Tinh gọn bộ máy để mạnh hơn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả

Bài 2: Để bộ máy mạnh từ bên trong

Sau khi bộ máy đã được sắp xếp lại và vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cải cách bước sang giai đoạn khó hơn. Không còn là câu chuyện giảm bao nhiêu đầu mối, hợp nhất những cơ quan nào, mà là câu hỏi rất cụ thể: Ai sẽ làm việc trong một bộ máy gọn hơn nhưng áp lực lớn hơn và làm việc bằng cách nào để không bị quá tải?

Cán bộ Sở Tài chính (đứng giữa) được tăng cường về xã Cẩm Khê, trực tiếp rà soát hồ sơ, hướng dẫn nghiệp vụ tại chỗ, góp phần tháo gỡ áp lực nhân sự và bảo đảm vận hành thông suốt bộ máy cấp xã sau sắp xếp.

Thực tế cho thấy, tinh gọn tổ chức càng đi vào chiều sâu thì bài toán con người càng hiện rõ. Trong khi thẩm quyền được phân cấp mạnh xuống cơ sở, khối lượng công việc không giảm, thì lộ trình tinh giản biên chế vẫn tiếp tục đặt ra những yêu cầu khắt khe. Sau hợp nhất, Phú Thọ tiếp tục tinh giản thêm 1.053 biên chế đến năm 2026 - một con số đủ để thấy tinh gọn không chỉ là sắp xếp lại bộ máy, mà là sàng lọc, giữ lại và sử dụng đúng người để bộ máy thực sự mạnh lên từ bên trong.

Tinh giản biên chế - khâu khó nhất của cải cách

Tinh gọn bộ máy chỉ thực sự chạm đến chiều sâu khi đi vào tinh giản biên chế - khâu khó nhất, nhạy cảm nhất và cũng quyết định chất lượng vận hành của bộ máy sau sắp xếp. Với Phú Thọ, yêu cầu này càng trở nên thách thức trong bối cảnh hợp nhất 3 tỉnh, thẩm quyền được phân cấp mạnh xuống cơ sở, trong khi khối lượng công việc không hề giảm.

Các con số cho thấy rõ mức độ “khó” của bài toán này. Giai đoạn 2022 - 2026, Phú Thọ (cũ) đã tinh giản 3.282/3.574 biên chế, đạt 91,83% kế hoạch; Hòa Bình (cũ) đạt 2.355/2.433 biên chế (96,79%); Vĩnh Phúc (cũ) đạt 1.767/2.450 biên chế (72,2%). Sau hợp nhất, tỉnh thực hiện tinh giản thêm 1.053 biên chế đến năm 2026. Điều đó đồng nghĩa, tinh giản không phải là câu chuyện đã khép lại, mà là áp lực trực tiếp lên đội ngũ đang vận hành bộ máy.

Trong bối cảnh ấy, quan điểm của tỉnh được xác định rất rõ: Tinh giản không phải là phép trừ cơ học. Đồng chí Trần Văn Hòa - Phó Giám đốc Sở Nội vụ nhấn mạnh: Tinh giản biên chế phải gắn với sắp xếp tổ chức bộ máy, cơ cấu lại đội ngũ theo vị trí việc làm và khối lượng công việc thực tế; không tinh giản cho đủ chỉ tiêu, càng không thể cào bằng giữa các lĩnh vực. Nếu giảm người mà không tổ chức lại công việc thì bộ máy sẽ khó vận hành hiệu quả.

Đó cũng là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình triển khai tại Phú Thọ. Việc giảm biên chế không áp theo tỷ lệ đồng đều, mà căn cứ vào vị trí việc làm cụ thể, tính chất công việc và yêu cầu nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị. Những lĩnh vực có áp lực lớn, đòi hỏi chuyên môn sâu như đất đai, đầu tư xây dựng, cải cách hành chính, chuyển đổi số... được rà soát rất thận trọng để tránh tình trạng “gọn về số lượng nhưng hụt về năng lực”.

Để việc tinh giản đi vào thực chất, khâu đánh giá cán bộ được coi là điểm then chốt cần đổi mới. Việc đánh giá từng bước gắn với sản phẩm công việc cụ thể, tiến độ xử lý hồ sơ, mức độ hoàn thành nhiệm vụ theo chức trách được giao. Cùng với đó, các hệ thống quản lý công việc, quản lý văn bản và giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường số được sử dụng như công cụ theo dõi, “đo đếm” hiệu quả làm việc, tạo căn cứ khách quan hơn cho việc bố trí, sắp xếp và tinh giản.

Thực tiễn vận hành cho thấy, tinh giản biên chế chỉ có ý nghĩa khi đi kèm tổ chức lại cách làm. Giảm người nhưng quy trình không thay đổi sẽ dẫn đến quá tải; giảm người nhưng giao việc rõ ràng, chuẩn hóa quy trình, phân định trách nhiệm cụ thể mới giúp bộ máy gọn hơn mà không yếu đi. Đây cũng chính là ranh giới giữa tinh giản mang tính hình thức và tinh giản tạo ra sức mạnh thực chất cho bộ máy sau sắp xếp.

Giữ người, chọn người - phép thử năng lực quản trị

Tinh giản biên chế chỉ là một nửa của câu chuyện. Nửa còn lại - và cũng là phần khó hơn - nằm ở việc giữ được người có năng lực, bố trí đúng người vào đúng việc trong một bộ máy đã được thu gọn. Nếu tinh giản mà không giải được bài toán này, bộ máy có thể gọn hơn về số lượng, nhưng rất dễ hụt hơi trong vận hành.

Thực tế sau hợp nhất cho thấy, áp lực nhân sự dồn mạnh về cấp cơ sở - nơi thẩm quyền được phân cấp sâu và khối lượng công việc tăng nhanh. Toàn tỉnh hiện có 20.423 cán bộ, công chức, viên chức, trong đó 11.932 người làm việc ở cấp xã, chiếm gần 60% tổng lực lượng. Trong khi đó, theo rà soát của ngành Nội vụ, nhu cầu bổ sung nhân lực cho cấp xã để vận hành ổn định mô hình mới lên tới trên 600 người, chủ yếu tập trung ở các lĩnh vực chuyên môn sâu như đất đai, tài chính - kế toán, công nghệ thông tin, chuyển đổi số.

Để “vá” khoảng trống nhân sự trong giai đoạn chuyển tiếp, tỉnh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Đến nay, đã có 102 cán bộ, công chức cấp tỉnh được điều động về cấp xã; khoảng 150 trường hợp được biệt phái trong thời gian từ 3 - 6 tháng; gần 100 công chức được luân chuyển từ nơi thừa sang nơi thiếu. Đây là những con số cho thấy tinh gọn không đồng nghĩa với buông lỏng, mà là sự điều chỉnh linh hoạt để bộ máy không bị “rỗng việc” ở tuyến đầu.

Song song với tăng cường nhân lực, các chính sách ổn định đội ngũ cũng được triển khai kịp thời. Theo nghị quyết của HĐND tỉnh, cán bộ từ Vĩnh Phúc (cũ) được hỗ trợ đi lại 800.000 đồng/người/tháng, từ Hòa Bình (cũ) 1.600.000 đồng/người/tháng; hỗ trợ lưu trú 2,4 triệu đồng/người/tháng, áp dụng đến ngày 30/6/2026. Với 5.448 người đã nghỉ việc theo chính sách, tổng kinh phí chi trả lên tới 5.535 tỷ đồng và 100% trường hợp được giải quyết chế độ kịp thời. Những con số này cho thấy tỉnh không chỉ tinh giản, mà còn chủ động xử lý bài toán con người một cách có trách nhiệm, hạn chế xáo trộn lớn trong đội ngũ.

Tuy nhiên, chính sách chỉ là điều kiện cần. Yếu tố quyết định nằm ở vai trò của người đứng đầu trong bố trí, sử dụng cán bộ sau sắp xếp. Khi bộ máy đã gọn, mỗi vị trí việc làm đều trở nên “đắt giá” hơn. Người đứng đầu không còn nhiều dư địa để bố trí dàn trải, mà phải dám chọn, dám giao việc và dám chịu trách nhiệm về hiệu quả công việc của đội ngũ mình quản lý. Thực tiễn cho thấy, nơi nào người đứng đầu quyết liệt, rõ việc, rõ trách nhiệm, nơi đó bộ máy sau tinh gọn sớm ổn định và vận hành hiệu quả hơn. Khi tinh gọn đi kèm với sử dụng đúng người, đúng việc và giữ được đội ngũ đủ năng lực, bộ máy không những không yếu đi, mà còn có cơ hội mạnh lên từ bên trong - đúng với mục tiêu mà cải cách đang hướng tới.

Tinh gọn bộ máy không phải là đích đến, mà là điểm khởi đầu cho một yêu cầu cao hơn về năng lực vận hành. Khi tổ chức được sắp xếp lại hợp lý, con người được đánh giá đúng và bố trí đúng, bộ máy hành chính mới có thể đáp ứng được những nhiệm vụ ngày càng lớn trong giai đoạn phát triển mới. Từ thực tiễn tỉnh Phú Thọ cho thấy, tinh gọn chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn với trách nhiệm, kỷ cương và hiệu quả công việc. Đó cũng chính là con đường để bộ máy hành chính không chỉ gọn hơn về hình thức, mà mạnh hơn từ bên trong.

Hương Giang