Mùa măng ở Đỉnh Thung

Người ta bảo, ở Đồi Thung, xã Mường Vang, gió là một thứ “đặc sản”. Bước chân ra khỏi cửa là gặp gió. Gió ào ạt từ những triền núi cao, gió rộn rã, sàn sạt qua rừng tre, rừng bương. Khi gió mạnh như vó ngựa phi, khi lại mềm như bàn tay vuốt dọc sườn núi. Chính ở miền gió ấy, những “mụt măng” - búp măng non mới cứ lặng lẽ đội đất vươn lên, trở thành “cây xóa nghèo” của hơn 200 hộ dân sống giữa đại ngàn.

Từ những "mụt măng" trên rừng đã trở thành sản phẩm OCOP đặc trưng của vùng Đồi Thung.

Theo gió lên Đỉnh Thung

Cuối giờ trưa, bà Bùi Thị Tỵ chở những bao tải đầy măng vừa hái trên rừng xuống điểm thu mua của Hợp tác xã nông - lâm nghiệp Quý Hòa. Những búp măng đã bóc bỏ lớp bẹ nâu, trắng nõn, tươi rói vừa được đưa về từ cánh rừng xanh thẫm phía xa. Cân xong hơn một tạ măng, bà mỉm cười nhận tiền. “Năm nay măng được giá. Bán xong chuyến này chiều mấy mẹ con lại lên rừng hái tiếp. Mỗi ngày kiếm được vài trăm nghìn đến gần triệu đồng tiền bán măng là chuyện bình thường”, bà hồ hởi nói. Nụ cười ấy có lẽ là minh chứng rõ nhất cho sự đổi thay của vùng đất Đồi Thung.

Bà Bùi Thị Tỵ phấn khởi khi cây măng đã làm cho cuộc sống của gia đình ngày càng đi lên.

Ít ai hình dung được chỉ cách đây khoảng 5 - 6 năm, Đồi Thung vẫn là vùng “thâm sơn cùng cốc”. Muốn lên với Đồi Thung chỉ có cách gửi xe dưới chân núi rồi cuốc bộ nhiều cây số. Con đường đất, dốc ngược núi bị mưa rừng năm này qua năm khác khoét sâu, cuốn trôi lớp đất mặt, để lại những tảng đá hộc lởm chởm dưới mỗi bước chân. Chẳng vậy, mỗi lần xuống xã họp, cán bộ thôn phải chuẩn bị 2 bộ quần áo. Một bộ mặc để lội bùn, băng rừng; xuống đến nơi mới thay bộ sạch để dự họp. Có chuyến đi tính bằng ngày, gặp mưa phải ngủ nhờ nhà người quen.

Hiện nay, Đồi Thung đang là thời điểm chính vụ măng ngọt, có hộ thu đến tiền triệu mỗi ngày.

Anh Bùi Văn Nhật - Trưởng thôn Đồi Thung, nhớ lại: Ngày chưa có đường, bà con chủ yếu tự cung, tự cấp. Măng tươi, măng khô hay cành đào ngày Tết đều phải gùi bộ xuống chợ Bo, xã Kim Bôi để bán. Đường khó đi, thứ dồi dào nhất của vùng Thung là măng lại thường xuyên bị tư thương ép giá. Nông sản bán rẻ một nửa, trong khi vật tư sản xuất, vật liệu xây dựng lại phải mua với giá cao hơn nhiều nơi khác. Thế rồi con đường bê tông xuyên núi được mở. Những khúc cua quanh co giờ nối thẳng Đồi Thung với trung tâm xã. Xe tải có thể lên tận bản thu mua nông sản. Điện lưới quốc gia cũng theo con đường ấy đến với từng nếp nhà.

Điểm thu mua của chị Bùi Thị Chìm mỗi ngày thu mua hàng tấn măng tươi để chế biến, xuất bán cho thương lái.

Nhọc nhằn dần lùi lại phía sau. Những ngôi nhà sàn cũ kỹ được thay bằng nhà xây kiên cố. Ti vi, tủ lạnh, xe máy xuất hiện ngày một nhiều. Người già vui vì cuối cùng cũng được chứng kiến quê hương đổi khác, còn người trẻ có thêm động lực bám rừng, làm giàu ngay trên mảnh đất của mình.

Đồi Thung hiện có 205 hộ với hơn 906 nhân khẩu, sở hữu khoảng 1.144 ha rừng cùng trên 50 ha đất nông nghiệp. Chính diện tích rừng nguyên sinh rộng lớn ấy đã nuôi dưỡng những cánh rừng bương, rừng vầu tự nhiên, cho sản lượng khoảng 500 - 600 tấn măng mỗi năm. Từ những “mụt măng” rừng đến sản phẩm OCOP

Ở Đồi Thung, rừng được giữ gần như nguyên vẹn nhờ hương ước và ý thức cộng đồng nhiều thế hệ. Giữ rừng cũng chính là giữ sinh kế. Bởi dưới tán rừng ấy là vô vàn “mụt măng” tự nhiên, không phân bón, không hóa chất, cứ đến mùa lại nhú lên sau những cơn mưa.

Mỗi năm, bình quân HTX nông - lâm nghiệp Quý Hòa xuất bán khoảng 1 tấn măng khô các loại.

Tháng 8/2023, Hợp tác xã (HTX) nông - lâm nghiệp Quý Hòa được thành lập và chính thức hoạt động từ năm 2024 với 14 thành viên. Ngoài hỗ trợ sản xuất, HTX còn thu mua, sơ chế và chế biến măng cho người dân trong thôn. Chị Bùi Thị Chìm, phụ trách một điểm thu mua, cho biết, năm nay giá măng tươi đạt khoảng 7.500 đồng/kg. Bình quân mỗi hộ thu hái trên dưới một tạ măng mỗi ngày, mang lại nguồn thu từ 500 nghìn đến gần 1 triệu đồng. Riêng những hộ có nhiều lao động như gia đình các ông Bạch Công Đạo, Bùi Văn Dẩn, Bạch Công Vượng có thể thu khoảng 6 tấn măng trong một vụ.

Hiện nay, măng ở Đồi Thung được chế biến thành nhiều sản phẩm có chất lượng được thị trường trong và ngoài tỉnh đón nhận.

Theo anh Bùi Văn Nhật - Trưởng thôn, đồng thời là Giám đốc HTX nông - lâm nghiệp Quý Hòa, hiện đơn vị có 7 sản phẩm chế biến từ măng như măng chua, măng chua ớt, măng khô lưỡi lợn, măng khô sợi, măng bẹ khô, măng khô thái con chì... Trong đó, măng chua và các dòng măng khô đã được công nhận OCOP 3 sao.

Mỗi năm, HTX thu mua khoảng 170 tấn đến 200 tấn măng tươi, tiêu thụ tại Hà Nội, Hải Phòng và nhiều địa phương khác, doanh thu đạt khoảng 700 - 800 triệu đồng. Điều đáng mừng là sản phẩm làm ra đến đâu tiêu thụ hết đến đó.

Vụ măng ngọt ở Đồi Thung kéo dài từ tháng 7 đến tháng 9. Ngay sau đó là mùa măng đắng từ tháng 10 đến tháng 12. Đây là vụ thu chính của người dân nơi Đỉnh Thung. Những ngày cao điểm, cả bản rộn ràng từ sáng sớm. Người lên rừng hái măng, người gùi về điểm cân, người sơ chế, đóng gói. Tiếng cười nói hòa cùng tiếng gió tạo nên nhịp sống của người miền núi cao.

Nhìn bà Bùi Thị Tỵ vui vẻ nhận tiền sau chuyến gùi măng đầu ngày, ít ai còn nhớ những năm tháng người dân phải gùi từng bó măng vượt núi đi bán với giá rẻ. Giờ đây, măng không chỉ là món quà của rừng mà còn trở thành sản phẩm hàng hóa có thương hiệu, giúp người dân vùng Đồi Thung nâng cao thu nhập.

Gió vẫn thổi không ngừng trên Đỉnh Thung như bao đời nay. Chỉ khác rằng, trong tiếng gió hôm nay đã có thêm âm thanh của những chuyến xe thu mua nông sản; của những sản phẩm OCOP theo đường lớn đến khắp nơi và về một cuộc sống ngày càng đủ đầy được bắt đầu từ những mụt măng bình dị giữa đại ngàn.

Mạnh Hùng