Không để bị động, bất ngờ trước thiên tai

Những năm gần đây, biến đổi khí hậu diễn ra phức tạp, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản. Để chủ động ứng phó, không bị động, bất ngờ trước thiên tai, các cấp, các ngành chức năng và người dân chú trọng triển khai các biện pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.

Lực lượng chức năng hỗ trợ người dân xã An Nghĩa sơ tán khi nước sông Bôi dâng cao.

Thiên tai diễn biến khó lường

Từ đầu năm đến nay, trên địa bàn tỉnh xảy ra 16 đợt thiên tai lớn, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản; hơn 1.180 nhà bị tốc mái, hư hại; 7 điểm trường bị thiệt hại; 24 cột điện hạ thế bị đổ; hơn 3.000 ha lúa, hơn 1.000 ha rau, màu và các loại cây trồng bị đổ, gãy; hàng nghìn con gia súc, gia cầm bị chết; nhiều hộ dân phải di rời; nhiều điểm sạt lở tại các thôn và điểm di cư gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống, giao thông và sinh hoạt của người dân... Tổng thiệt hại do thiên tai ước tính gần 100 tỷ đồng. Đặc biệt, đợt mưa lớn kéo dài từ ngày 13 - 18/9 đã khiến 3 người chết, 339 hộ với hơn 1.420 nhân khẩu bị ảnh hưởng; 88 điểm sạt lở gây ảnh hưởng đến giao thông và nhà ở tại các khu dân cư...

Là tỉnh có địa bàn miền núi lớn, những năm gần đây, do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đã xuất hiện nhiều đợt mưa lớn, tập trung trong thời gian ngắn làm gia tăng nguy cơ ngập úng sâu ở các vùng trũng, thấp, sạt lở, lũ ở khu vực miền núi. Điều đáng lo là nhiều khu vực dân cư ở vùng cao nằm gần sông, suối hoặc dưới chân đồi, núi. Khi mưa lớn xảy ra trong thời gian ngắn, dồn dập khiến nguy cơ không chỉ đến từ nước lũ mà còn từ sạt lở đất, chia cắt giao thông khiến nhiều hộ bị cô lập. Trong những tình huống như vậy, chỉ cần chậm một bước trong cảnh báo hoặc sơ tán người dân cũng có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.

Không để bị động trước thiên tai, tăng cường năng lực ứng phó và xử lý tình huống khi có thiên tai xảy ra, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 514/QĐ-UBND triển khai thực hiện Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng đến năm 2030”, giai đoạn 2026 - 2030 trên địa bàn tỉnh. Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Thường trực Tỉnh ủy và UBND tỉnh thường xuyên ban hành các văn bản chỉ đạo; tổ chức kiểm tra tại những khu vực trọng điểm; chỉ đạo duy trì chế độ trực ban 24/24h và chỉ đạo các địa phương triển khai đồng bộ giải pháp bảo vệ đê điều, hồ đập, sơ tán người dân và khắc phục hậu quả sau thiên tai.

Chủ động ứng phó

Để công tác ứng phó với thiên tai thực sự hiệu quả, ngoài việc chủ động tổ chức diễn tập, sẵn sàng ứng phó theo phương châm “4 tại chỗ”, chính quyền địa phương luôn xác định thiên tai xảy ra trên địa bàn nào thì đó sẽ là nơi xử lý tình huống đầu tiên. Điều này đòi hỏi chính quyền các xã, phường nâng cao năng lực tổ chức, ứng phó, nhất là đối với các xã có diện tích lớn, địa hình chia cắt, dân cư phân tán. Khó khăn hiện nay ở các địa phương là lực lượng làm công tác phòng, chống thiên tai còn mỏng, nhiều cán bộ kiêm nhiệm, phương tiện cứu hộ, thông tin liên lạc còn thiếu, chưa đáp ứng yêu cầu trong tình huống khẩn cấp. Do đó, yêu cầu cấp thiết là phải nâng cao năng lực của đội ngũ làm công tác phòng, chống thiên tai; từng bước bổ sung trang thiết bị và vật tư cần thiết nhằm chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động quản trị rủi ro.

Hiện nay, toàn tỉnh duy trì vận hành hiệu quả 186 trạm đo mưa tự động, 15 trạm đo mực nước sông, hệ thống cảnh báo sạt lở đất, camera giám sát mực nước và nhiều nền tảng số phục vụ theo dõi diễn biến thời tiết. Việc củng cố lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai ở cơ sở tiếp tục được quan tâm. Toàn tỉnh thành lập 148 đội xung kích tại 148 xã, phường với hơn 9.600 thành viên. Các địa phương chủ động rà soát khu vực có nguy cơ sạt lở, ngập úng, xây dựng phương án sơ tán dân, chuẩn bị đầy đủ nhân lực, vật tư và phương tiện theo phương châm “4 tại chỗ”, sẵn sàng xử lý tình huống ngay từ giờ đầu.

Theo chỉ đạo của UBND tỉnh, để chủ động ứng phó với thiên tai, các địa phương cần thường xuyên kiểm tra nhân lực, phương tiện, vật tư và hệ thống thông tin liên lạc, kịp thời bổ sung hoặc có phương án huy động khi thiên tai xảy ra. Xây dựng, triển khai kịch bản ứng phó đến từng khu dân cư, nhất là đối với các hộ dân nằm trong khu vực nguy hiểm. Chính quyền các địa phương phải đánh giá ngay nguy cơ trên địa bàn, quyết định các biện pháp cần thiết, trong đó ưu tiên bảo vệ tính mạng người dân khi có cảnh báo thiên tai. Nhận định của ngành chức năng, từ nay đến cuối năm, tình hình thiên tai còn diễn biến phức tạp. Chủ động ứng phó từ sớm, từ xa, từ cơ sở là cách giảm thiểu thiệt hại hiệu quả nhất khi thiên tai xảy ra, bảo đảm an toàn về tính mạng và tài sản cho người dân.

Quân Lâm