Những làng công nghiệp ở Phú Thọ

Buổi sáng ở xã Tam Hồng bắt đầu bằng hai âm thanh tưởng như đối lập. Từ cánh đồng phía cuối làng vọng lại tiếng máy cày đang xới đất chuẩn bị cho vụ mới. Còn ngay giữa khu dân cư, tiếng máy đánh tơi bông, tiếng xe nâng, tiếng xe tải nổ máy đã rộn ràng từ lúc mặt trời chưa tỏ.

Những chiếc xe tải nối nhau rời khỏi thôn Gia, chở theo từng kiện bông vải sợi đi khắp các tỉnh, thành trong cả nước. Cách đó không xa, các cụ già vẫn thong thả đạp xe ra đồng, mấy đứa trẻ tung tăng nô đùa. Nhịp sống của một làng quê Bắc Bộ vẫn bình yên như bao đời nay, chỉ khác là giữa những mái ngói, vườn cau, ao cá đã xuất hiện những xưởng sản xuất khang trang, những dãy nhà xưởng rộng hàng nghìn mét vuông và những đơn hàng được ký kết với đối tác từ Nam ra Bắc.

Có lẽ vì thế mà ở nhiều nơi trong tỉnh hôm nay, người ta bắt đầu nhắc đến một cách gọi rất lạ nhưng cũng rất gần gũi - làng công nghiệp. Khái niệm ấy không có trong từ điển. Nhưng nó đang hiện hữu bằng những con người cụ thể, những đổi thay cụ thể trên chính những miền quê từng chỉ quen với hạt lúa, luống khoai.

Anh Nguyễn Khắc Thành, thôn Gia, xã Tam Hồng vận hành dây chuyền sản xuất ga, đệm tại xưởng sản xuất của gia đình.

- Nông dân làm công nghiệp là thế đấy! Anh Nguyễn Khắc Thành, chủ cơ sở sản xuất Tuyên Thành ở thôn Gia, xã Tam Hồng vừa cười vừa nói khi đưa chúng tôi đi giữa khu xưởng rộng lớn, nơi các công nhân đang tất bật bên những dây chuyền xử lý bông vải sợi. Ít ai nghĩ người chủ của cơ sở sản xuất này lại từng là một nông dân chính gốc.

Chỉ tay về phía cánh đồng phía sau xưởng, anh Thành nhớ lại: Ngày trước, gia đình tôi cũng chỉ quanh quẩn với mấy sào ruộng như bao hộ khác. Đồng ruộng thì có đấy nhưng hiệu quả chẳng đáng là bao khiến thu nhập bấp bênh. Trong khi nghề làm bông vải sợi ở đây đã có từ nhiều đời...

Ban đầu, nhiều gia đình trong làng chỉ làm thủ công, sản xuất nhỏ lẻ để bán quanh vùng. Nhưng rồi thị trường mở rộng, nhu cầu tăng lên, máy móc hiện đại dần thay thế sức người. Nhiều hộ mạnh dạn đầu tư bắt đầu nghĩ đến chuyện làm lớn và gia đình anh Thành là một trong số đó.

Khởi đầu chỉ là vài chiếc máy đơn sơ đặt ngay trong sân nhà với vốn liếng ít, kinh nghiệm quản lý gần như bằng không. Thế nên có những thời điểm, cả gia đình phải thức trắng nhiều đêm để hoàn thành đơn hàng. Máy hỏng thì tự sửa, khách yêu cầu gấp thì cả nhà cùng làm xuyên đêm.

Anh Thành chia sẻ: “Có lúc cũng nản lắm. Nhưng mình nghĩ người khác làm được thì mình cũng làm được. Quan trọng là giữ được chữ tín”. Và chữ tín ấy đã đưa cơ sở sản xuất nhỏ ngày nào trở thành một doanh nghiệp có thị trường ổn định.

Sản phẩm của làng nghề truyền thống Tam Hồng (trước đó là xã Yên Đồng) hôm nay không còn chỉ phục vụ các hộ sản xuất quanh vùng mà đã có mặt ở nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước.

Điều khiến ấn tượng không chỉ là quy mô sản xuất mà là cách anh Thành nói về quê hương. -“Tôi chưa bao giờ nghĩ sẽ rời khỏi làng, bởi nếu làm giàu được ngay trên quê mình thì tại sao phải đi nơi khác?”.

Câu nói nghe đơn giản nhưng chứa đựng cả một sự thay đổi trong tư duy của người nông dân. Ngày trước, muốn khá lên phải rời làng, giờ đây nhiều người chọn ở lại làng để làm giàu và đó chính là khác biệt lớn nhất.

Rời xưởng sản xuất, chúng tôi đi dọc những con đường bê tông rộng rãi của Tam Hồng. Hai bên đường, xen giữa những ngôi nhà cao tầng là các cơ sở sản xuất, kho hàng, xưởng cơ khí, xưởng nhựa. Điều đặc biệt là tất cả đều nằm trong không gian của một làng quê với cây đa, bến nước, mái đình...

Giám đốc Dương Quang Thành đón chúng tôi ngay trước cổng nhà máy sản xuất hạt nhựa nguyên liệu của Công ty Khải Thành trong Cụm công nghiệp làng nghề Yên Đồng. Người đàn ông có vóc dáng rắn rỏi ấy cười hiền khi nghe chúng tôi hỏi về cơ duyên đến với nghề. Anh bảo, nếu hơn hai mươi năm trước có người nói một ngày nào đó mình sẽ trở thành giám đốc doanh nghiệp, chắc chắn anh không tin.

Sinh ra trong một gia đình thuần nông, tuổi thơ của anh cũng gắn với đồng ruộng như bao thanh niên trong vùng. Học xong phổ thông, anh đi làm thuê cho một doanh nghiệp sản xuất nhựa. Những ngày đứng bên dây chuyền sản xuất, vừa làm vừa học hỏi, anh nhận ra nhu cầu về hạt nhựa nguyên liệu ngày càng lớn. Nhiều doanh nghiệp trong khu vực phải nhập từ nơi khác với chi phí cao, trong khi địa phương lại có lợi thế về vị trí, nguồn lao động và hệ thống làng nghề đang phát triển mạnh.

Ý nghĩ phải làm một điều gì đó trên chính quê hương mình cứ lớn dần theo năm tháng. Sau nhiều năm tích lũy kinh nghiệm và vốn liếng, anh quyết định thành lập công ty. Quyết định ấy từng khiến không ít người lo lắng bởi đầu tư vào sản xuất công nghiệp chưa bao giờ là con đường dễ đi. Từ mặt bằng, máy móc, công nghệ đến thị trường đều là những bài toán không đơn giản.

“Khó nhất không phải là vốn mà là giữ được niềm tin. Có thời điểm thị trường biến động, nguyên liệu tăng giá, nhiều người khuyên tôi nên thu hẹp sản xuất. Nhưng nếu mình lùi bước thì công nhân sẽ ra sao, khách hàng sẽ ra sao?”, anh Thành chia sẻ.

Đến nay, nhà máy của Công ty Khải Thành đã trở thành một trong những cơ sở sản xuất hạt nhựa nguyên liệu có quy mô lớn trong khu vực, cung cấp sản phẩm cho nhiều doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh, tạo việc làm ổn định cho hàng trăm lao động với mức thu nhập khá. Điều khiến anh tự hào nhất không phải là những con số về doanh thu mà là phần lớn công nhân của nhà máy đều là người địa phương. Họ không còn phải đi các tỉnh xa làm việc như trước mà có thể gắn bó với quê hương, sáng đi làm, chiều trở về quây quần bên gia đình.

Các cơ sở sản xuất, kinh doanh mọc lên san sát hai bên đường dẫn vào trung tâm xã Tề Lỗ.

Rời Tam Hồng, chúng tôi tìm đến xã Tề Lỗ. Trước mắt chúng tôi là những con đường rộng mở, những ngôi nhà cao tầng nối tiếp nhau, những xưởng sản xuất tấp nập xe ra vào khiến người lạ khó hình dung nơi đây từng là vùng quê thuần nông.

Nhiều năm qua, cùng với sự phát triển của các ngành nghề sản xuất, thương mại và dịch vụ, Tề Lỗ đã trở thành một trong những địa phương có tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhanh, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Điều đáng quý là sự phát triển ấy vẫn được xây dựng trên nền tảng các làng nghề, các hộ sản xuất và doanh nghiệp do chính người địa phương gây dựng.

Chia sẻ với chúng tôi về chuyện làng mình thủa trước, cụ Nguyễn Đình Đá, 80 tuổi, nguyên Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Vĩnh Phúc trầm giọng: “Ngày ấy, cả vùng này chỉ có đồng ruộng. Đường đất, nhà tranh, muốn kiếm thêm đồng tiền thì phải đi nơi khác làm thuê. Người trẻ học xong là tìm đường xuống Hà Nội, lên Việt Trì hoặc đi các tỉnh xa.”

Cụ dừng lại một lát rồi mỉm cười nhìn những chiếc xe tải đang nối nhau đi qua: “Bây giờ thì khác nhiều lắm. Con cháu ở ngay quê cũng có việc làm. Có người làm công nhân, có người làm kỹ sư, có người mở doanh nghiệp. Đó là điều mà thế hệ chúng tôi từng mơ ước, từng phấn đấu nhưng không nghĩ sẽ thành hiện thực nhanh đến thế.”

Điều khiến cụ vui nhất không phải là những ngôi nhà cao tầng hay những chiếc ô tô đỗ trước sân, mà là sự đổi thay trong nhận thức của người dân. Theo cụ, trước đây người ta chỉ nghĩ đến chuyện đủ ăn, còn hôm nay nhiều người đã nghĩ đến chuyện xây dựng thương hiệu, đầu tư công nghệ, tìm kiếm thị trường và đưa sản phẩm đi khắp cả nước. Đó mới là sự thay đổi bền vững.

Nghe câu chuyện của cụ Đá, chúng tôi chợt nhận ra, “làng công nghiệp” không chỉ là sự xuất hiện của những nhà máy hay xưởng sản xuất giữa vùng quê. Điều quan trọng hơn là sự hình thành một lớp cư dân mới. Họ vẫn sống trong những ngôi làng cũ, vẫn gìn giữ đình làng, lễ hội, nếp nhà và tình làng nghĩa xóm, nhưng đã mang theo tư duy của nền sản xuất hiện đại, của kinh tế thị trường và khát vọng làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương.

Chiều nhạt nắng. Khói bếp bắt đầu tỏa trên những mái nhà. Từng đoàn xe tải lớn nhỏ chở đầy hàng hóa vẫn nối nhau lăn bánh ra quốc lộ, mang theo sản phẩm làm ra từ chính những ngôi làng bình dị ấy đến với nhiều miền đất nước.

Làng vẫn còn nguyên dáng vẻ thân thuộc của làng. Chỉ có cách người dân tạo dựng cuộc sống đã khác trước. Từ những người quanh năm “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, họ đã trở thành những công nhân lành nghề, những chủ cơ sở sản xuất, những doanh nhân ngay trên quê hương mình. Có lẽ vì thế mà cái tên “làng công nghiệp” ra đời không phải để thay thế hai chữ làng quê, mà để gọi tên một diện mạo mới của nông thôn Phú Thọ trên hành trình phát triển.

Quang Nam