“Mùa vàng” đánh thức những đồi chè

Sau Tết Nguyên đán, khi những làn sương mỏng còn vương trên triền đồi và nắng xuân vừa đủ ấm để hong khô từng giọt sương mai, các vùng chè ở Phú Thọ chính thức bước vào vụ Xuân 2026 - vụ chè được ví như “mùa vàng” của người trồng chè Đất Tổ. Không chỉ là lứa hái mở đầu năm mới, chè Xuân còn mang ý nghĩa quyết định về chất lượng, giá trị thương mại và uy tín thương hiệu của từng vùng chè. Ở đó, hương vị đầu năm kết tinh từ đất trời và công sức con người, khởi đầu cho một chu kỳ sản xuất mới với nhiều kỳ vọng.

Ngọt ngào vị chè Xuân

Người dân xã Cự Đồng thu hoạch chè Xuân.

Trên những đồi chè, không khí vào vụ rộn ràng từ sáng sớm. Tiếng máy cắt chè xen lẫn tiếng cười nói của người hái chè tạo nên âm thanh quen thuộc của mùa Xuân trên vùng đất trung du Phú Thọ. Khi mặt trời còn chưa lên cao, từng tốp người đã tỏa ra khắp các sườn đồi, nhanh tay lựa hái những búp chè mập mạp, xanh nõn.

Người trồng chè gọi vụ Xuân là “lộc trời”. Sau những tháng ngày đông giá, cây chè như được nghỉ ngơi, tích lũy dưỡng chất. Khi tiết trời ấm dần, những chồi non bật lên, căng tràn nhựa sống. Quá trình ấy đã tạo nên hương thơm thanh khiết và vị ngọt hậu đặc trưng - điều mà các vụ khác trong năm khó sánh bằng. Bởi vậy, trong mắt người sành trà, chè Xuân luôn là loại ngon nhất.

Năm nay, vụ chè đến sớm hơn thường lệ do nền nhiệt ấm và lịch nhuận. Điều kiện khí hậu thuận lợi giúp búp chè phát triển đồng đều, đạt độ dài và sắc xanh lý tưởng. Với người trồng chè, sự “đúng mùa” ấy không chỉ là may mắn mà là tiền đề cho chất lượng đạt đỉnh. Thông thường, vụ chè Xuân kéo dài khoảng nửa tháng, từ cuối tháng 2 đến giữa tháng 3 dương lịch - quãng thời gian ngắn nhưng quyết định cả năm sản xuất.

Toàn xã Đồng Lương hiện có gần 200ha chè, trong đó có hai sản phẩm đạt chuẩn OCOP 4 sao. Ông Nguyễn Văn Thanh - Giám đốc Hợp tác xã chè Đá Hen, cho biết: Để chuẩn bị cho vụ Xuân thắng lợi, ngay từ trước khi cây “ngủ đông”, người dân đã đốn tán, bón phân, chăm sóc kỹ lưỡng. “Nếu hái tay, mỗi hecta cho khoảng 2 - 3 tạ chè tươi, tương đương 40 - 50kg chè khô. Hái máy có thể đạt tới 1 tấn chè tươi/ha, hơn 200kg chè khô. Tuy nhiên, chè hái tay thường là chè đặc sản, bán giá cao hơn”.

Quy trình chế biến chè Xuân cũng khắt khe hơn. Chè thường được hái vào sáng sớm, khi sương còn đọng trên lá. Ngay sau đó, chè được đưa vào sao trực tiếp, không qua công đoạn phơi héo như các lứa khác. Người sao chè phải điều chỉnh nhiệt độ và thời gian cẩn trọng để giữ trọn hương thơm và vị ngọt tự nhiên. Chỉ cần lửa quá tay, mẻ chè có thể mất đi hương xuân.

Theo đánh giá của người dân, sản lượng vụ Xuân không cao bằng chính vụ nhưng giá bán thường cao hơn từ 20 - 30%. Phần thưởng ấy không chỉ nằm ở chênh lệch giá mà còn ở niềm tự hào khi sản phẩm được thị trường đón nhận. “Chè Xuân là tinh túy của cả năm,” “uống ngụm chè đầu năm là thấy cả mùi đất, mùi gió và mồ hôi của người làm chè”.

“Mùa vàng” vì thế không chỉ đo bằng cân nặng hay doanh thu, mà còn bằng niềm tin của người làm chè vào hướng phát triển bền vững. Từ điều kiện tự nhiên, kỹ thuật canh tác đến khâu chế biến, mọi công đoạn đang vận hành nhịp nhàng để những đồi chè bước vào năm 2026 với tâm thế sẵn sàng chinh phục thị trường.

Đưa thương hiệu “Chè Phú Thọ” bay xa

Nếu vụ Xuân là điểm khởi đầu thì thương hiệu mới là đích đến lâu dài. Trên vùng đất trung du Phú Thọ, cây chè từ lâu đã trở thành cây trồng chủ lực. Toàn tỉnh hiện có khoảng 14,5 nghìn ha chè đang cho thu hoạch; hơn 95% diện tích là giống có năng suất, chất lượng cao. Những giống chè lai như LDP1, LDP2, PH1 chủ yếu phục vụ chế biến chè đen xuất khẩu; còn các giống đặc sản như Kim Tuyên, Bát Vân Tiên, Ô Long, được dùng để sản xuất chè xanh cao cấp. Sự đa dạng về giống đã tạo nên nguồn nguyên liệu phong phú, đáp ứng nhiều phân khúc thị trường trong và ngoài nước.

Toàn tỉnh hiện có gần 100 sản phẩm OCOP từ chè; nổi bật với 20 sản phẩm đạt hạng 4 sao và hai sản phẩm đạt 5 sao - con số cho thấy sự chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy sản xuất. Với trên 1.000 cơ sở chế biến, mỗi năm Phú Thọ cung ứng hàng trăm nghìn tấn chè đen và hàng trăm tấn chè xanh, mang lại nguồn thu đáng kể cho người dân.

Để nâng tầm giá trị, tỉnh đã chú trọng quy hoạch vùng sản xuất, tăng cường quảng bá và hoàn thiện hành lang pháp lý về sở hữu trí tuệ, đặc biệt là phát triển nhãn hiệu chứng nhận “Chè Phú Thọ”. Nhiều địa phương, doanh nghiệp và hợp tác xã đầu tư đổi mới công nghệ, liên kết sản xuất để kiểm soát chất lượng từ vùng nguyên liệu đến thành phẩm. Mô hình sản xuất theo quy trình VietGAP được mở rộng tại các vùng thổ nhưỡng phù hợp, tạo nền tảng cho sản phẩm an toàn, truy xuất được nguồn gốc.

Các sản phẩm chè của tỉnh ngày càng khẳng định thương hiệu trên thị trường.

Ông Nguyễn Thanh Hiệp - Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn cho biết: Việc các chủ thể chủ động xây dựng và nâng hạng sản phẩm OCOP cho chè cho thấy sự thay đổi trong tư duy sản xuất từ chú trọng sản lượng sang chú trọng chất lượng và thị hiếu thị trường. Đến nay, các chính sách hỗ trợ tiếp tục được triển khai nhằm khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã hoàn thiện hồ sơ, gia hạn chứng nhận và đầu tư nâng cấp sản phẩm.

Trong câu chuyện phát triển ấy, chè Xuân đóng vai trò như “lời chào đầu năm” gửi tới thị trường. Một chén chè Xuân không chỉ là thức uống mà còn là kết tinh của văn hóa thưởng trà lâu đời. Ở mỗi gia đình vùng trung du, ấm chè đầu năm luôn gắn với câu chuyện sum họp, với lời chúc bình an và hy vọng.

Giữa nhịp sống hiện đại, những đồi chè vẫn xanh bền bỉ qua bao mùa mưa nắng. Vụ Xuân năm nay, khi những mẻ chè đầu tiên tỏa hương trong làn khói mỏng, người làm chè Đất Tổ thêm một lần tin tưởng vào con đường mình đã chọn, phát triển bền vững, nâng cao chất lượng và giữ gìn bản sắc.

“Mùa vàng” của chè Xuân vì thế không chỉ mở ra một vụ thu hoạch mới mà còn mở ra kỳ vọng mới - kỳ vọng để thương hiệu “Chè Phú Thọ” vươn xa hơn trên bản đồ trà Việt, để mỗi búp chè non tiếp tục kể câu chuyện về đất và người nơi cội nguồn dân tộc.

Lệ Oanh