Bảo tồn làn điệu Soọng cô của người Sán Dìu

Từ bao đời nay, người Sán Dìu đã nổi tiếng với đời sống văn hóa tinh thần phong phú, trong đó đặc sắc nhất là làn điệu Soọng cô - di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, niềm tự hào của cả cộng đồng. Ở xã Đại Đình, tỉnh Phú Thọ, điệu hát ấy vẫn vang lên giữa nhịp sống hiện đại như nhắc nhở con cháu hôm nay về cội nguồn và những giá trị văn hóa không thể mất.

Vào mỗi buổi chiều, tại Nhà văn hóa xã Đại Đình, tiếng trống rộn ràng lại vang lên, hòa cùng những câu hát mượt mà của các thành viên Câu lạc bộ hát Soọng cô. Trong không gian giản dị, giọng hát ngân nga: “Ước gì cam sánh với chanh, ước gì em sánh với anh một nhà; ước gì chung mẹ chung cha, ước gì chung cả đường ra lối vào...” như đưa người nghe trở về miền ký ức xa xưa, nơi tình yêu, tình người và tình quê hương hòa quyện trong từng giai điệu mộc mạc mà đằm sâu. Mỗi lời ca, mỗi nhịp hát không chỉ là sự thể hiện cảm xúc mà còn chứa đựng tinh thần lạc quan, yêu đời, phản ánh tâm hồn phong phú của người Sán Dìu qua bao thế hệ.

Hát Soọng cô - nét đẹp văn hóa của người Sán Dìu

Theo các cụ cao niên, Soọng cô đã có lịch sử hàng trăm năm, được lưu truyền qua các câu chuyện dân gian, truyền thuyết và những đêm hội giao duyên. Trong tiếng Sán Dìu, “soọng” nghĩa là “xướng”, “cô” là “ca” - ghép lại thành “xướng ca”, một hình thức hát đối đáp đậm bản sắc dân tộc. Nội dung lời hát phong phú, từ những câu chuyện tình yêu đôi lứa đến lời ca ngợi quê hương, đất nước, ca tụng lao động và cuộc sống. Trong các lễ hội truyền thống, trai gái Sán Dìu thường hát đối đáp suốt đêm, bắt đầu bằng lời chào hỏi, mời trầu, mời nước, rồi tiến tới hát giao duyên, tỏ tình và kết thúc bằng lời chia tay lưu luyến. Những đêm hát ấy không chỉ là dịp giao lưu, kết bạn mà còn là cơ hội để người Sán Dìu trao gửi tâm tình, giữ gìn phong tục đẹp và thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng.

Chị Lương Thị Ba, Câu lạc bộ hát Soọng cô xã Đại Đình chia sẻ rằng việc bảo tồn di sản không chỉ dừng lại ở việc nhớ lời, hát đúng điệu, mà quan trọng hơn là phải truyền lại cho thế hệ trẻ. Câu lạc bộ được thành lập từ năm 2020, hiện có hơn 50 hội viên ở nhiều lứa tuổi, trong đó gần 20 em là học sinh. Mỗi tuần, các thành viên đều tập trung tại nhà văn hóa hoặc nhà riêng để cùng nhau học hát, luyện giọng và học tiếng Sán Dìu. “Chúng tôi luôn cố gắng duy trì các buổi sinh hoạt đều đặn, nhất là với các em nhỏ. Khi các em hiểu được ý nghĩa của Soọng cô, các em sẽ yêu và tự hào hơn về văn hóa của dân tộc mình”.

Không chỉ có người lớn say mê gìn giữ, thế hệ trẻ ở Đại Đình cũng ngày càng hứng thú với điệu hát truyền thống này. Em Nguyễn Thành Đạt, học sinh Trường THCS Bồ Lý chia sẻ: “Là người con dân tộc Sán Dìu, em rất yêu thích điệu hát Soọng cô. Nhờ được các bà, các cô tận tình dạy bảo nên việc học hát của chúng em chưa bao giờ bị gián đoạn”.

Hiện nay, chính quyền xã Đại Đình luôn xác định việc bảo tồn và phát huy giá trị làn điệu Soọng cô là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển văn hóa địa phương. Ngoài nguồn hỗ trợ từ tỉnh và huyện, hằng năm xã đều trích kinh phí cho câu lạc bộ hoạt động, mở rộng hội viên và tổ chức các buổi giao lưu, biểu diễn. Các nghệ nhân lớn tuổi được tạo điều kiện truyền dạy cho lớp trẻ, còn học sinh thì được khuyến khích tham gia biểu diễn trong các chương trình văn hóa, lễ hội. Nhờ vậy, phong trào hát Soọng cô ở Đại Đình ngày càng lan tỏa sâu rộng. Không chỉ giúp người dân thêm gắn bó, yêu thương nhau hơn, mà còn khơi dậy tinh thần tự hào dân tộc và ý thức bảo tồn di sản trong cộng đồng.

Hát Soọng cô được biểu diễn, trình bày trong nhiều dịp lễ quan trọng, thể hiện nét đặc trưng của người Sán Dìu

Xã Đại Đình đang từng bước gắn việc bảo tồn Soọng cô với phát triển du lịch cộng đồng. Vào các dịp quan trọng, các buổi hát Soọng cô được tổ chức phục vụ du khách, giới thiệu nét văn hóa đặc trưng của người Sán Dìu. Hình ảnh những chàng trai, cô gái Sán Dìu trong trang phục truyền thống cất tiếng hát giữa núi rừng Tam Đảo đã trở thành điểm nhấn thu hút khách tham quan.

Việc đưa Soọng cô vào hoạt động du lịch không chỉ giúp lan tỏa giá trị văn hóa mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân địa phương.

Lê Minh