Pà Cò gian nan đưa trẻ tới trường

Pà Cò là xã vùng cao, địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông còn khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo cao. Với 67% dân số là người Mông, không ít gia đình còn gặp rào cản về ngôn ngữ và nhận thức trong việc đưa trẻ đến trường. Năm học 2026-2027, xã huy động được khoảng 75,5% trẻ trong độ tuổi mầm non ra lớp. Phía sau con số ấy là những bước chân bền bỉ của cán bộ, giáo viên và các lực lượng ở cơ sở đến từng gia đình vận động trẻ ra lớp.

Đường xa tới trường

Những ngày đầu năm học 2026 - 2027, gia đình chị Khà Y Pàng ở thôn Chà Đáy, có con đang học lớp 4 tuổi tại Trường Mầm non Pà Cò vẫn phải xoay xở với việc đưa, đón con. Do chưa có hướng dẫn để tổ chức ăn bán trú cho trẻ, buổi trưa chị phải đưa con về nhà rồi đầu giờ chiều lại đưa trở lại trường.

Trong khi đó, gia đình làm nương cách nhà 3 - 4 km. Khi cha mẹ đều bận việc nương rẫy, một ngày phải đi lại nhiều lần để đưa đón con khiến thời gian lao động bị chia nhỏ, công việc thêm phần khó khăn. Dù vậy, chị Pàng vẫn mong muốn duy trì việc học cho con.

Câu chuyện của gia đình chị Pàng không phải trường hợp cá biệt. Sau sáp nhập, Pà Cò có diện tích hơn 115km², địa hình chủ yếu là đồi núi, chia cắt; nhiều thôn, bản cách xa trung tâm, giao thông khó khăn, nhất là vào mùa mưa. Toàn xã có 7.145 nhân khẩu, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm đa số, riêng dân tộc Mông chiếm khoảng 67%. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo chiếm 63,24%; người dân chủ yếu sống bằng sản xuất nông, lâm nghiệp.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Pà Cò Hà Văn Tín, năm học 2026 - 2027, toàn xã có 1.066 trẻ trong độ tuổi mầm non, trong đó 805 trẻ ra lớp, đạt khoảng 75,5%; còn 261 trẻ chưa đến trường. Trong số trẻ đang đi học có 627 trẻ mẫu giáo và 178 trẻ nhà trẻ. Riêng điểm trường Táu Nà còn hơn 40 trẻ từ mầm non đến THCS chưa ra lớp.

Năm học 2026-2027, Pà Cò huy động 805/1.066 trẻ trong độ tuổi mầm non ra lớp.

Những con số ấy cho thấy, phía sau cánh cửa lớp học vẫn còn một khoảng cách cần được lấp đầy. Nguyên nhân chủ yếu là đường sá xa xôi, việc đưa đón khó khăn; nhiều cha mẹ đi làm nương hoặc làm việc xa nhà, trẻ chủ yếu do ông bà chăm sóc; nhận thức của một bộ phận phụ huynh về vai trò của giáo dục mầm non, nhất là giáo dục sớm, còn hạn chế.

Ở Suối Rằm và Táu Nà, tỷ lệ người mù chữ còn cao; nhiều phụ huynh không sử dụng được tiếng phổ thông. Phần lớn trẻ sử dụng tiếng Mông trong giao tiếp hằng ngày và chưa được tiếp cận môi trường giáo dục trước khi đến trường. Đây không chỉ là rào cản đối với việc huy động trẻ mà còn ảnh hưởng đến quá trình phát triển tiếng Việt khi trẻ bước vào môi trường giáo dục.

Rất nhiều gia đình cán bộ phải đến vận động nhiều lần, thậm chí trong nhiều tháng, nhiều năm mới thuyết phục được phụ huynh cho con đi học. Với Pà Cò, huy động trẻ ra lớp vì thế không chỉ là chuyện đến từng nhà, mà còn là quá trình tháo gỡ từng rào cản về khoảng cách, điều kiện sống, ngôn ngữ và nhận thức.

Cả hệ thống chính trị vào cuộc

Từ thực tế ấy, Pà Cò xác định huy động trẻ đến trường không chỉ là nhiệm vụ của ngành Giáo dục mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị.

Đồng chí Hà Văn Tín, Phó Chủ tịch UBND xã Pà Cò cho biết: "Địa phương xác định trước hết phải nắm chắc từng trẻ trong độ tuổi, từng hộ gia đình và nguyên nhân khiến trẻ chưa ra lớp. Trên cơ sở dữ liệu dân cư và rà soát thực tế, xã lập danh sách trẻ chưa đến trường, phân loại nguyên nhân, giao trách nhiệm cho từng địa bàn, từng trường học; đồng thời huy động trưởng thôn, lực lượng Công an, y tế, các đoàn thể cùng tham gia.

Đảng ủy đưa chỉ tiêu huy động trẻ vào nghị quyết hàng năm; UBND xã giao chỉ tiêu cụ thể cho từng thôn, trường học, phân công cán bộ phụ trách địa bàn, thường xuyên kiểm tra, đôn đốc. Kết quả huy động trẻ được coi là một trong những căn cứ đánh giá trách nhiệm của các đơn vị, địa bàn và người đứng đầu.

Mặc dù còn nhiều khó khăn nhưng Trường Mầm non Pà Cò vẫn nỗ lực nâng cao chất lượng công tác chăm sóc, nuôi dạy trẻ.

Dẫu vậy, chính quyền không thể làm thay gia đình. Muốn thay đổi nhận thức người dân, cán bộ phải tìm đến tận nhà. Cùng với giáo viên, Bí thư chi bộ, trưởng thôn, già làng, người có uy tín, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và các đoàn thể trực tiếp đến từng hộ gia đình vận động.

Với những nơi phụ huynh sử dụng tiếng Mông là chủ yếu, việc tuyên truyền bằng tiếng Mông giúp thông tin về ý nghĩa của giáo dục mầm non đến gần người dân hơn. Có giáo viên phải đi hơn 15km, mất 2 - 3 giờ mới đến được gia đình có trẻ trong độ tuổi mầm non; có trường hợp phải đến nhiều lần mới gặp được phụ huynh.

Cô giáo Hà Thị Liêm, Hiệu trưởng Trường Mầm non Pà Cò cho biết: “Khó khăn lớn hiện nay không chỉ nằm ở việc vận động trẻ ra lớp mà còn ở việc duy trì điều kiện chăm sóc trẻ trong cả ngày. Trường hiện có gần 700 trẻ, được tổ chức tại trường chính và 2 phân hiệu với 6 điểm trường. Địa bàn rộng, trẻ phân tán khiến việc tổ chức chăm sóc, nuôi dưỡng và duy trì nền nếp học tập đặt ra nhiều yêu cầu đối với đội ngũ giáo viên”.

Với phương châm "không để trẻ em nào vì hoàn cảnh khó khăn, khoảng cách địa lý hay rào cản ngôn ngữ mà không được đến trường", cấp ủy, chính quyền và Trường Mầm non xã Pà Cò đã nỗ lực gỡ từng rào cản, mở đường cho trẻ đến trường.

Tuy đã huy động được khoảng 75,5% trẻ trong độ tuổi mầm non ra lớp, song tỷ lệ này vẫn còn thấp, bởi vẫn còn 261 trẻ trong độ tuổi mầm non chưa đến trường. Với một xã vùng cao còn nhiều rào cản về ngôn ngữ và nhận thức, kết quả trên cho thấy sự chuyển biến từ một cách làm đơn lẻ sang huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị.

Đồng chí Hà Văn Tín, Phó Chủ tịch UBND xã nhấn mạnh quan điểm của địa phương, nơi nào còn trẻ trong độ tuổi chưa đến trường thì nơi đó chính quyền, nhà trường và các lực lượng liên quan tiếp tục phải vào cuộc, kiên trì vận động cho đến khi trẻ được đến trường. Đó là công việc không thể hoàn thành trong một mùa khai giảng, mà cần sự bền bỉ lâu dài.

Với Pà Cò, hành trình ấy vẫn đang tiếp diễn. Mỗi đứa trẻ đến lớp là khoảng cách từ bản làng đến trường học, từ tiếng Mông đến tiếng Việt, từ tập quán sinh hoạt cũ đến môi trường giáo dục sớm được rút ngắn. Và phía sau mỗi bước tiến ấy vẫn là những cán bộ, giáo viên âm thầm vượt đường núi đến từng nhà, kiên trì thuyết phục để những bậc phụ huynh dần nhận ra rằng, cho con đến trường hôm nay chính là mở thêm một cánh cửa cho tương lai.

Ở vùng cao, có những việc phải làm nhiều lần mới có kết quả. Như cách Pà Cò đang làm, chỉ cần thêm một trẻ đến trường, thêm một gia đình đồng thuận, là thêm một cơ hội để một đứa trẻ bước ra khỏi giới hạn của bản làng và đến gần hơn với những cơ hội của giáo dục. Đó cũng là cách Pà Cò đang gọi những đứa trẻ đến trường không phải bằng một lời vận động đơn lẻ mà bằng những bước chân bền bỉ của cả cộng đồng.

Mạnh Hùng