Làng nghề Đất Tổ: Từ giữ nghề đến tạo sinh kế bền vững

Trong dòng chảy kinh tế số và quá trình đô thị hóa, các làng nghề truyền thống ở Phú Thọ không chỉ là nơi lưu giữ giá trị văn hóa của vùng Đất Tổ mà còn trở thành điểm tựa sinh kế quan trọng cho người dân. Sự kết hợp giữa tinh hoa nghề cổ và ứng dụng công nghệ hiện đại đang giúp nhiều làng nghề tạo việc làm ổn định, mở ra hướng đi “ly nông bất ly hương”, nâng cao thu nhập ngay trên quê hương.

Làng mộc Thanh Lãng (xã Xuân Lãng) ứng dụng các loại máy cắt, máy chạm khắc, hệ thống sấy gỗ hiện đại giúp giảm sức lao động thủ công.

Từ gìn giữ nghề đến nâng tầm giá trị

Về làng mộc Thanh Lãng (xã Xuân Lãng) những ngày này, không khí sản xuất diễn ra sôi động với âm thanh của máy xẻ, máy đục CNC thay dần cho công đoạn thủ công trước đây. Trải qua nhiều thăng trầm, làng nghề vẫn giữ được danh tiếng, song điều đáng chú ý là sự chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy và phương thức sản xuất.

Ông Nguyễn Hữu Mạnh - Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Lãng chia sẻ: "Địa phương xác định muốn giữ nghề phải nâng tầm năng lực sản xuất. Từ những xưởng nhỏ lẻ, chính quyền đã quy hoạch lại không gian, tạo điều kiện hỗ trợ vay vốn ưu đãi để các hộ mạnh dạn đầu tư hệ thống sấy gỗ, máy chạm khắc hiện đại. Điều này không chỉ giải phóng sức lao động mà còn tạo ra những sản phẩm có độ chính xác cơ khí cao, đáp ứng được các đơn đặt hàng lớn, từng bước mở rộng thị trường".

Gia đình ông Dương Văn Hiệp, tổ dân phố Thống Nhất ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ cao vào sản xuất, góp phần nâng cao chất lượng cho các sản phẩm của làng nghề truyền thống Thanh Lãng (xã Xuân Lãng).

Cùng với đổi mới trong sản xuất, lớp thợ trẻ cũng nhanh chóng thích ứng với xu hướng kinh doanh hiện đại. Nhiều người chủ động đưa sản phẩm lên các nền tảng số như Facebook, Zalo để quảng bá, tìm kiếm khách hàng. Nhờ sự linh hoạt này, sản phẩm làng nghề không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn vươn xa hơn, mang lại thu nhập ổn định.

Anh Nguyễn Văn Quyền, tổ dân phố Thống Nhất tâm sự: “Nghề mộc đã nuôi sống gia đình tôi bao năm qua. Nhưng giờ đây, thay vì ngồi đợi khách đến nhà, tôi đưa sản phẩm lên Facebook, Zalo, các nền tảng số giúp tiếp cận khách hàng khắp mọi miền, truyền tải được cả câu chuyện tâm huyết sau mỗi thớ gỗ”.

Sự nhạy bén bằng tư duy thời đại 4.0 đã giúp doanh thu của các hộ làm nghề ổn định, thu nhập bình quân của thợ lành nghề đạt mức 10 - 12 triệu đồng/tháng - con số mơ ước ở vùng nông thôn.

Nếu mộc Thanh Lãng mang vẻ đẹp của sự tài hoa thì làng rèn Lý Nhân và gốm Hương Canh lại cho thấy sức sống mãnh liệt của sự cần cù. Tại Lý Nhân, tiếng búa đe vang vọng mỗi ngày không chỉ là nhịp lao động mà còn là minh chứng cho sự tồn tại của một giá trị văn hóa ngàn đời. Hàng trăm hộ dân vẫn đang gắn bó với lò lửa nhưng đã biết kết hợp kỹ thuật rèn truyền thống với các thiết bị hỗ trợ hiện đại để sản phẩm dao, kéo, nông cụ... vừa giữ được độ sắc ngọt, vừa có mẫu mã tinh xảo.

Các gia đình tại làng rèn truyền thống Bàn Mạch (xã Vĩnh Phú) chủ động tiếp cận các phương thức bán hàng hiện đại thông qua các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo.

Chị Nguyễn Thị Hòa, thôn Bàn Mạch, xã Vĩnh Phú là một minh chứng cho khát vọng nâng tầm nông sản. Chị đã xây dựng thương hiệu riêng mang tên DAKA và đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Chị bộc bạch: “Nghề rèn đã ngấm vào máu thịt. Nhìn thấy khách hàng quý mến, tin dùng sản phẩm của mình là hạnh phúc lắm. Thu nhập từ nghề này ổn định, chỉ cần thực sự say nghề và chịu khó đổi mới”.

Tại làng gốm Hương Canh, “bài toán” phát triển bền vững cũng đang được giải bằng sự sáng tạo của những nghệ nhân như anh Nguyễn Hồng Quang, thôn Lò Cang (xã Bình Nguyên). Anh Quang không chỉ sản xuất mà còn ấp ủ dự định biến làng nghề thành một không gian văn hóa, nơi truyền lửa cho thế hệ trẻ. Theo anh Quang, việc giữ gìn bản sắc phải đi đôi với việc học hỏi bạn bè, nghe ngóng thị trường để định hướng sản phẩm theo từng giai đoạn. Những mô hình “lớp học nghề tại nhà” đang được nhen nhóm, giúp người trẻ nhìn thấy tương lai ở quê hương thay vì phải bươn chải nơi đô thị.

Chiến lược “Làng nghề xanh” và tầm nhìn bền vững

Bức tranh làng nghề Phú Thọ năm 2026 hiện lên với những gam màu tươi sáng với 115 làng nghề, giải quyết việc làm cho hơn 41.000 lao động. Tuy nhiên, các làng nghề vẫn đối mặt với những hạn chế như quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, nguy cơ ô nhiễm môi trường.

Để tháo gỡ nút thắt này, tỉnh đã ban hành những chính sách mang tính chiến lược như Nghị quyết số 41/2025/NQ-HĐND về hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2026-2030. Điểm đột phá chính là việc định hướng xây dựng các cụm làng nghề tập trung, tách rời khu dân cư để xử lý triệt để nước thải và chất thải.

Làng gốm Hương Canh với bề dày truyền thống lâu đời đang từng bước thích ứng với nhu cầu của thị trường hiện đại.

Đồng chí Nguyễn Thanh Hiệp - Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh cho biết: "Mục tiêu đến năm 2030, Phú Thọ sẽ thí điểm các mô hình “Làng nghề xanh, ứng dụng chuyển đổi số”. Tại đây, công nghệ số không chỉ ứng dụng để bán hàng mà còn để giám sát môi trường. Đặc biệt, việc gắn kết làng nghề với du lịch trải nghiệm đang là hướng đi mũi nhọn. Du khách đến với Đất Tổ không chỉ để vãn cảnh mà còn được tự tay đục chạm, làm gốm, để mỗi sản phẩm mang về trở thành một “đại sứ văn hóa” lan tỏa giá trị vùng đất cội nguồn".

Với sự đồng hành của chính quyền và tâm huyết của những người thợ, các làng nghề truyền thống tại Phú Thọ đang khẳng định vai trò là điểm tựa sinh kế vững chắc. Không chỉ tạo việc làm, nâng cao thu nhập, các làng nghề còn góp phần gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc của vùng đất cội nguồn, để “hồn nghề” tiếp tục được nối dài trong đời sống hiện đại.

Ngọc Thắng