Hành trình đón dòng vốn FDI thế hệ mới - Kỳ 3: Những mảnh ghép của hệ sinh thái mới

Sau nhiều năm cải thiện môi trường đầu tư, khu vực FDI đã trở thành một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế tỉnh Phú Thọ, góp phần hình thành các nền tảng công nghiệp điện tử, linh kiện, cơ khí chính xác, ô tô, xe máy và công nghiệp hỗ trợ. Trong giai đoạn mới, FDI đang chuyển mạnh từ số lượng sang chất lượng, có hàm lượng công nghệ cao hơn, trở thành các “mảnh ghép” để Phú Thọ hình thành hệ sinh thái sản xuất có công nghệ cao hơn, liên kết sâu hơn và tạo giá trị lớn hơn cho nền kinh tế địa phương.

Công ty CP SMCtech, Khu công nghiệp Bá Thiện I chuyên sản xuất các sản phẩm cơ khí chính xác, khung vỏ cho thiết bị bán dẫn và gia công kim loại tấm với công suất khoảng 900.000 sản phẩm/năm.

Từ những nhà máy đến các cực sản xuất

Sau hợp nhất, lợi thế của Phú Thọ không chỉ nằm ở quy mô vốn mà quan trọng hơn là sự cộng hưởng của những nền tảng công nghiệp đã được hình thành tại 3 không gian phát triển. Đây là điều kiện để tỉnh chuyển từ cách tiếp cận thu hút từng dự án sang tổ chức lại không gian công nghiệp, kết nối các ngành, các khu công nghiệp (KCN) và mạng lưới doanh nghiệp theo hướng bổ trợ lẫn nhau.

Tại khu vực Vĩnh Phúc, nền công nghiệp ô tô, xe máy, cơ khí chế tạo và công nghiệp hỗ trợ đã được định hình với sự hiện diện của Toyota, Honda, Piaggio cùng mạng lưới doanh nghiệp cung ứng. Qua nhiều năm, hệ sinh thái này hình thành đội ngũ lao động kỹ thuật, doanh nghiệp cung ứng và kinh nghiệm quản trị sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế.

Trong khi đó, tại khu vực Phú Thọ cũ, điện tử và linh kiện nổi lên là nhóm ngành có tốc độ phát triển nhanh. BYD Electronics, JNTC, Hanyang Digitech Vina, Jahwa Electronics... đang góp phần tạo nên không gian sản xuất điện tử ngày càng tập trung, với dây chuyền tự động hóa, hệ thống kiểm soát chất lượng và phương thức quản trị hiện đại. Theo ông Nguyễn Văn Hùng - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh, sự hiện diện của các doanh nghiệp quy mô lớn tạo ra nhu cầu về nhiều sản phẩm và dịch vụ hỗ trợ như linh kiện, khuôn mẫu, vật liệu, bao bì, logistics, bảo trì, kiểm định, xử lý môi trường và dịch vụ kỹ thuật. Đây chính là dư địa để quá trình tích tụ công nghiệp từng bước chuyển thành hệ sinh thái sản xuất. Giá trị của dòng vốn FDI với sự hiện diện của các nhà đầu tư lớn đang kéo theo sự thay đổi về cơ cấu ngành, phương thức sản xuất, nhu cầu nhân lực và hệ thống dịch vụ, tạo nền tảng cho một không gian công nghiệp có tính liên kết cao hơn.

Điều này đã được cụ thể hóa trong chủ trương phát triển của tỉnh. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định mục tiêu đến năm 2030 đưa Phú Thọ trở thành một trong những cực tăng trưởng của vùng Thủ đô, trung tâm phát triển công nghiệp, thương mại, logistics...; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phát huy thế mạnh các khu vực trong một chỉnh thể thống nhất, bổ trợ lẫn nhau. Nghị quyết xác định xây dựng môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch, bình đẳng; tháo gỡ nút thắt giải phóng mặt bằng; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; xây dựng hạ tầng các KCN, logistics và giao thông kết nối nội vùng, liên vùng là những nhiệm vụ, khâu đột phá quan trọng.

Như vậy, những lợi thế công nghiệp được hình thành từ trước đang được đặt trong một không gian phát triển mới, với mục tiêu không chỉ thu hút thêm dự án mà còn tạo điều kiện để các dự án kết nối và tạo sức lan tỏa.

Lan tỏa công nghệ và giá trị

Một trong những thay đổi rõ nhất là mức độ tự động hóa và hàm lượng kỹ thuật ngày càng cao đang hiện diện tại các doanh nghiệp. Trong các lĩnh vực cơ khí, ô tô, xe máy, doanh nghiệp lớn đã đẩy mạnh tự động hóa, số hóa hoạt động kiểm tra và kiểm soát chất lượng. Ở lĩnh vực điện tử, nhiều dây chuyền sản xuất vận hành theo quy trình khép kín, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), yêu cầu kiểm soát chặt chẽ từ vật tư đầu vào đến từng công đoạn hoàn thiện sản phẩm.

Điều này cũng làm thay đổi cơ cấu nhu cầu nhân lực tại các KCN. Kỹ sư điện, điện tử, tự động hóa, cơ khí chính xác; kỹ thuật viên vận hành thiết bị; nhân lực quản trị sản xuất, kiểm soát chất lượng, khuôn mẫu và chuỗi cung ứng... ngày càng giữ vai trò quan trọng. Từ đó đặt ra yêu cầu mới đối với Phú Thọ là thu hút FDI phải song hành với chuẩn bị nguồn nhân lực. Đề án định hướng thu hút FDI thế hệ mới tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2026 - 2030 đặt mục tiêu có ít nhất 100 doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng FDI, trong đó 20 doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn nhà cung ứng cấp 1; đào tạo ít nhất 20.000 lao động kỹ thuật cao đáp ứng yêu cầu của các ngành công nghiệp công nghệ cao. Đây là những chỉ tiêu cho thấy rõ hơn sự chuyển hướng từ “thu hút vốn” sang “tạo năng lực”.

Cùng với nhân lực, công nghệ là một trong những thước đo quan trọng để đánh giá chất lượng dòng vốn FDI. Thời gian qua, Phú Thọ tiếp tục thu hút nhiều dự án trong lĩnh vực điện tử, linh kiện, bảng mạch với quy mô lớn. Điển hình là dự án Nhà máy sản xuất và chế tạo bảng mạch in điện tử (PCB) của Tập đoàn Meiko tại KCN Yên Quang; dự án Nhà máy sản xuất linh kiện điện tử Jahwa, Nhà máy sản xuất bảng mạch in điện tử Allied Circuit Meiko Việt Nam...

Sự phát triển của nhóm ngành điện tử, linh kiện không chỉ tạo thêm năng lực sản xuất mà còn kéo theo nhu cầu về vật liệu, khuôn mẫu, linh kiện chính xác, kiểm định, logistics, bao bì và dịch vụ kỹ thuật. Khi các mắt xích này được kết nối, giá trị từ dòng vốn FDI sẽ không dừng lại ở những nhà máy riêng lẻ mà từng bước lan tỏa sang doanh nghiệp trong nước, hình thành các chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực sản xuất trên địa bàn.

Công ty cổ phần Tự động hóa DT Vina (xã Yên Lạc) được thành lập năm 2020, với sản phẩm cơ khí chính xác cung cấp cho các đối tác là doanh nghiệp FDI. Ông Đỗ Văn Đoàn - Giám đốc công ty cho biết: Việc trở thành nhà cung ứng cho doanh nghiệp FDI đã tạo bước chuyển rất rõ đối với chúng tôi. Những tiêu chuẩn về công nghệ, chất lượng và quản trị mà khách hàng đặt ra buộc doanh nghiệp phải đầu tư và thay đổi. Qua đó, giá trị của dòng vốn FDI không chỉ nằm trong nhà máy của nhà đầu tư nước ngoài mà còn lan sang các doanh nghiệp trong nước thông qua đơn hàng, công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất và nguồn nhân lực. Nếu xây dựng được hệ sinh thái liên kết tốt, doanh nghiệp DDI hoàn toàn có thể lớn lên cùng các tập đoàn FDI ngay trên địa bàn.

Nghị quyết số 10-NQ/TW, ngày 8 tháng 6 năm 2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, trong đó xác định mục tiêu quản lý, sử dụng hiệu quả vốn FDI nhằm nâng cao năng lực sản xuất, tăng cường liên kết và lan tỏa với khu vực kinh tế trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Nghị quyết cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI; tỷ lệ nội địa hóa trung bình trong các ngành công nghiệp chủ lực đạt 45 - 50%.

Đặt trong yêu cầu đó, bài toán của Phú Thọ không còn dừng ở việc tạo điều kiện để nhà đầu tư quốc tế “đặt nhà máy” mà phải từng bước hình thành mạng lưới doanh nghiệp cung ứng, dịch vụ kỹ thuật và nguồn nhân lực đủ sức tham gia sâu vào chuỗi sản xuất. Phú Thọ đã có những mảnh ghép quan trọng với sự hiện diện của Partron Vina, Heasung Vina, Namuga Phú Thọ, Meiko Electronics, BYD Electronics... Những doanh nghiệp này đang góp phần hình thành nền tảng điện tử, linh kiện và sản xuất công nghệ cao trên địa bàn. Một yêu cầu khác ngày càng rõ trong thu hút FDI thế hệ mới là phát triển xanh và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Các tập đoàn toàn cầu ngày càng quan tâm đến sử dụng năng lượng, phát thải carbon, môi trường, truy xuất nguồn gốc và quản trị chuỗi cung ứng. Vì vậy, việc tỉnh đặt mục tiêu 100% KCN có hạ tầng số, hạ tầng xử lý môi trường và tối thiểu 50% năng lượng sử dụng trong KCN đến từ nguồn tái tạo cũng là bước chuẩn bị cho cuộc cạnh tranh mới.

Nhìn từ quá trình hình thành các cực công nghiệp hiện nay, Phú Thọ đã có những mảnh ghép quan trọng của hệ sinh thái FDI thế hệ mới: Những nhà máy quy mô lớn, công nghệ hiện đại, đội ngũ lao động kỹ thuật, mạng lưới doanh nghiệp hỗ trợ và hạ tầng công nghiệp tiếp tục được hoàn thiện. Đó là bước chuyển từ “có mặt” sang “tạo giá trị ở lại”; từ thu hút từng dự án sang hình thành chuỗi sản xuất; từ những cực công nghiệp riêng lẻ đến một hệ sinh thái có khả năng bổ trợ và lan tỏa; từ tiếp nhận dòng vốn bên ngoài đến nâng cao năng lực nội sinh... tạo nền tảng để Phú Thọ tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

(Còn nữa)

Ngọc Tuấn - Lệ Oanh