Bảo đảm nguồn vật liệu để thúc đẩy giải ngân

Năm 2026, tỉnh Phú Thọ được giao gần 22.000 tỷ đồng vốn đầu tư công. Đến hết tháng 7, toàn tỉnh mới giải ngân khoảng 7.500 tỷ đồng, trong khi nhu cầu đất san lấp, cát và đá phục vụ các công trình đang vượt khả năng cung ứng. Bảo đảm nguồn vật liệu vì thế trở thành điều kiện thiết yếu để giữ tiến độ thi công, tạo khối lượng hoàn thành và thúc đẩy giải ngân trong những tháng cuối năm.

Lãnh đạo xã Hiền Quan cùng đoàn công tác kiểm tra hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn.

Áp lực nguồn cung tại các công trình

Trên các công trường, đặc biệt là dự án giao thông, đất đắp, cát và đá là những vật liệu không thể thiếu. Nếu vật liệu không được cung ứng kịp thời, máy móc và nhân lực không thể phát huy hết công suất; tiến độ thi công, nghiệm thu, thanh toán đều bị kéo chậm. Sức ép càng rõ trong những tháng cuối năm, khi nhiều dự án đồng loạt tăng tốc để hoàn thành kế hoạch vốn.

Dự án Hạ tầng giao thông kết nối vùng Thủ đô là một ví dụ. Với chiều dài gần 27km, dự án cần khoảng 700.000m³ đất đắp cùng lượng lớn đá cấp phối và các loại vật liệu khác. Nhiều công trình đồng loạt triển khai khiến nguồn cung thêm căng thẳng. Việc thiếu bãi đổ thải, điểm tập kết cũng làm tăng chi phí và gây khó cho nhà thầu trong bố trí các mũi thi công.

Theo dự báo của ngành chức năng, năm 2026, tỉnh cần khoảng 10,7 triệu m³ đá xây dựng, trong khi năng lực khai thác đạt khoảng 10 triệu m³. Với cát xây dựng, nhu cầu khoảng 7,5 triệu m³ nhưng công suất khai thác mới hơn 2 triệu m³, thiếu khoảng 5,5 triệu m³. Thiếu hụt lớn nhất là đất san lấp, nhu cầu dự kiến 25,4 triệu m³, trong khi năng lực khai thác khoảng 9,7 triệu m³, thiếu gần 15,6 triệu m³.

Nguồn cung hạn chế, thủ tục khai thác một số mỏ chưa hoàn tất và khoảng cách vận chuyển xa khiến giá vật liệu đến chân công trình tăng lên. Tháng 7/2026, Sở Xây dựng ban hành Công bố số 8021 về giá vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh, trên cơ sở khảo sát thực tế, báo giá của các đơn vị sản xuất, kinh doanh và báo cáo của UBND các xã, phường. Tuy nhiên, mức giá đến công trường còn phụ thuộc vào chủng loại, nơi cung cấp và cự ly vận chuyển; một số giá công bố tại cơ sở sản xuất hoặc bến bãi chưa bao gồm chi phí vận chuyển.

Từ thực tế đó, Sở Xây dựng yêu cầu chủ đầu tư, đơn vị tư vấn căn cứ điều kiện cụ thể của từng dự án để lựa chọn vật liệu bảo đảm tiêu chuẩn, đồng thời xác định mức giá sát với thị trường. Trường hợp giá thực tế chênh lệch so với công bố, vật liệu chưa có trong bảng giá hoặc chưa đáp ứng yêu cầu về chủng loại, khả năng cung ứng, các đơn vị phải khảo sát, tổng hợp, đánh giá theo quy định.

Khơi thông nguồn vật liệu cho các dự án

Trước nhu cầu tăng cao, tỉnh đang tập trung rà soát hệ thống mỏ, bổ sung nguồn cung và ưu tiên vật liệu cho các công trình trọng điểm. Phú Thọ có gần 150 mỏ được cấp phép khai thác, gồm trên 90 mỏ đá xây dựng, khoảng 45 mỏ cát, sỏi lòng sông và hơn 10 mỏ đất san lấp. Ngoài ra, khoảng 24 vị trí thu hồi đất dôi dư còn hiệu lực có tổng trữ lượng gần 15 triệu m³, góp phần bổ sung nguồn đất đắp cho các dự án.

Tỉnh cũng đưa gần 120 mỏ vào kế hoạch đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Trong đó, trên 100 điểm cung cấp vật liệu xây dựng thông thường, chủ yếu là đất, đá và cát. Sở Nông nghiệp và Môi trường đang rà soát điều kiện của các tổ chức tham gia để tổ chức đấu giá theo quy định. Mục tiêu là mở rộng nguồn cung nhưng vẫn kiểm soát năng lực khai thác, sản lượng và tác động đến môi trường. Bên cạnh đó, tỉnh khoanh định hơn 20 khu vực đất san lấp không đấu giá, tổng diện tích trên 210ha, trữ lượng ước gần 48 triệu m³ để phục vụ các công trình sử dụng ngân sách, dự án giao thông, khắc phục thiên tai và xây dựng nông thôn mới.

Nhà thầu tập trung san gạt đất đắp nền tại Dự án cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu, đoạn Km19 - Km53.

Cách làm này đã được áp dụng tại Dự án cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu, đoạn Km19-Km53. Tháng 1/2026, UBND tỉnh phê duyệt tiền cấp quyền khai thác khoáng sản trong phạm vi Dự án Nhà máy thủy điện Hòa Bình mở rộng để làm vật liệu xây dựng cho tuyến cao tốc. Tận dụng nguồn tại chỗ giúp dự án có thêm vật liệu, giảm áp lực tìm nguồn từ xa và thuận lợi hơn trong tổ chức thi công.

Theo đồng chí Nguyễn Phương Đông - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, ngành tiếp tục rà soát nhu cầu đất đắp của các dự án giai đoạn 2025-2030 để cân đối nguồn cung, ưu tiên cho các dự án trọng điểm quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp và các hạng mục thuộc chương trình mục tiêu quốc gia. Việc khai thác, vận chuyển đất dôi dư được kiểm soát chặt, bảo đảm vật liệu đến đúng nơi đã đăng ký.

Thêm nguồn cung phải đi cùng quản lý chặt hoạt động khai thác, vận chuyển và kinh doanh vật liệu. Tỉnh yêu cầu các địa phương kịp thời phát hiện, xử lý việc khai thác trái phép, vượt phạm vi cấp phép và phương tiện chở quá khổ, quá tải. Các đơn vị kinh doanh phải niêm yết, bán đúng giá, chịu trách nhiệm về chất lượng và nguồn gốc sản phẩm. Sở Xây dựng theo dõi thị trường, công bố giá và phối hợp tháo gỡ khó khăn về nguồn cung. Sở Nông nghiệp và Môi trường rà soát nguồn đất đắp, quản lý khai thác khoáng sản. Chủ đầu tư xác định nhu cầu theo từng giai đoạn thi công. Sự phối hợp giữa các bên giúp vật liệu đến công trường đúng lúc, đủ khối lượng và được sử dụng đúng mục đích.

Khơi thông nguồn vật liệu, quản lý chặt hoạt động khai thác và kiểm soát giá phù hợp với thị trường là những giải pháp thiết thực để Phú Thọ tăng tốc giải ngân, đưa nguồn vốn đầu tư công sớm phát huy hiệu quả.

Nguyễn Yến