Phát huy nét đẹp trò chơi dân gian trong cộng đồng Mường Vang

Không chỉ là trò chơi dân gian được cộng đồng Mường yêu thích, đánh mảng và vật cổ truyền đã trở thành môn thể thao đặc sắc được duy trì và phát triển cùng các hoạt động thi đấu ở cơ sở. Tiêu biểu là tại các xã vùng Mường Vang như Lạc Sơn, Quyết Thắng, Mường Vang, Ngọc Sơn, Nhân Nghĩa, Đại Đồng...

Phụ nữ xã Mường Vang thực nghiệm đánh mảng - môn thể thao dân tộc đồng thời là trò chơi dân gian hấp dẫn.

Ở 2 kỳ Đại hội Thể dục thể thao (TDTT) cấp huyện gần đây, vùng Mường Vang lần lượt đưa môn vật cổ truyền và đánh mảng trở thành môn thi đấu chính thức. Đồng chí Bùi Văn Dương, Chủ tịch UBND xã Thượng Cốc cho biết: Việc đưa 2 môn thể thao dân tộc vào nội dung thi đấu ở kỳ Đại hội là giải pháp cụ thể và thiết thực nhằm khôi phục các di sản văn hoá, hưởng ứng phong trào “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại” ở các địa phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số cùng sinh sống.

Bà Bùi Thị Nga ở xóm Át, xã Lạc Sơn chia sẻ: Các trò chơi dân gian thường thấy trong những ngày hội đầu xuân, dịp vui của các thôn, xóm, bản làng. Nhất là trò chơi đánh mảng rất phổ biến, giàu tính nghệ thuật.

Đánh mảng có thể chơi từ 2 người hoặc đông người, chia thành 2 phe. Vào những ngày Tết, ngày cưới, sân mảng rộn rã, đông vui. Người chơi say sưa biểu diễn tài nghệ còn người xem thì bình luận, hò hét khích lệ sôi nổi, hào hứng. Đánh mảng cũng là một môn thể thao có tác dụng rèn luyện sức khoẻ. Trong các bước của trò chơi, người chơi hầu hết phải vận động toàn thân kèm theo độ khéo léo, tinh nhạy.

Đồng mảng được lấy từ rừng là dụng cụ của môn thể thao đánh mảng.

Từ khi đưa vào nội dung thi đấu của Đại hội, đánh mảng dân tộc Mường đã nhận được sự ủng hộ và thu hút được sự tham gia, cổ vũ của đông đảo người dân. Môn đánh mảng nữ theo thể thức thi đấu đồng đội, có 8 nội dung tổ chức trong 1 hiệp (1 bàn), bao gồm: Ném đồng mảng; lăn đồng mảng; ngồi bắn đồng mảng; bước đồng mảng (cho đồng mảng lên mu bàn chân thuận và bước thực hiện từ trên vạch giới hạn vào đồng mảng đối phương); xàng xẩy (cho đồng mảng lên mu bàn chân thuận và nhảy cò đến vạch giới hạn); xủi đất (đặt đồng mảng trước mũi bàn chân thuận và dùng lực của bàn chân đưa đồng mảng đến qua vạch giới hạn); nhảy (kẹp đồng mảng vào kẽ ngón chân cái và nhảy đúng vào đồng mảng đối phương); điều hoà (cho đồng mảng lên chân thuận và đứng tại vạch đích thực hiện động tác đưa đồng mảng về phía đối phương).

Vật cổ truyền (đè khà) được đưa vào nội dung thi đấu của các kỳ Đại hội TDTT các xã vùng Mường Vang.

Đối với môn vật cổ truyền dân tộc Mường xưa nay được xem là trò chơi dân gian có tính thượng võ, đối kháng tiêu hao thể lực cao. Cộng đồng Mường Vang còn gọi môn thể thao này với cái tên là đè khà.

Vật cổ truyền bao gồm các bước: Bước chuẩn bị (còn gọi là bắt boóc), đôi bên đối thủ bước tới giáp mặt, cằm áp vào vai đối thủ, lưng thẳng, ngực cọ ghì sát vào nhau, hai tay đưa ra ôm bắt sau lưng đối thủ theo nguyên tắc “tay trong, tay ngoài”. Hai tay ôm xuôi ức tay đặt dí vào phần đai lưng đối thủ, tay nọ bắt chắc vào cổ tay kia. Yêu cầu bắt boóc lưng phải thẳng tự nhiên, không được lên gồng, hai bàn chân kề áp song song với chân đối thủ cũng theo nguyên tắc chân ngoài, chân trong.

Nếu 1 trong 2 VĐV chưa thực hiện bước này, trọng tài chính chưa cho thi đấu. Khi trong tài chính thổi còi bắt đầu trận đấu, hai bên siết mạnh cánh tay vào sườn hông đối thủ, chân đưa ra bằng vai, toàn thân xuống tấn, gồng mình, lên cơ lưng, đầu dí áp đẩy má đối phương và làm các thao tác kẹp, ghì để quật ngã đối thủ. Ai bị ngã xuống đất thậm chí có thể bị quật buông xuống đất là thua.

Các trò chơi dân gian là những nội dung đặc sắc gắn liền với phần hội, góp phần tạo không khí vui tươi, hứng khởi, thu hút khách du lịch đến với các lễ hội diễn ra ở các cộng đồng Mường.

Trong khuôn khổ các hoạt động của giải đấu, môn đè khà có các nội dung thi đấu cá nhân nam, gồm 3 hạng cân, thể thức thi đấu tranh giải cá nhân. Luật thi đấu áp dụng các quy định của môn vật dân tộc Mường, mỗi hiệp thi đấu tối đa 4 phút, thi đấu trong 3 hiệp, thắng 2 hiệp là thắng cuộc. VĐV nào chậm quá 5 phút so với thời gian trong lịch thi đấu sẽ bị coi là bỏ cuộc và phải chấp nhận thua với tỉ số 0-2.

Trò chơi dân gian thu hút đông người dân và du khách đến xem, cổ vũ trong khuôn khổ Lễ hội đền Trường Khạ, xã Lạc Sơn.

Ông Bùi Văn Khánh, Chủ tịch UBND xã Lạc Sơn khẳng định: Đánh mảng dân tộc Mường và vật dân tộc Mường đều là những môn thể thao độc đáo và đặc sắc. Những môn chơi trong ngày đầu xuân và những dịp vui này không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần, cổ vũ người dân trong lao động sản xuất mà còn là cơ hội để rèn luyện sức khoẻ, lưu truyền văn hoá truyền thống, làm giàu thêm bản sắc văn hoá dân tộc. Trước đó, các môn thể thao đẩy gậy, bắn nỏ, kéo co đều được phát triển từ các trò chơi dân gian của cộng đồng Mường.

Bùi Minh