Thờ cúng Hùng Vương và các vị tướng lĩnh thời Hùng Vương gắn với các di tích vùng Đất Tổ

Thờ cúng Hùng Vương là loại hình tín ngưỡng dân gian được lưu truyền lâu đời, trở thành một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Tín ngưỡng này được thực hiện chủ yếu ở các di tích thờ nhân vật liên quan đến thời Hùng Vương. Theo số liệu thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cả nước hiện có hơn 1.400 di tích thờ Hùng Vương và vợ con, tướng lĩnh thuộc thời đại Hùng Vương. Hằng năm, vào dịp Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10 tháng Ba âm lịch) tại các địa phương có điểm thờ cúng Hùng Vương đều tổ chức dâng hương, tưởng nhớ công lao dựng nước của các Vua Hùng, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.

Lễ hội “Cướp bông, ném chài” tại đền Vân Luông, phường Vân Phú được tổ chức nhằm tôn vinh công đức các Vua Hùng, Tản Viên Sơn Thánh, Tam Sơn Đại Vương cùng các vị thành hoàng, bản thổ.

Phú Thọ là trung tâm của Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương với những hoạt động lễ - hội tại các di tích thờ Hùng Vương trên núi Hùng, thu hút hàng triệu đồng bào tham gia. Trong không gian rộng lớn của vùng Đất Tổ còn hàng trăm điểm di tích thờ cúng Hùng Vương và các danh nhân, danh tướng thời đại Hùng Vương.

Tại xã Dân Chủ có 2 di tích thờ các vị tướng thời đại Hùng Vương là đình Hương Cốc và đình Vĩnh Xá. Lễ hội đình Hương Cốc diễn ra từ ngày 6 - 10/3 (âm lịch hàng năm), nhằm tưởng nhớ ba vị tướng quân: Cao Sơn, Quý Minh và Uy Linh Lang thời Hùng Duệ Vương. Trao đổi với chúng tôi, đồng chí Nguyễn Khanh Quang - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã cho biết: “Đình Hương Cốc hiện còn lưu giữ được hệ thống cổ vật với nhiều chất liệu phong phú, có giá trị lịch sử, nghệ thuật thời Nguyễn như kiệu bát cống, ngai thờ, lư hương, đẳng thờ, bảng chúc... Trong những năm qua, chính quyền địa phương đã xây dựng kế hoạch, duy trì việc tổ chức lễ hội truyền thống đình Hương Cốc vào dịp tháng Ba âm lịch với các nghi lễ truyền thống trong tế lễ và các hoạt động văn hóa - thể thao trong phần hội”.

Còn tại đình Vĩnh Xá, nghi lễ thờ cúng các nhân vật gắn liền với thời kỳ Hùng Vương dựng nước. Lễ hội đình làng Vĩnh Xá được tổ chức hàng năm 2 kỳ, tiệc lệ là ngày sinh thần, từ mùng 3 - 6 tháng Giêng và ngày thần hóa, mùng 6 tháng 11 (âm lịch). Mặc dù không phải lễ hội chính của đình, nhưng đúng ngày Giỗ Tổ Hùng Vương, Nhân dân trong xã về đây dâng hương tưởng nhớ nhị vị đại vương Cao Sơn và Quý Minh là những người có công giúp Vua Hùng đánh đuổi giặc Thục, bảo vệ Nhà nước Văn Lang.

Ở độ cao 800m thuộc Khu di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Tây Thiên (xã Đại Đình) là Đền thờ Quốc Mẫu Tây Thiên Lăng Thị Tiêu. Theo thần phả: Quốc Mẫu Tây Thiên tên thật là Lăng Thị Tiêu, người trang Đông Lộ, xã Đại Đình. Tương truyền, bà là Vương phi của Hùng Chiêu Vương có công giúp vua đánh giặc giữ nước, thống nhất giang sơn, mở mang bờ cõi, dạy dân trồng lúa, giữ lửa... Bà được các triều đại từ Đinh, Lý, Trần, Lê sắc phong là Tam Đảo Sơn Trụ Quốc Mẫu Tối Linh Đại Vương Thượng Đẳng Phúc Thần, được Nhân dân địa phương lập đền thờ. Hằng năm, Lễ hội Tây Thiên diễn ra từ ngày 15 - 17/2 (âm lịch) để tưởng nhớ công đức của Quốc Mẫu. Đây không chỉ là dịp để người dân chiêm bái, cầu an mà còn là cơ hội để du khách trải nghiệm văn hóa tín ngưỡng thờ Mẫu - di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Lễ hội Tây Thiên.

Gắn liền với thời đại

Hùng Vương dựng nước và giữ nước, đền Lăng Sương (xã Tu Vũ) là ngôi đền duy nhất thờ cả gia đình Đức Thánh Tản Viên Sơn - vị Thánh đứng đầu “tứ bất tử” trong tín ngưỡng dân gian thờ thần của người Việt, cũng là nơi đầu tiên thờ thánh Tản Viên tại chính nơi ngài sinh ra và lớn lên. Sau khi thành tài, là bộ tướng, phò mã, chính Tản Viên Sơn đã khuyên Vua Hùng thứ 18 nhường ngôi cho Thục Phán để giữ tình đoàn kết, tránh nội chiến kéo dài không cần thiết rồi về núi Tản sống với vợ là Công chúa Ngọc Hoa. Với những công lao to lớn của Ngài, Nhân dân đã lập đền thờ, quanh năm hương khói tri ân công đức. Hàng năm, đền Lăng Sương mở lễ hội cổ truyền vào 25 tháng 10 âm lịch (là ngày giỗ Mẫu sinh ra Thánh Tản) và rằm tháng Giêng - giỗ chính (là ngày sinh Thánh Tản). Vào dịp mùng 10 tháng Ba, Ban Quản lý di tích đền Lăng Sương cùng với Đảng ủy, UBND, các đoàn thể và Nhân dân trong xã tổ chức lễ dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng.

Có thể khẳng định, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là di sản có giá trị nổi bật mang tính toàn cầu, thể hiện rõ lòng tôn kính tổ tiên. Nét tiêu biểu và đậm đà bản sắc nhất của tín ngưỡng là vào đúng ngày 10 tháng Ba (âm lịch) hằng năm, Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương được cử hành tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh và ở các địa phương khác trong cả nước. Trước ngày tổ chức lễ dâng hương, tại các di tích thờ Hùng Vương và danh nhân, danh tướng thời Hùng Vương, Nhân dân chỉnh trang khuôn viên, lau dọn ban thờ để tổ chức lễ dâng hương và chuẩn bị lễ vật gồm: 18 chiếc bánh chưng bọc lá dong tươi, lạt giang nhuộm hồng; 18 chiếc bánh giầy dán chữ Phúc màu đỏ, hương hoa, trầu, cau, mâm ngũ quả thành kính dâng lên Vua Hùng và các vị danh nhân danh tướng thời Hùng Vương.

Việc duy trì lễ dâng hương tại các di tích thờ cúng Hùng Vương và các danh tướng thời Hùng Vương góp phần quan trọng giáo dục thế hệ trẻ về lòng yêu nước, biết ơn sâu sắc các Vua Hùng và các bậc tiền nhân đã có công dựng nước và giữ nước, giáo dục truyền thống đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tôn vinh di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ”.

Thu Hà