Trăn trở nỗi đau da cam

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng nỗi ám ảnh vẫn còn hiện hữu trong hàng chục nghìn gia đình có người bị nhiễm chất độc da cam/dioxin. Câu hỏi khiến nhiều người trăn trở là: Ai sẽ là chỗ dựa cho những nạn nhân da cam thế hệ sau - vốn mang bệnh tật, khuyết tật và gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống?

Sau hợp nhất, toàn tỉnh có 12.935 nạn nhân chất độc da cam đang hưởng chế độ trợ cấp hàng tháng, trong đó có 9.139 nạn nhân trực tiếp là người có công với cách mạng và 3.796 nạn nhân bị ảnh hưởng gián tiếp là con đẻ của người có công. Đáng chú ý, có hàng trăm trường hợp bị bại liệt hoặc mang dị tật, dị dạng bẩm sinh; gần 2.000 gia đình có từ 2 - 5 nạn nhân. Ngoài ra, theo khảo sát chưa đầy đủ, toàn tỉnh có khoảng 150 trường hợp là cháu của người có công đang hưởng trợ cấp bảo trợ xã hội hàng tháng.

Lãnh đạo Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin tỉnh và Hội Doanh nhân trẻ tỉnh tặng quà cho gia đình nạn nhân có hoàn cảnh khó khăn ở xã Chí Đám.

Trong căn nhà nhỏ ở khu 14, xã Xuân Lũng, bà Lại Thị Tình nay đã ngoài 70 tuổi nhưng vẫn ngày ngày chăm sóc người con trai hơn 40 tuổi bị dị tật bẩm sinh, thần trí chậm chạp và thường xuyên lên cơn động kinh. Bà từng là thanh niên xung phong tham gia mở đường tại chiến trường Xiêng Khoảng (Lào) - nơi bà cùng đồng đội sống giữa bom đạn và môi trường bị ô nhiễm hóa chất độc hại. Hòa bình lập lại, bà trở về quê hương, lập gia đình và sinh 2 người con. Trong đó, người con trai bị hở hàm ếch toàn phần, không có lưỡi gà và nhiều di chứng nặng nề. Chỉ đến khi đưa con đi khám, bà mới biết mình từng bị phơi nhiễm chất độc hóa học trong thời gian tham gia chiến trường.

Bà Tình nghẹn ngào: "Con hơn 40 tuổi rồi nhưng không tự lo được cho bản thân. Mỗi lần con lên cơn động kinh, tôi mất ăn mất ngủ. Chồng tôi đã qua đời để lại 2 mẹ con bệnh tật tự lo cho nhau. Điều khiến tôi trăn trở nhất hiện nay là nhỡ một ngày tôi nhắm mắt xuôi tay thì đứa con khờ này biết nương tựa vào đâu".

Câu chuyện của bà Lại Thị Tình không phải trường hợp cá biệt. Nhiều gia đình nạn nhân da cam trên địa bàn tỉnh đang sống trong tình trạng tương tự: Cha mẹ đã già yếu, bệnh tật, trong khi con, cháu mang dị tật, khuyết tật hoặc rối loạn tâm thần, cần khoản chi phí lớn để chăm sóc nhưng nguồn thu nhập gần như không có. Đây là vấn đề khiến nhiều cán bộ Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin tỉnh và gia đình nạn nhân trăn trở. Thế hệ bị ảnh hưởng trực tiếp từ chất độc da cam hiện nay phần lớn đã ngoài 70 tuổi, sức khỏe giảm sút nhanh chóng. Trong khi đó, nhiều nạn nhân là con, cháu của người có công bị ảnh hưởng, mắc bệnh tâm thần, bại liệt, dị tật hoặc mất khả năng lao động, cần được chăm sóc thường xuyên.

Đồng chí Bùi Quang Vinh - Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin tỉnh cho biết: “Thật thương tâm khi nhìn vào những trường hợp dị tật, dị dạng bẩm sinh do chất độc da cam. Dù Đảng, Nhà nước đã có nhiều chính sách hỗ trợ và xã hội ngày càng quan tâm hơn, nhưng thực tế vẫn còn nhiều gia đình đặc biệt khó khăn. Tổ chức Hội luôn cố gắng trở thành chỗ dựa, là cầu nối để kịp thời động viên, giúp đỡ nạn nhân, song nhu cầu chăm sóc dài hạn đối với các nạn nhân thế hệ thứ 2, thứ 3, thứ 4 rất lớn”.

Ông Vinh cho rằng, cùng với chế độ trợ cấp hiện hành, cần có thêm các mô hình chăm sóc cộng đồng, cơ sở nuôi dưỡng phù hợp, hỗ trợ phục hồi chức năng, dạy nghề và tạo việc làm cho những nạn nhân còn khả năng lao động. Bởi nếu chỉ dừng ở trợ cấp tiền mặt thì chưa đủ giải quyết bài toán an sinh lâu dài cho những người yếu thế này.

Hậu quả của chất độc da cam/dioxin không còn là câu chuyện của quá khứ mà đang hiện hữu trong nhiều gia đình có các thế hệ cùng mang bệnh tật, trong nỗi lo của những người cha, người mẹ khi nghĩ đến ngày mình không còn nữa. Vì thế, xoa dịu nỗi đau da cam không thể chỉ là trách nhiệm của riêng một tổ chức hay cấp chính quyền nào, mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Từ hoàn thiện chính sách an sinh, chăm sóc sức khỏe dài hạn, hỗ trợ sinh kế đến xây dựng các mô hình nuôi dưỡng, trợ giúp phù hợp cho nạn nhân thế hệ thứ 2, thứ 3, thứ 4. Những con số thống kê cho thấy quy mô của vấn đề, nhưng phía sau những con số là biết bao cuộc đời, gia đình và nỗi đau kéo dài qua nhiều thế hệ, với câu hỏi đau đáu và cũng là nỗi trăn trở của toàn xã hội: Điểm tựa nào cho những nạn nhân chất độc da cam/dioxin?

Hồng Nhung