“Bệ đỡ” phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Kỳ 2 - Dấu ấn trên những bản làng

Trước sáp nhập, Phú Thọ có 214 xã thuộc đối tượng đầu tư của Chương trình theo Quyết định 1719/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; trong đó có 85 xã khu vực III, 17 xã khu vực II và 112 xã khu vực I. Sau 5 năm triển khai thực hiện, Chương trình đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Toàn tỉnh có 16/85 xã thoát khỏi diện đặc biệt khó khăn, còn lại 69 xã khu vực III. Thực hiện Nghị định số 272 của Chính phủ về phân định vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030, trên địa bàn có 72/148 xã, phường thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó có 9 xã khu vực I, 11 xã khu vực II và 52 xã khu vực III.

Khu tái định cư với hạ tầng kỹ thuật đồng bộ kết hợp kiến trúc nhà sàn độc đáo tạo nền tảng an cư lạc nghiệp cho 63 hộ đồng bào dân tộc thiểu số xóm Nhàng, xã Xuân Đài.

Diện mạo mới ở các xã, xóm nghèo

Hạ tầng KT-XH thiếu đồng bộ, phần lớn dân số là đồng bào dân tộc Mông với tập quán sản xuất nông, lâm nghiệp, nhận thức pháp luật còn hạn chế, tỷ lệ hộ nghèo cao... là thực trạng của xã Pà Cò cách đây hơn 5 năm. Tuy nhiên, từ khi được thụ hưởng Chương trình mục tiêu quốc gia 1719, vùng cao Pà Cò đã có bước chuyển mình rõ nét, từ địa bàn đặc biệt khó khăn trở thành điểm đến du lịch đặc trưng, góp phần thúc đẩy giảm nghèo bền vững.

Thông qua các dự án, Chương trình đã hỗ trợ mở rộng, bê tông hóa các tuyến đường giao thông nội xóm Chà Đáy, Pà Cò, Thung Mài... tạo điều kiện thuận lợi cho người dân đi lại, vận chuyển nông sản. Hệ thống điện lưới và các công trình nước sinh hoạt tập trung cũng được đầu tư đồng bộ. Từ nguồn lực đầu tư hạ tầng, xã Pà Cò từng bước liên kết phát triển du lịch cộng đồng, hình thành hàng chục homestay như Y Múa, A Páo, Y Sao... góp phần bảo tồn kiến trúc nhà ở truyền thống, thu hút du khách.

Xã cũng được quan tâm hỗ trợ trang thiết bị cho nhà văn hóa các xóm để thúc đẩy các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, bảo tồn bản sắc; hỗ trợ người dân phát triển các loại cây đặc sản như: Chè Shan Tuyết, lúa nương, mận tam hoa và các làng nghề truyền thống (vẽ sáp ong, làm giấy giang). Hàng trăm hộ nghèo, cận nghèo được hỗ trợ làm nhà ở từ Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát giúp an cư, ổn định cuộc sống.

Khánh thành tại thời điểm cuối tháng 5/2025, Dự án Khu tái định cư xóm Nhàng đã mở ra cơ hội an toàn cho 63 hộ dân vùng nguy cơ sạt lở của xã Xuân Đài, đồng thời tạo bước chuyển mình mạnh mẽ trong quy hoạch và ổn định dân cư miền núi. Trên tổng diện tích khoảng 5ha, những căn nhà kiên cố với kiến trúc nhà sàn truyền thống được hoàn thiện cùng hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, tạo nền tảng an cư, lạc nghiệp. Bà Đinh Thị Triều - một trong các hộ dân tại khu tái định cư xóm Nhàng chia sẻ: “Được bố trí chỗ ở tại khu tái định cư, người dân chúng tôi không còn phải nơm nớp lo sợ mưa bão, sạt lở như trước kia mà hoàn toàn yên tâm sinh sống, sản xuất, phát triển kinh tế”.

Trước đó, Dự án Khu tái định cư xóm Nhàng được khởi công xây dựng với tổng mức đầu tư trên 34,5 tỷ đồng bằng nguồn vốn dự phòng ngân sách Trung ương và vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030. Từ vùng đất thường xuyên bị đe dọa bởi thiên tai, xóm Nhàng đang chuyển mình thành bản làng kiểu mẫu, hội tụ văn hóa truyền thống và phát triển bền vững. Ngoài việc được giao đất tái định cư, các hộ dân xóm Nhàng còn được hỗ trợ tiền xây nhà, hỗ trợ nguồn vốn vay ngân hàng lãi suất thấp. Con đường vào khu tái định cư cũng được nâng cấp rộng rãi, khang trang.

Tạo cú hích trong phát triển kinh tế - xã hội

Giai đoạn 2021-2025, tỉnh được ngân sách Trung ương bố trí tổng nguồn vốn gần 4.366 tỷ đồng; ngân sách địa phương đối ứng nguồn vốn gần 457 tỷ đồng và huy động nguồn lực khác đạt trên 98 tỷ đồng. Bên cạnh đó, lồng ghép nguồn vốn bổ sung các chương trình có mục tiêu gần 18.282 tỷ đồng để thực hiện chương trình.

Từ nguồn lực quan trọng và ý nghĩa thiết thực của các dự án, tiểu dự án đầu tư đã tập trung giải quyết những khó khăn, tạo cú hích, sự chuyển động trong phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Trước thời điểm sáp nhập tỉnh, tại địa phương Hòa Bình cũ - nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống - phong trào xóa nhà tạm, nhà dột nát được triển khai sôi nổi và trở thành một trong những nhiệm vụ đột phá, tạo dấu ấn của Chương trình. Với hơn 2.417 ngôi nhà được xây mới, 777 ngôi nhà được cải tạo hoàn thành trước thời hạn, Chương trình đã khơi dậy tinh thần tương thân, tương ái, huy động sự chung tay của cộng đồng và toàn xã hội, giúp người nghèo an cư, lạc nghiệp; góp phần cải thiện điều kiện sống cho hộ nghèo, cận nghèo, gia đình chính sách, đồng bào dân tộc thiểu số và các đối tượng yếu thế.

Cùng với đó, việc triển khai các chương trình, dự án cũng tạo dấu ấn rõ nét. Tiêu biểu như Dự án 4 về đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu phục vụ sản xuất và đời sống vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi đã hỗ trợ đầu tư 765 công trình, chủ yếu là nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng, giao thông, thủy lợi, y tế, trường học; đồng thời duy tu, bảo dưỡng 1.110 công trình tại các xã, thôn đặc biệt khó khăn.

Dự án 2 về sắp xếp, ổn định dân cư đã hỗ trợ đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng tại 13 điểm dân cư tập trung; hỗ trợ 360 hộ dân được bố trí trong các dự án sắp xếp dân cư tập trung; 31 hộ dân được bố trí ổn định dân cư tại chỗ; hỗ trợ trực tiếp kinh phí di chuyển cho 93 hộ dân từ nơi ở cũ đến nơi tái định cư; 72 hộ dân đang sinh sống tại khu vực xa xôi, hẻo lánh, có nguy cơ xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở được quy hoạch, sắp xếp, di dời.

Hộ đồng bào dân tộc thiểu số xã Tiền Phong được thụ hưởng dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế.

Trong phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp, Dự án 3 đã góp phần phát huy tiềm năng, lợi thế từng vùng, thúc đẩy sản xuất hàng hóa theo chuỗi giá trị. Toàn tỉnh đã hỗ trợ 6 dự án phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị tại các địa bàn khu vực III; có 13 doanh nghiệp và 961 hộ tham gia thực hiện. Đồng thời hỗ trợ 484 dự án phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế tại các xã khu vực III và thôn đặc biệt khó khăn với 6.850 hộ dân tham gia.

Đối với nội dung thúc đẩy khởi sự kinh doanh, khởi nghiệp và thu hút đầu tư vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Chương trình đã hỗ trợ chi phí thiết kế bao bì, nhãn mác, quảng bá, xây dựng thương hiệu cho 19 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên; tổ chức 17 hoạt động tập huấn kỹ năng phát triển kinh doanh, kiến thức pháp luật về hợp đồng, nghiệp vụ bán hàng, ứng dụng công nghệ số trong kết nối giao thương cho người dân tộc thiểu số, doanh nghiệp, hợp tác xã; tổ chức 31 hội chợ, hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ sản phẩm, giao lưu văn hóa, lễ hội gắn với phát triển du lịch.

Các di sản văn hóa của đồng bào dân tộc Thái được quan tâm bảo tồn và phát huy trong các trường học trên địa bàn xã Mai Châu.

Thực hiện Dự án 6 về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch, Chương trình đã hỗ trợ khảo sát, kiểm kê, sưu tầm tư liệu đối với 834 di sản văn hóa; phục dựng, bảo tồn 1 lễ hội truyền thống có nguy cơ mai một; khôi phục, bảo tồn và xây dựng thành sản phẩm du lịch đối với 2 lễ hội truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số; hỗ trợ 6 nghệ nhân người dân tộc thiểu số nghiên cứu, sưu tầm, truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể; xây dựng 3 mô hình bảo vệ, phát huy văn hóa truyền thống dân tộc thiểu số.

Bên cạnh đó, Chương trình duy trì hoạt động của 811 đội văn nghệ truyền thống tại các thôn, bản; hỗ trợ đầu tư 5 điểm du lịch tiêu biểu; sửa chữa 188 nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng; hỗ trợ mua sắm trang thiết bị cho 660 thôn, bản; tu bổ 4 công trình di tích lịch sử.

Các Dự án 7, 8, 9, 10 với nhiều nội dung thiết thực cũng góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe Nhân dân; thúc đẩy bình đẳng giới; giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em; phòng, chống suy dinh dưỡng trẻ em; giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số...

(Còn nữa)

Bùi Minh