Phát triển kinh tế tuần hoàn thúc đẩy tăng trưởng xanh

Từ nước thải trở thành nước sinh hoạt, giấy vụn trở thành nguyên liệu, phụ phẩm chăn nuôi trở thành phân bón hữu cơ..., kinh tế tuần hoàn đang từng bước đưa chất thải trở thành nguồn lực. Khi được nhân rộng thành các chuỗi liên kết, đây không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà còn mở ra dư địa mới cho tăng trưởng xanh, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Mô hình sản xuất nông nghiệp tuần hoàn cho hiệu quả kinh tế cao và bảo vệ môi trường của anh Đặng Hữu Quyền ở xã Tây Cốc.

Tại Công ty cổ phần Giấy Việt Trì, một phần nguyên liệu đầu vào của nhà máy là giấy thu hồi. Với công suất khoảng 150.000 tấn giấy/năm, doanh nghiệp sử dụng khoảng 900.000m³ nước mỗi năm, trong đó khoảng 70% được xử lý và tái sử dụng. Phế liệu giấy sau thu hồi tiếp tục quay trở lại dây chuyền sản xuất; phần giấy vụn trong quá trình sản xuất cũng được tận dụng làm nguyên liệu cho các sản phẩm khác. Đây là phương pháp doanh nghiệp công nghiệp áp dụng để kéo dài vòng đời của nguyên liệu, giảm phụ thuộc vào tài nguyên mới và hạn chế lượng chất thải phải xử lý. Lợi ích của mô hình này khá rõ, càng nhiều nguyên liệu được tái sử dụng, lượng chất thải và tài nguyên phải khai thác mới càng giảm. Nhưng quan trọng hơn, doanh nghiệp cũng giảm được một phần chi phí đầu vào và tạo ra giá trị từ chính dòng vật chất vốn có nguy cơ trở thành chất thải.

Theo số liệu thống kê, trong 7 tháng năm 2026, tỉnh đã thẩm định, tham gia ý kiến về công nghệ đối với 105 dự án đầu tư theo hướng sàng lọc công nghệ lạc hậu, tiêu hao nhiều năng lượng, gây ô nhiễm; khuyến khích công nghệ tiên tiến, tiết kiệm năng lượng và thân thiện với môi trường. Có thể thấy, đây là sự đổi mới quan trọng khi tăng trưởng không còn chỉ được nhìn qua quy mô vốn hay sản lượng, mà ngày càng gắn với chất lượng công nghệ, hiệu quả sử dụng tài nguyên và trách nhiệm môi trường.

Nếu như trong khu vực công nghiệp, vòng tuần hoàn được hình thành từ nguyên liệu, nước, năng lượng và sản phẩm phụ, thì tại khu vực nông nghiệp lại bắt đầu từ những thứ rất gần gũi với đời sống. Điển hình như mô hình sản xuất của gia đình anh Đặng Hữu Quyền ở xã Tây Cốc đang phát triển theo hướng rau, quả được sản xuất hữu cơ kết hợp chăn nuôi gà, lợn và nuôi cá. Chất thải chăn nuôi được xử lý làm phân bón; phụ phẩm trồng trọt được tận dụng làm thức ăn cho cá; nước từ ao cá được sử dụng để tưới cây. Với diện tích sản xuất khoảng 1.000m², mô hình cho sản lượng khoảng 5 tấn nông sản/năm, lợi nhuận trên 600 triệu đồng. Theo anh Quyền, giá trị của mô hình không chỉ là thu nhập, mà khi chất thải của khâu này trở thành đầu vào của khâu khác, người sản xuất sẽ giảm được chi phí phân bón, thức ăn, nước tưới, hạn chế lượng chất thải ra môi trường.

Chia sẻ về mô hình hoạt động của đơn vị mình, ông Nguyễn Quốc Huy - Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Nấm Tam Đảo cho biết: Vòng tuần hoàn được HTX mở rộng thành chuỗi giá trị. Từ cây dâu, con tằm, sản phẩm tơ được phát triển thành các sản phẩm OCOP; nhộng tằm được tận dụng làm nguyên liệu nuôi đông trùng hạ thảo; phân tằm và phụ phẩm sau sản xuất tiếp tục được xử lý thành phân hữu cơ đưa trở lại phục vụ trồng trọt. Mỗi năm, HTX sản xuất hơn 15 tấn đông trùng hạ thảo tươi, đồng thời kết hợp hoạt động trải nghiệm, du lịch.

Như vậy, một dòng vật chất không chỉ đi qua một lần sản xuất rồi kết thúc, mà có thể tiếp tục tạo ra giá trị ở nhiều công đoạn khác nhau. Thực tế, dư địa để phát triển mô hình này còn rất lớn. Toàn tỉnh hiện có hàng nghìn trang trại, HTX và cơ sở sản xuất nông nghiệp. Lượng phụ phẩm trồng trọt, chất thải chăn nuôi nếu được thu gom, phân loại và xử lý đúng cách có thể trở thành nguồn nguyên liệu cho thức ăn chăn nuôi, phân bón hữu cơ, năng lượng sinh học thay vì gây áp lực lên môi trường.

Trong bối cảnh tỉnh đang duy trì tốc độ tăng trưởng công nghiệp cao, với chỉ số sản xuất công nghiệp 7 tháng năm 2026 tăng 24,3% (riêng công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 25,18%), yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng càng trở nên rõ ràng. Tăng trưởng nhanh nhưng tiêu hao nhiều tài nguyên, phát sinh nhiều chất thải sẽ khó tạo ra nền tảng bền vững. Ngược lại, nếu mỗi đơn vị sản phẩm tạo ra ngày càng ít chất thải, sử dụng ngày càng hiệu quả tài nguyên và tạo thêm giá trị từ phụ phẩm, chất lượng tăng trưởng sẽ được nâng lên. Định hướng này đã được tỉnh cụ thể hóa trong Đề án thúc đẩy phát triển kinh tế xanh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Trong đó, xây dựng mô hình kinh tế xanh, tuần hoàn, carbon thấp là một trong những trụ cột. Tỉnh định hướng hình thành các chuỗi sản xuất - tiêu dùng giảm chất thải, tái sử dụng tài nguyên, nâng cao hiệu quả năng lượng; thúc đẩy công nghiệp xanh, nông nghiệp sinh thái và các khu công nghiệp theo hướng sinh thái.

Tuy nhiên, kinh tế tuần hoàn trên địa bàn tỉnh vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu. Một số mô hình có hiệu quả nhưng còn nhỏ lẻ; công nghệ xử lý, tái chế phụ phẩm chưa đồng đều; không ít cơ sở chăn nuôi mới dừng ở xử lý chất thải bằng biogas, chưa hình thành được chuỗi tận dụng toàn bộ phụ phẩm. Vì vậy, điều cần thiết không chỉ nhân rộng thật nhiều mô hình, mà phải nâng chất lượng từng mô hình và kết nối thành chuỗi.

Trước hết, cần hỗ trợ doanh nghiệp, HTX xây dựng quy trình tuần hoàn cụ thể, tính toán được dòng nguyên liệu, nước, năng lượng và chất thải trong từng công đoạn. Khoa học công nghệ phải trở thành công cụ biến phụ phẩm thành sản phẩm có giá trị, thay vì chỉ dừng ở xử lý chất thải. Tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với HTX, hộ sản xuất và các cơ sở xử lý. Đặc biệt là cần có chính sách tín dụng xanh, hỗ trợ đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển thị trường cho sản phẩm xanh, sản phẩm tái chế. Việc ứng dụng số, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn ESG cũng cần được đưa vào ngay từ quá trình tổ chức sản xuất. Đây là hướng đi phù hợp với mục tiêu đến năm 2030, tỉnh Phú Thọ phấn đấu có 60% doanh nghiệp áp dụng ESG và 30% doanh nghiệp có báo cáo phát triển bền vững.

Quang Nam