Chuẩn hóa từng vùng trồng để quả bưởi mở rộng cánh cửa xuất ngoại

Ba chuyến hàng bưởi xuất khẩu liên tiếp trong những ngày cuối tháng 12/2025 đã tạo dấu ấn rõ nét cho ngành hàng bưởi Phú Thọ. Không chỉ mang ý nghĩa về sản lượng, các lô hàng này còn cho thấy năng lực tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng và kết nối thị trường quốc tế của bưởi Phú Thọ đang từng bước được khẳng định.

Người dân xóm Đại Đồng, xã Yên Trị thu hoạch bưởi xuất khẩu.

Hình thành “thủ phủ bưởi” sau sáp nhập

Ngày 24/12/2025, thông qua kết nối của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (TT&BVTV), Công ty Cổ phần ECO Hòa Bình đã xuất khẩu 2.500 quả bưởi tại xã Liên Châu và 2.500 quả tại xã Tân Lạc sang thị trường Vương quốc Anh. Cùng thời điểm, Công ty Cổ phần RYB xuất khẩu 13 tấn bưởi sang thị trường Anh và EU, trong đó có 7 tấn bưởi đỏ và 6 tấn bưởi Diễn. Ba chuyến hàng liên tiếp trong thời gian ngắn cho thấy chuỗi giá trị bưởi xuất khẩu đang vận hành ngày càng thông suốt.

Sau sáp nhập, Phú Thọ nổi lên là một trong những vùng sản xuất bưởi lớn nhất cả nước. Toàn tỉnh có khoảng 17,7 nghìn ha bưởi, chiếm trên 11% tổng diện tích bưởi của cả nước. Trong đó, hơn 10,8 nghìn ha đang ở giai đoạn kinh doanh, cho sản lượng ước đạt trên 177 nghìn tấn/năm, tương đương gần 20% tổng sản lượng bưởi toàn quốc.

Theo đồng chí Nguyễn Huy Nhuận - Giám đốc Sở NN&MT, quy mô này không chỉ tạo lợi thế vượt trội về sản lượng, mà còn mở ra dư địa lớn để Phú Thọ duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng. Việc hình thành các vùng trồng tập trung, gắn với truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng, đang giúp bưởi Phú Thọ từng bước đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế.

Cán bộ Chi cục TT&BVTV cùng đại diện cơ quan chuyên môn giám sát quy trình đóng gói quả bưởi tại Công ty Cổ phần RYB để xuất khẩu sang thị trường Anh và EU.

Một trong những nền tảng quan trọng của ngành hàng bưởi Phú Thọ là hệ thống giống đa dạng, tạo nên bản sắc riêng cho từng vùng sinh thái. Nổi bật là giống bưởi Bằng Luân và bưởi Chí Đám (bưởi Sửu) đã được bảo hộ Chỉ dẫn địa lý Đoan Hùng với diện tích trên 1.000ha. Bưởi đỏ Tân Lạc đã được cấp nhãn hiệu chứng nhận, hiện có gần 3.000ha. Bên cạnh đó, bưởi Diễn là giống chiếm diện tích lớn nhất với gần 5.000ha, cùng nhiều giống khác như Da xanh, Xuân Vân, Cát Quế... Sự đa dạng về giống giúp bưởi Phú Thọ có khả năng đáp ứng nhiều phân khúc thị trường, từ tiêu thụ nội địa đến xuất khẩu cao cấp, đồng thời giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một chủng loại sản phẩm.

Vùng trồng bưởi tập trung tại các xã Chân Mộng, Bằng Luân, Tây Cốc, Chí Đám, Yên Lập, Xuân Viên được đánh giá có tiềm năng lớn để hướng tới xuất khẩu.

Dấu mốc quan trọng trong hành trình đưa bưởi Phú Thọ ra thị trường thế giới là năm 2022, khi bưởi đỏ Tân Lạc lần đầu tiên được xuất khẩu chính ngạch sang thị trường Vương quốc Anh. Từ dấu mốc này, thị trường xuất khẩu liên tục được mở rộng qua từng năm, vươn tới EU, Hoa Kỳ, Canada và từng bước tiếp cận các thị trường tiềm năng khác.

Đến nay, toàn tỉnh đã cấp 72 mã số cho 27 vùng trồng bưởi tập trung phục vụ xuất khẩu sang EU, Hoa Kỳ, Hàn Quốc, New Zealand, Nga, với tổng diện tích gần 682 ha. Riêng niên vụ 2025 - 2026, Phú Thọ đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 300 tấn bưởi, chủ yếu là bưởi Diễn và bưởi đỏ Tân Lạc. Từ chỗ chỉ có 1 HTX tham gia xuất khẩu vào năm 2021, đến nay toàn tỉnh đã có 16 HTX, tổ hợp tác và 3 doanh nghiệp tham gia chuỗi sản xuất - xuất khẩu bưởi. Dù sản lượng xuất khẩu còn khiêm tốn so với tiềm năng, song tốc độ tăng trưởng ổn định và việc nhiều khách hàng quốc tế tiếp tục đặt hàng cho các niên vụ mới cho thấy uy tín của bưởi Phú Thọ đang từng bước được củng cố.

Liên kết chuỗi, kiểm soát chất lượng

Theo đồng chí Nguyễn Hồng Yến - Chi cục trưởng Chi cục TT&BVTV tỉnh, giá trị cốt lõi của xuất khẩu không chỉ nằm ở số lượng hay số thị trường mà nó còn thể hiện ở việc thay đổi tư duy và phương thức sản xuất của người trồng bưởi. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật và truy xuất nguồn gốc đã giúp hình thành quy trình canh tác an toàn, bền vững. Qua đó, nâng cao chất lượng sản phẩm cho cả thị trường trong nước; giúp người tiêu dùng trong nước nhận diện rõ hơn thương hiệu và giá trị của bưởi Phú Thọ, góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho ngành hàng.

Từ việc kết nối mở rộng thị trường xuất khẩu đã làm thay đổi tư duy và phương thức sản xuất của người trồng bưởi xã Yên Trị.

Sau sáp nhập, vùng trồng bưởi phục vụ xuất khẩu nhanh chóng được kết nối, giám sát và hỗ trợ đáp ứng yêu cầu của từng thị trường. Ngoài các xã thuộc địa bàn tỉnh Hòa Bình cũ, đến nay bưởi của các xã như Vĩnh Phú, Liên Châu đã tham gia chuỗi xuất khẩu. Nhiều vùng trồng tập trung tại các xã Chân Mộng, Bằng Luân, Tây Cốc, Chí Đám, Yên Lập, Xuân Viên được đánh giá có tiềm năng lớn để hướng tới xuất khẩu.

Theo Chi cục trưởng Chi cục TT&BVTV Nguyễn Hồng Yến, trong tiến trình đó, Chi cục tiếp tục giữ vai trò “cầu nối”, hỗ trợ liên kết từ sản xuất, sơ chế, đóng gói đến tiêu thụ. Mới đây nhất vào tháng 12/2025, Chi cục đã kết nối doanh nghiệp với HTX để tổ chức hội thảo phát triển vùng bưởi xuất khẩu và trực tiếp hỗ trợ tiêu thụ các lô hàng sang Anh và EU.

Song song với mở rộng thị trường, công tác kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm được đặt lên hàng đầu. Các mẫu bưởi phân tích dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng tại nhiều vùng trồng cho kết quả đạt yêu cầu, đạt tiêu chuẩn theo quy định. Đây có thể coi là nền tảng cho giai đoạn phát triển mới.

Năm 2026, Phú Thọ tiếp tục xác định rõ các nhiệm vụ trọng tâm: Tăng cường quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói; đẩy mạnh tuyên truyền về kiểm dịch thực vật và yêu cầu của thị trường nhập khẩu; hỗ trợ kỹ thuật canh tác và kết nối tiêu thụ nông sản chủ lực.

Với sự chỉ đạo của ngành nông nghiệp tỉnh và sự vào cuộc của chính quyền địa phương, bưởi Phú Thọ từng bước mở rộng thị trường và khẳng định vị thế trên bản đồ xuất khẩu nông sản Việt Nam.

Mạnh Hùng