Bài 3 : Để kinh tế xanh trở thành động lực tăng trưởng mới

Thời gian qua, Phú Thọ đã bắt đầu hình thành những mảnh ghép đầu tiên của một nền kinh tế xanh. Nhưng giữa gam màu sáng của những mô hình tiên phong vận hành theo quỹ đạo xanh vẫn còn một khoảng cách. Tăng trưởng xanh chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi không dừng ở vài điểm sáng đơn lẻ, mà phải trở thành tư duy xuyên suốt trong quy hoạch, đầu tư, sản xuất và quản trị phát triển. Để đi tới chặng đường đó, Phú Thọ không chỉ cần thêm những mô hình mới, mà quan trọng hơn, phải tháo gỡ những điểm nghẽn đang “níu chân” quá trình chuyển đổi.

Lynntimes Thanh Thuỷ - điểm đến xanh hấp dẫn du khách.

Từ điểm sáng đơn lẻ đến chuyển dịch diện rộng

Thực tế Phú Thọ đã có những bước đi đầu tiên trên hành trình xanh hóa nền kinh tế. Nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế rừng, nuôi trồng thủy sản theo tiêu chuẩn an toàn (VietGAP, hữu cơ, an toàn sinh học), công nghiệp sạch, du lịch sinh thái... đều đã xuất hiện những mô hình tạo được hiệu ứng tích cực. Song nhìn trên bình diện toàn nền kinh tế thì kinh tế xanh hiện vẫn trong giai đoạn khởi đầu, tập trung ở một số lĩnh vực, địa bàn hoặc doanh nghiệp có điều kiện đi trước, trong khi mặt bằng chung của nền kinh tế vẫn vận hành chủ yếu theo phương thức truyền thống. Ngay trong nông nghiệp - lĩnh vực được xem là có nhiều chuyển động nhất, nhiều chỉ số cho thấy quá trình xanh hóa vẫn chưa đồng đều. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, tỷ lệ diện tích đất sản xuất áp dụng tưới tiết kiệm mới đạt 8,6%; tỷ lệ chiều dài kênh mương được kiên cố hóa đạt hơn 39%; tỷ lệ cơ sở chăn nuôi xử lý chất thải bằng biogas hoặc công nghệ sạch mới đạt 22,8%. Diện tích sản xuất hữu cơ của toàn tỉnh hiện mới đạt 378 ha - con số còn khá khiêm tốn so với quy mô hơn 770.000 ha đất nông nghiệp.

Không chỉ vậy, nhiều chỉ tiêu cho thấy phương thức sản xuất truyền thống vẫn còn chi phối mạnh. Lượng phân bón hóa học bình quân sử dụng trên một hecta đất trồng trọt của tỉnh hiện ở mức 770 kg/ha, cao hơn đáng kể so với mức bình quân cả nước là 560 kg/ha. Điều này phản ánh quá trình chuyển sang canh tác thân thiện môi trường vẫn còn chậm, trong khi áp lực lên tài nguyên đất, nước và hệ sinh thái nông nghiệp vẫn hiện hữu.

Một điểm nghẽn lớn khác là hệ sinh thái chính sách cho chuyển đổi xanh vẫn chưa thực sự hoàn chỉnh. Dù nhiều chính sách liên quan đến bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng, nông nghiệp bền vững, kinh tế tuần hoàn đã được ban hành, song theo đánh giá của Đề án thúc đẩy phát triển kinh tế xanh trên địa bàn tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 thì những năm qua tỉnh vẫn chưa hình thành được một khung điều phối tăng trưởng xanh thống nhất ở cấp tỉnh, dẫn đến việc triển khai còn phân tán theo từng ngành, từng lĩnh vực, thiếu một đầu mối đủ mạnh để điều phối liên ngành, liên vùng.

Bên cạnh đó, các công cụ hỗ trợ chuyển đổi xanh vẫn chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Cơ chế tài chính xanh, tín dụng xanh, ưu đãi đầu tư cho dự án xanh chưa được định hình rõ; hệ thống chỉ tiêu đo lường tăng trưởng xanh của tỉnh cũng chưa hoàn thiện, đặc biệt thiếu các chỉ số định lượng cốt lõi về phát thải khí nhà kính, hiệu quả sử dụng năng lượng hay tỷ trọng kinh tế xanh trong GRDP... khiến việc giám sát, đánh giá và điều hành quá trình chuyển đổi còn gặp nhiều khó khăn. Công bằng mà nói, Phú Thọ không thiếu quyết tâm, không thiếu mô hình tiên phong mà cái thiếu ở đây chính là một hệ sinh thái đủ mạnh để biến những điểm sáng đơn lẻ thành xu hướng phát triển chung.

Mở đường cho kinh tế xanh trở thành động lực tăng trưởng mới

Ngày 23/3/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Trần Duy Đông ký ban hành quyết định phê duyệt Đề án thúc đẩy phát triển kinh tế xanh trên địa bàn tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Một trong những giải pháp nền tảng được xác định là sớm hình thành khung điều phối tăng trưởng xanh thống nhất cấp tỉnh - nơi các mục tiêu phát triển xanh không còn nằm rải rác trong từng chương trình riêng lẻ, mà được tích hợp vào quy hoạch phát triển, đầu tư công, thu hút FDI và hệ thống đánh giá hiệu quả quản trị. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để chuyển tăng trưởng xanh từ định hướng chính sách thành cơ chế điều hành thực chất.

Người dân tham quan, trải nghiệm vườn cam theo hướng sản xuất sạch tại Cao Phong - mô hình nông nghiệp gắn với du lịch đang mở ra hướng phát triển kinh tế xanh, nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị canh tác.

Cùng với đó là yêu cầu tái cấu trúc không gian phát triển theo lợi thế xanh của từng vùng. Theo định hướng của đề án: Khu vực đô thị - công nghiệp phía Đông sẽ phát triển theo mô hình hành lang công nghiệp xanh, ưu tiên khu công nghiệp sinh thái, công nghệ cao, logistics xanh và đô thị carbon thấp; vùng trung du trở thành vành đai nông nghiệp sinh thái, chế biến sâu và logistics nông sản; khu vực miền núi, hồ - rừng được định hình là không gian phát triển kinh tế sinh thái, du lịch xanh, kinh tế dưới tán rừng và năng lượng tái tạo. Nếu được triển khai đồng bộ, không chỉ lợi thế từng vùng được phát huy, mà còn tổ chức lại toàn bộ cấu trúc phát triển của tỉnh theo mô hình tăng trưởng mới.

Một trụ cột khác mang tính quyết định là khoa học - công nghệ, bởi tăng trưởng xanh không chỉ thay đổi mục tiêu phát triển, mà là thay đổi cách tạo ra tăng trưởng, do đó phải đẩy mạnh số hóa quản lý tài nguyên - môi trường, xây dựng hệ thống dữ liệu và đo lường phát thải, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đầu tư thiết bị sản xuất sạch hơn, tiết kiệm năng lượng hơn. Song song với đó là từng bước hình thành cơ chế tài chính xanh, ưu đãi đầu tư cho dự án xanh, thu hút FDI công nghệ cao, tạo điều kiện để khu vực doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển đổi. Bởi trong một cuộc chuyển đổi lớn như tăng trưởng xanh, ngân sách nhà nước khó có thể gánh toàn bộ chi phí cho hạ tầng môi trường, năng lượng sạch và công nghệ mới.

Phú Thọ đã có những bước đi đầu tiên trên hành trình xanh hóa nền kinh tế. Đây không chỉ là lựa chọn một mô hình phát triển mới, mà còn là cách tỉnh từng bước hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I vào thực tiễn phát triển. Khi phát triển xanh trở thành nguyên tắc xuyên suốt trong hoạch định chính sách, phân bổ nguồn lực và tổ chức không gian phát triển, kinh tế xanh sẽ trở thành diện mạo mới của nền kinh tế địa phương - một nền kinh tế tăng trưởng nhanh hơn nhưng bền vững hơn, phát triển mạnh hơn nhưng đi xa hơn trên nền tảng của chất lượng và trách nhiệm với tương lai.

Nguyễn Yến