khai thác thế mạnh nghề truyền thống nhằm cải thiện sinh kế, nâng cao năng lực tự vững.

Để giải quyết căn cơ những vấn đề trên, tỉnh đang tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức Đảng; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và các tầng lớp Nhân dân về vai trò, ý nghĩa của công tác dân tộc và đại đoàn kết dân tộc trong giai đoạn hiện nay.

Các cấp, ngành chủ động phối hợp hiệu quả trong hướng dẫn, triển khai các chương trình, dự án và chính sách dân tộc; tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật; vận động đồng bào dân tộc thiểu số thực hiện tốt chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước; khuyến khích người dân phản ánh những bất cập trong thực tiễn triển khai chính sách để kịp thời điều chỉnh, hoàn thiện.

Cùng với đó, tiếp tục nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về công tác dân tộc; đẩy mạnh phân cấp cho địa phương và cơ sở trong tổ chức thực hiện các chính sách đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Đồng chí Đinh Công Sứ - Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh: Đầu tư phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi chính là đầu tư cho phát triển bền vững, nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân, từng bước thu hẹp khoảng cách về mức sống và thu nhập giữa các vùng.

Giai đoạn 2026-2030, tỉnh Phú Thọ dự kiến huy động khoảng 6.600 tỷ đồng để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trọng tâm của giai đoạn tới là chuyển đổi số và giảm nghèo đa chiều, hướng tới xây dựng cộng đồng dân tộc thiểu số không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà trở thành chủ thể sáng tạo, làm chủ công nghệ và tương lai của chính mình.

Để niềm tin của đồng bào vào sự lãnh đạo của Đảng ngày càng được củng cố, tạo nền tảng vững chắc cho ổn định chính trị và phát triển lâu dài, các cấp, các ngành tiếp tục phối hợp chặt chẽ, kiên trì mục tiêu phát triển bền vững; tập trung đầu tư hoàn thiện hạ tầng, hỗ trợ sinh kế để người dân vùng cao thực sự trở thành chủ thể trong công cuộc giảm nghèo.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ để đưa chính sách đến gần hơn với người dân; chú trọng quy hoạch, đào tạo đội ngũ cán bộ là người dân tộc thiểu số, am hiểu phong tục, tập quán; nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, vận động. Đồng thời, chủ động nắm chắc tình hình cơ sở, kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc.

Bùi Minh