Chủ động phòng, chống lũ ống, lũ quét, sạt lở đất

Tỉnh Phú Thọ có địa hình đa dạng cùng hệ thống sông, suối phân bố rộng nên khi mưa lớn với cường độ cao trong thời gian ngắn có thể gây lũ ống, lũ quét, sạt lở đất, đe dọa tính mạng và tài sản của người dân, nhất là tại các khu vực miền núi. Chủ động nhận diện nguy cơ, nâng cao năng lực cảnh báo, rà soát điểm xung yếu và chuẩn bị phương án sơ tán là những giải pháp quan trọng nhằm chuyển từ ứng phó bị động sang phòng ngừa chủ động.

Khu vực phía Tây, Tây Bắc, Tây Nam của tỉnh cơ bản là địa bàn miền núi, địa hình dốc, xen kẽ thung lũng, khe suối. Khi xảy ra mưa lớn kéo dài hoặc mưa cực đoan trong thời gian ngắn, nước từ các lưu vực nhỏ tập trung nhanh, dễ hình thành lũ quét; nền đất bão hòa nước làm gia tăng nguy cơ sạt lở tại sườn dốc, taluy đường, ven sông, suối. Do đó, các địa bàn miền núi như Thanh Sơn, Tân Sơn, Yên Lập, Hạ Hòa và khu vực Hòa Bình cần đặc biệt lưu ý.

Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự xã Tu Vũ kiểm tra điểm sạt lở bờ sông Đà do ảnh hưởng đợt mưa lớn kéo dài hồi cuối tháng 8/2026.

Diễn biến thiên tai trong năm 2026 cho thấy nguy cơ lũ ống, lũ quét, sạt lở đất đang hiện hữu, đòi hỏi các cấp, ngành và địa phương phải chủ động kiểm soát. Trong 6 tháng đầu năm, trên địa bàn tỉnh xảy ra 11 đợt mưa dông, làm 3 người bị thương, gây thiệt hại về nhà ở, sản xuất, giao thông, điện lực, thủy lợi và nhiều công trình dân sinh. Trong đó, 370m bờ sông và 112m đường bị sạt lở; 1 cống qua đường bị sập, cùng nhiều thiệt hại khác về hạ tầng và sản xuất.

Đáng lưu ý, cuối tháng 8 vừa qua, mưa lớn kéo dài khiến 10 hộ dân bị sạt lở đất, hư hỏng nhà ở, chuồng trại và công trình phụ; 194 hộ với 838 nhân khẩu phải di dời đến nơi an toàn. Hệ thống đê điều, thủy lợi cũng bị ảnh hưởng, trong đó tuyến đê bối Bạch Hạc bị xói mái taluy khoảng 15m³; khoảng 1.000m kênh mương tại xã Ngọc Sơn bị hư hỏng.

Tại xã Tu Vũ và Yên Sơn xảy ra 3 điểm sạt lở bờ sông Đà với tổng chiều dài khoảng 710m. Về giao thông, 5 điểm sạt lở trên các tuyến ĐT435, ĐT432 thuộc xã Tân Mai và 3 điểm trên quốc lộ 6 qua xã Lương Sơn; 16 điểm sạt lở, lún sụt trên các tuyến đường liên xã, liên xóm; 5 điểm sạt lở ảnh hưởng đến khu dân cư.

Trước yêu cầu thực tiễn, ngay từ cuối năm 2025, UBND tỉnh đã ban hành văn bản triển khai phương án ứng phó thiên tai theo các cấp độ rủi ro, đồng thời cập nhật, bổ sung phương án ứng phó với lũ ống, lũ quét, sạt lở đất.

Công tác dự báo, cảnh báo được tăng cường với 186 trạm đo mưa tự động, 15 trạm đo mực nước sông, hệ thống cảnh báo sạt lở, camera giám sát mực nước và các nền tảng số phục vụ theo dõi thời tiết. 148 xã, phường tham gia hệ thống kết nối thông tin trực tuyến, góp phần rút ngắn thời gian truyền đạt chỉ đạo và cập nhật diễn biến thiên tai.

Tỉnh cũng chỉ đạo các sở, ngành, địa phương thường xuyên kiểm tra đê điều, hồ đập, công trình thủy lợi, giao thông; rà soát khu vực có nguy cơ cao để xây dựng phương án bảo vệ và sơ tán dân. Các đơn vị quản lý công trình thủy lợi duy trì trực ban, theo dõi chặt chẽ diễn biến mưa lũ, kiểm tra an toàn hồ chứa, đập, trạm bơm, cống, kênh mương; giải tỏa vật cản, khơi thông dòng chảy, bảo đảm khả năng tiêu thoát nước. Các hồ chứa được vận hành theo đúng quy trình, đồng thời chủ động phương án bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du.

Tại các ngầm, tràn và vị trí có nguy cơ mất an toàn, chính quyền địa phương phối hợp lực lượng chức năng lắp đặt rào chắn, biển cảnh báo, tổ chức trực 24/24 giờ, kiên quyết không để người và phương tiện qua lại khi điều kiện không bảo đảm. Toàn tỉnh thành lập 148 đội xung kích phòng, chống thiên tai tại 148 xã, phường với hơn 9.600 thành viên. Đây là lực lượng trực tiếp bám địa bàn, rà soát điểm nguy cơ, tuyên truyền, cảnh báo, hỗ trợ sơ tán và xử lý tình huống ngay từ giờ đầu.

Tại xã Sơn Lương, phương án phòng, chống thiên tai được cụ thể hóa đến từng địa bàn, từng lực lượng. Đồng chí Phan Thanh Phương - Chủ tịch UBND xã, Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự xã cho biết: “Địa phương xác định chủ động phòng ngừa là nhiệm vụ trọng tâm; thường xuyên rà soát khu vực có nguy cơ sạt lở, ngập úng, lũ quét; duy trì lực lượng trực, kiểm tra các điểm xung yếu, khơi thông dòng chảy và chủ động phương án di dời các hộ dân khỏi vùng nguy hiểm. Xây dựng kịch bản ứng phó theo từng khu vực; hiệp đồng với lực lượng công an, quân đội để phân luồng giao thông, di dời người và tài sản khi cần thiết”.

Tuy nhiên, công tác phòng, chống lũ ống, lũ quét, sạt lở đất vẫn còn nhiều khó khăn. Đây là những loại hình thiên tai xảy ra nhanh, thường mang tính cục bộ, thời gian từ khi xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm đến khi xảy ra sự cố có thể rất ngắn. Địa bàn rộng, địa hình chia cắt, nhiều khu vực miền núi khó tiếp cận cũng gây khó khăn cho việc kiểm tra, cảnh báo và huy động lực lượng. Bên cạnh đó, tại một số nơi, người dân còn tâm lý chủ quan; việc rà soát, xử lý triệt để các điểm có nguy cơ cao cần nguồn lực và thời gian.

Để giảm thiểu thiệt hại, tỉnh tiếp tục hoàn thiện mạng lưới quan trắc, cảnh báo theo hướng nhanh, chính xác, sát đến từng khu vực dân cư; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu mưa, mực nước và thông tin địa hình trong cảnh báo sớm. Các địa phương thường xuyên cập nhật bản đồ nguy cơ lũ quét, sạt lở; rà soát các hộ dân ở khu vực nguy hiểm để chủ động phương án di dời, không để bị động khi thiên tai xảy ra.

Tiếp tục duy trì, nâng cao hiệu quả hoạt động của lực lượng xung kích, chuẩn bị đầy đủ phương tiện, vật tư, địa điểm sơ tán; tổ chức diễn tập sát thực tế, nhất là tình huống mưa lớn gây chia cắt giao thông. Đẩy mạnh tuyên truyền giúp người dân nhận biết sớm dấu hiệu lũ quét, sạt lở và chấp hành nghiêm cảnh báo, hướng dẫn của cơ quan chức năng.

Sự chủ động từ dự báo, cảnh báo, rà soát địa bàn đến chuẩn bị lực lượng, phương tiện và phương án sơ tán chính là cách thiết thực để giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ an toàn tính mạng Nhân dân.

Lệ Oanh