Hành trình nâng tầm nông sản

Từ những thửa ruộng từng bị bỏ hoang, Tứ Xã, nay là thôn Đoàn Kết, xã Phùng Nguyên, đã trở thành vùng trồng rau hàng hóa theo hướng an toàn, có liên kết và thị trường tiêu thụ ổn định. Với sự đồng hành của chính quyền và cơ quan chuyên môn, hơn 10 năm qua, Hợp tác xã (HTX) D ịch vụ sản xuất, sơ chế và tiêu thụ sản phẩm rau an toàn Tứ Xã liên tục đổi mới phương thức sản xuất, mở rộng thị trường, từng bước nâng cao giá trị nông sản, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân trên chính đồng đất quê hương

Anh Nguyễn Văn Nghĩa (đeo kính) - Giám đốc HTX kiểm tra chất lượng, mẫu mã sản phẩm trước khi xuất bán.

Khởi nghiệp từ đồng đất quê hương

4 giờ sáng, khu sơ chế của HTX Dịch vụ sản xuất, sơ chế và tiêu thụ sản phẩm rau an toàn Tứ Xã đã sáng đèn. Rau từ các vùng sản xuất được đưa về, phân loại, cắt tỉa, sơ chế, đóng gói rồi theo những chuyến hàng đến các điểm tiêu thụ. Nhịp làm việc đó đã trở nên quen thuộc với người lao động nơi đây. Nhưng để có được cơ sở sơ chế hoạt động đều đặn, vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản và thị trường tiêu thụ ngày càng mở rộng, HTX đã trải qua hơn 10 năm kiên trì gây dựng.

Năm 2015, Tứ Xã vẫn còn không ít diện tích ruộng bỏ hoang. Sản xuất nông nghiệp hiệu quả chưa cao, việc làm tại chỗ hạn chế khiến nhiều lao động trẻ rời quê tìm hướng lập nghiệp. Anh Nguyễn Văn Nghĩa (sinh năm 1986) - Giám đốc HTX, cũng từng rời quê như thế. Nhưng rồi anh trở về, chọn chính đồng đất quê mình để bắt đầu lập nghiệp. Thời điểm đó, nhu cầu về thực phẩm an toàn ngày càng tăng, mở ra hướng đi mới cho sản xuất nông nghiệp. Từ thực tế địa phương, anh Nghĩa nhận thấy muốn khai thác hiệu quả đất đai, tạo việc làm cho người dân thì phải tổ chức lại sản xuất, áp dụng kỹ thuật và quan trọng hơn là gắn sản xuất với thị trường. Nghĩ là làm, HTX được thành lập với 22 thành viên, sản xuất trên diện tích hơn 1ha. Những ngày đầu, cả kỹ thuật lẫn đầu ra đều là bài toán khó. Anh Nghĩa cùng các thành viên vừa làm, vừa học hỏi kỹ thuật trồng rau an toàn, từng bước xây dựng phương thức sản xuất phù hợp với đồng đất.

Cùng với đó, bài toán tiêu thụ cũng là trở ngại lớn đối với HTX. Sản phẩm từng được đưa ra chợ và cung ứng cho 3 cửa hàng kinh doanh nông sản sạch tại Việt Trì, song mỗi cửa hàng chỉ tiêu thụ khoảng 3-4kg rau/ngày trước khi lần lượt dừng hoạt động. Sản lượng nhỏ, thị trường thiếu ổn định khiến việc duy trì sản xuất gặp khó khăn. Thực tế đó khiến HTX phải xác định lại, việc sản xuất an toàn chỉ là điều kiện cần; muốn phát triển bền vững phải xây dựng được chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ, đồng thời đáp ứng những yêu cầu cụ thể của thị trường. Từ đây, HTX từng bước tìm kiếm các kênh tiêu thụ phù hợp, chuẩn hóa quy trình sản xuất và chủ động tiếp cận các chương trình liên kết. Trong quá trình này, HTX nhận được sự hướng dẫn của chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn ngành nông nghiệp về kỹ thuật, quy trình sản xuất an toàn, thông tin thị trường và các chương trình liên kết sản xuất.

Đầu năm 2017, qua thông tin từ ngành nông nghiệp địa phương, HTX tham gia chương trình 1.000 hộ liên kết của Vinaco. Sau quá trình đánh giá, HTX được chấp thuận cung cấp sản phẩm. Đây là bước ngoặt quan trọng, bởi cùng với đầu ra, các thành viên còn được hướng dẫn cụ thể về quy trình sản xuất, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và yêu cầu chất lượng của đơn vị thu mua. Từ đó, sản xuất dần ổn định, diện tích tăng lên 2-3ha. Sản phẩm của HTX từng bước có mặt tại Co.opmart, GO! Việt Trì, các chuỗi thực phẩm sạch và trường học trên địa bàn tỉnh. Những diện tích ruộng bỏ hoang được đưa trở lại sản xuất, người dân có thêm việc làm, còn HTX từng bước mở rộng quy mô.

Từ hơn 1ha đất với 22 thành viên ban đầu, HTX đã tìm được hướng đi phù hợp: Tổ chức sản xuất theo quy trình, gắn với thị trường và từng bước nâng giá trị nông sản ngay từ đồng ruộng. Đó là những viên gạch đầu tiên trên hành trình nâng tầm nông sản Tứ Xã.

Những cánh đồng rau xanh tốt được sản xuất theo quy trình an toàn, góp phần nâng tầm nông sản Tứ Xã.

Nâng giá trị nông sản, tạo sinh kế bền vững

Có thị trường để mở rộng sản xuất, nhưng muốn giữ được thị trường, chất lượng phải là yếu tố cốt lõi. Năm 2019, HTX Dịch vụ sản xuất, sơ chế và tiêu thụ sản phẩm rau an toàn Tứ Xã chuyển sang sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Trong khoảng 15ha diện tích canh tác, HTX duy trì 8ha sản xuất theo quy trình này. VietGAP không chỉ là một tiêu chuẩn, mà kéo theo sự thay đổi trong cách làm của người trồng. Từ lựa chọn vật tư, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến chăm sóc, thu hoạch, sơ chế đều phải được kiểm soát. Những thói quen sản xuất dựa nhiều vào kinh nghiệm dần được thay bằng quy trình cụ thể, đòi hỏi người dân phải tuân thủ ngay từ đầu vào. Để HTX và các hộ liên kết thích ứng với yêu cầu mới, chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn đã đồng hành trong tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật, phổ biến các quy định về sản xuất an toàn và hỗ trợ HTX tiếp cận các chương trình phát triển sản phẩm. Sự hỗ trợ đó cùng với nỗ lực của người sản xuất đã giúp quy trình được chuẩn hóa, chất lượng từng bước nâng lên, tạo thêm cơ sở để nông sản của HTX giữ thị trường và mở rộng đầu ra.

Không dừng lại ở việc chuẩn hóa quy trình, HTX tiếp tục tính toán cách nâng giá trị sản phẩm ngay từ khâu tổ chức sản xuất. 5 sản phẩm gồm rau mồng tơi, cải bó xôi, măng tây, cần tây và dưa lê được công nhận OCOP 3 sao. Cùng với đó, HTX chia các hộ liên kết theo từng nhóm sản phẩm, từ rau baby, rau cao cấp đến rau gia vị, rau phổ thông. Việc này giúp HTX chủ động hơn về chủng loại, sản lượng, đồng thời xây dựng kế hoạch sản xuất sát với nhu cầu của từng nhóm khách hàng. Khi sản xuất đã đi vào quy củ, đầu ra cũng ổn định hơn. Hiện, HTX xuất khoảng 7 chuyến hàng mỗi ngày, sản lượng đạt 7-10 tấn rau; doanh thu trên 2 tỷ đồng/tháng, lợi nhuận khoảng 200 triệu đồng/tháng. Đằng sau những con số chính là sinh kế của người dân. Hơn 100 hộ đang liên kết sản xuất với HTX, thu nhập bình quân 17-20 triệu đồng/hộ/tháng. Không chỉ tạo đầu ra cho các hộ trồng rau, HTX còn hình thành việc làm ở khâu sơ chế, đóng gói và vận chuyển, với khoảng 50 lao động làm việc thường xuyên theo 2 ca/ngày, thu nhập trung bình trên 7 triệu đồng/người/tháng.

Ở thôn Đoàn Kết, bà Nguyễn Thị Đào là một trong những hộ lựa chọn hướng sản xuất rau gia vị cao cấp. Trên diện tích hơn 1.300m², gia đình bà trồng lá hẹ, lá me, lá é... Đây là nhóm sản phẩm có yêu cầu riêng về chủng loại và đầu ra. Tham gia liên kết với HTX, gia đình bà có định hướng sản xuất rõ hơn, sản phẩm được kết nối tiêu thụ. Thu nhập đạt khoảng 30 triệu đồng/tháng. Với bà Đào, giá trị của việc liên kết thể hiện ngay trên mảnh ruộng của gia đình: Sản xuất có kế hoạch hơn, đầu ra bớt phụ thuộc vào những phiên chợ hay tiểu thương đến mua theo thời điểm.

Còn bà Nguyễn Thị Năm, sau giờ làm ở khu sơ chế, trở về với công việc gia đình. Bà cùng chồng canh tác 2 sào rau mồng tơi, rau muống, cho thu nhập trên 3 triệu đồng/tháng. Khoản thu từ công việc tại HTX và sản xuất tại gia đình được hơn 10 triệu đồng, tạo thành nguồn thu ổn định cho cả gia đình.

Từ những câu chuyện trên cho thấy, sự phát triển của HTX Dịch vụ sản xuất, sơ chế và tiêu thụ sản phẩm rau an toàn Tứ Xã đã tạo ra nhiều mắt xích việc làm khác nhau, từ sản xuất, thu hoạch đến sơ chế và tiêu thụ. Để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của thị trường, HTX còn liên kết sản xuất rau an toàn tại các vùng thuộc Hòa Bình, Mộc Châu, Sơn La. Việc mở rộng vùng liên kết giúp HTX chủ động hơn về sản lượng và chủng loại, đồng thời tạo điều kiện để duy trì nguồn cung ổn định cho các đối tác. Hơn 10 năm, từ những thửa ruộng từng bỏ hoang, người dân thôn Đoàn Kết đã gây dựng được một nghề, một sinh kế và một thị trường cho nông sản quê mình. Để hôm nay, mỗi chuyến rau rời HTX không chỉ mang theo sản phẩm, mà còn mang theo niềm tin của người trồng vào giá trị của chính đồng đất quê hương.

Anh Thơ