Chiến dịch 500 ngày đêm - Sứ mệnh thiêng liêng của toàn dân tộc

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng khát vọng đoàn tụ vẫn vẹn nguyên trong lòng hàng triệu gia đình Việt Nam. Những tấm bằng Tổ quốc ghi công đối với nhiều gia đình là kỷ vật duy nhất kết nối họ với những người con, người chồng, người anh, người em đã đi xa hơn nửa thế kỷ vẫn chưa trở về. Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, sứ mệnh thiêng liêng của cả dân tộc.

Lễ đón nhận, truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ Dương Văn Hồng ở xã Đào Xá.

Kỳ 1: Nỗi day dứt

Thời gian trôi qua, nhiều dấu tích đã mờ phai, nhưng dù khó khăn như thế nào, Đảng và Nhà nước cùng các cơ quan, đơn vị, địa phương luôn khắc ghi truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, quyết tâm đưa các Anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình. Bởi ở đó, còn có những người mẹ, người cha, người vợ, người em tóc đã bạc vẫn ngày đêm mong ngóng người thân trở về trong nỗi day dứt khôn nguôi.

Nỗi đau chưa nguôi

Mỗi lần thắp nén hương thơm trước tấm bằng Tổ quốc ghi công của anh trai mình là liệt sĩ Nguyễn Đình Mậu, cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Đình Tuyên ở thôn Phú Thịnh, xã Xuân Lũng đều không nén được cảm xúc. Là anh cả trong gia đình nghèo có 7 anh chị em, dẫu thương bố mẹ vất vả và các em thơ, nhưng với tình yêu Tổ quốc, anh Mậu xung phong lên đường nhập ngũ tháng 4/1966 khi mới 18 tuổi. Từ ngày anh ra trận, gia đình chỉ nhận được vài lần biên thư rồi không có tin tức gì. Sau khi giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, gia đình mới nhận được giấy báo tử liệt sĩ Nguyễn Đình Mậu, hy sinh ngày 2/12/1968 tại Mặt trận phía Nam. Với vài dòng thông tin ngắn ngủi trên giấy báo tử: Cấp bậc Hạ sĩ; chức vụ Chiến sĩ; đơn vị Trung đoàn I, thuộc KHP; mai táng tại khu vực nghĩa trang gần mặt trận. Hàng chục năm qua, ông Tuyên đã rong ruổi đến nghĩa trang liệt sĩ các tỉnh phía Nam: Quảng Trị, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, Tây Ninh để tìm kiếm thông tin của anh trai. Dẫu đã dốc hết tâm sức, gia đình vẫn chưa biết chính xác phần mộ của liệt sĩ Mậu đang ở đâu.

CCB Nguyễn Đình Tuyên trăn trở: “Những năm qua, gia đình tôi đã nhận được sự hỗ trợ, giúp đỡ, đồng hành tận tình từ Chi hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ (HTGĐLS) Thanh Thủy và các cơ quan chức năng trong, ngoài tỉnh, nhưng đến nay vẫn cần bổ sung, củng cố hồ sơ để xác định chính xác hài cốt của anh tôi bằng phương pháp thực chứng. Tôi chỉ mong sớm đưa được anh trở về với quê cha đất tổ như lời căn dặn của bố mẹ trước khi qua đời”.

Cũng mang trong mình nỗi khắc khoải suốt gần sáu thập kỷ là gia đình cụ Hà Thị Duyến, 99 tuổi, ở xã Tam Nông. Dù ở tuổi gần đất xa trời, nhưng ký ức của cụ về người chồng là liệt sĩ Phan Đình Chánh vẫn chưa một ngày nguôi ngoai. Ông hy sinh năm 1968 trong một trận đánh ác liệt, được đồng đội an táng tại Nghĩa trang Bình Nhâm, Bình Long. Chiến tranh lùi xa, nhưng hành trình đi tìm nơi an nghỉ chính xác của ông vẫn chưa có hồi kết. Bao lần con cháu lặn lội đến các nghĩa trang, dò tìm từng dòng hồ sơ, đối chiếu từng manh mối rồi lại trở về trong lặng lẽ. Giữa lúc cả nước đang triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, một tia hy vọng đã đến với gia đình khi tại Nghĩa trang Liệt sĩ Bình Dương xuất hiện phần mộ có họ tên và năm hy sinh trùng khớp với liệt sĩ Phan Đình Chánh. Được Hội HTGĐLS tỉnh tận tình hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ, đối chiếu thông tin và thực hiện giám định ADN theo hình thức xã hội hóa, gia đình đang từng ngày chờ đợi kết quả. Ông Phan Đình Ân - con trai liệt sĩ nghẹn ngào chia sẻ: “Mẹ tôi nay đã 99 tuổi, sức khỏe ngày một yếu. Điều bà mong mỏi nhất là trước khi nhắm mắt được biết chính xác nơi bố tôi yên nghỉ và đón ông trở về quê hương. Chúng tôi chỉ mong kết quả giám định sớm có, để mẹ được trọn vẹn tâm nguyện đã chờ đợi gần 60 năm”.

Mỗi kết quả xác minh không chỉ trả lại tên cho một người đã ngã xuống, mà còn là sự đoàn viên thiêng liêng, khép lại nỗi đau kéo dài qua nhiều thế hệ của thân nhân gia đình liệt sĩ.

Nỗ lực trả lại tên cho các anh

Chia sẻ với phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Phú Thọ về những khó khăn trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Trung tướng Hoàng Khánh Hưng - Chủ tịch Hội HTGĐLS Việt Nam cho biết: Để đất nước hòa bình, cuộc sống tươi đẹp như hôm nay là nhờ xương máu của 1,2 triệu liệt sĩ đổ xuống. Theo thống kê còn hơn 50 vạn liệt sĩ chưa biết tên đang nằm lại ở cả Việt Nam, Lào và Campuchia. Trong số hơn 50 vạn liệt sĩ đang nằm ở hơn 3.000 nghĩa trang khắp cả nước, rất nhiều liệt sĩ bị sai thông tin trên bia mộ: Năm sinh, tên đệm, đơn vị, quê quán... Và chỉ cần sai một chi tiết trên bia mộ thì không đủ điều kiện di chuyển hài cốt liệt sĩ về quê. Hơn 50 năm qua đi, địa hình, địa vật thay đổi nhiều, cảnh quan cũng thay đổi. Việc tìm kiếm liệt sĩ ở các cánh rừng trong nước hay nước bạn Lào, Campuchia đều rất khó khăn. Tìm được hài cốt rồi, để giám định được một mẫu phẩm ADN lại đòi hỏi thiết bị máy móc phải tốt, trình độ của những người đọc kết quả phải giỏi, hóa chất phải đồng bộ...

Theo thống kê, tỉnh Phú Thọ có hơn 38.600 liệt sĩ. Tuy nhiên, đến nay mới chỉ có hơn 50% số liệt sĩ được đưa về an táng tại nghĩa trang quê nhà. Số còn lại vẫn đang chờ xác định danh tính, đính chính thông tin hoặc tìm kiếm nơi an nghỉ. Con số ấy không chỉ phản ánh quy mô của công tác hậu chiến, mà còn cho thấy trách nhiệm nặng nề của các cấp, ngành trong hoạt động tri ân người có công.

Những năm qua, Hội HTGĐLS tỉnh đã góp phần trả lại tên cho hàng trăm liệt sĩ bằng cả phương pháp thực chứng và giám định ADN. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, đặc biệt từ khi Chính phủ phát động Chiến dịch 500 ngày đêm, Hội đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phối hợp với các cơ quan, đơn vị triển khai nhiều hoạt động tri ân thiết thực. Hội phối hợp với Trường Chính trị tỉnh tuyên truyền về Chiến dịch 500 ngày đêm, các hoạt động tri ân cho cán bộ, giảng viên và gần 200 học viên. Cùng với đó, các hoạt động tri ân tiếp tục được triển khai hiệu quả. Hội đã vận động được hơn 60 triệu đồng hỗ trợ di chuyển hài cốt liệt sĩ về quê, xây dựng nhà tình nghĩa và tặng quà. Đồng thời, phối hợp với Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh xác nhận thông tin nơi liệt sĩ hy sinh cho 130 trường hợp, đính chính thông tin liệt sĩ cho 85 trường hợp; tư vấn, hỗ trợ 630 gia đình liệt sĩ về chế độ chính sách và tìm kiếm mộ liệt sĩ... Nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, hội phối hợp với các cơ quan, đơn vị, chính quyền địa phương triển khai di chuyển các hài cốt liệt sĩ từ Nghĩa trang liệt sĩ Tân Biên, tỉnh Tây Ninh và Nghĩa trang liệt sĩ Củ Chi, TP Hồ Chí Minh về quê bằng phương tiện ô tô tập trung miễn phí, đóng góp vào Chiến dịch 500 ngày đêm.

Thông qua các hoạt động tri ân thiết thực cho thấy, Chiến dịch 500 ngày đêm đã tạo sức lan toả mạnh mẽ trong cộng đồng, là cơ hội để lớp trẻ hôm nay hiểu được giá trị của hòa bình, biết trân trọng xương máu của các thế hệ đi trước. Mỗi hài cốt liệt sĩ được tìm thấy, mỗi cái tên liệt sĩ được trả lại là lời nhắc nhở cho mọi người dân Việt Nam về truyền thống, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Và vì thế, câu chuyện đoàn tụ được viết tiếp giữa thời bình, góp phần xoa dịu nỗi đau do chiến tranh để lại.

Hồng Nhung