Phát triển toàn diện nhân cách và kỹ năng sống cho học sinh

Ở bậc trung học cơ sở (THCS), học sinh không chỉ lớn lên qua từng bài giảng hay trang sách, mà còn đi qua một giai đoạn nhiều xáo trộn về tâm sinh lý, cảm xúc và cách ứng xử. Những áp lực học tập ngày một gia tăng, tác động mạnh mẽ của mạng xã hội cùng những va chạm đầu đời trong quan hệ bạn bè khiến không ít em lúng túng. Trong bối cảnh ấy, giáo dục không thể chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức, mà cần hướng tới hình thành nhân cách và trang bị kỹ năng sống - những nền tảng căn cốt để học sinh bước vào đời vững vàng hơn.

Cô và trò Trường THCS Phúc Yên cùng nhau trao đổi về kỹ năng sống sau giờ học kiến thức trên lớp.

Môi trường học đường - chiếc nôi hình thành nhân cách

Ở lứa tuổi THCS, giáo dục nhân cách không tách rời môi trường học đường - nơi mỗi học sinh dành phần lớn thời gian để học tập, giao tiếp và tự định hình mình. Thực tế cho thấy, khi nhà trường chủ động xây dựng một không gian an toàn, thân thiện và có định hướng rõ ràng, học sinh sẽ có điểm tựa quan trọng để phát triển cả nhận thức lẫn hành vi.

Theo thầy Trần Mạnh Hùng - Phó Hiệu trưởng Trường THCS Thanh Hà, giáo dục ở bậc học này không nằm gọn trong những tiết học trên lớp, mà là quá trình đồng hành với học sinh mỗi ngày. Ở giai đoạn các em có nhiều biến đổi về tâm sinh lý, giáo viên chủ nhiệm giữ vai trò đặc biệt quan trọng, không chỉ là người dạy học, mà còn là người lắng nghe, chia sẻ và kịp thời nắm bắt những thay đổi trong suy nghĩ, cảm xúc của từng học sinh để có những định hướng phù hợp.

Với hơn 500 học sinh/12 lớp, nhà trường xác định việc giáo dục nhân cách phải được triển khai một cách linh hoạt, gắn với đời sống học đường hằng ngày. Do đó, cùng với các môn học chính khóa, nhiều hoạt động ngoại khóa, thiện nguyện và trải nghiệm được trường tổ chức nhằm giúp học sinh học cách sẻ chia, tôn trọng tập thể và có trách nhiệm với cộng đồng. Thông qua những hoạt động ấy, các giá trị như tinh thần hợp tác, ý thức kỷ luật, sự cảm thông và thái độ ứng xử văn minh dần được hình thành một cách tự nhiên.

Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy năng lực, phẩm chất học sinh cũng được chú trọng. Thay vì tiếp cận kiến thức một chiều, học sinh được khuyến khích tham gia thảo luận, bày tỏ quan điểm, giải quyết vấn đề trong học tập và sinh hoạt tập thể. Qua từng tiết học, từng hoạt động chung, các em từng bước học cách chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình, biết điều chỉnh hành vi và thái độ trong các mối quan hệ xung quanh.

Từ môi trường học đường được tổ chức bài bản và gần gũi đã khiến giáo dục nhân cách không còn là những khái niệm trừu tượng, mà hiện diện trong từng việc nhỏ hằng ngày của học sinh. Đây chính là nền tảng quan trọng để các em tiếp tục được trang bị kỹ năng sống cần thiết, sẵn sàng thích ứng với những yêu cầu ngày càng đa dạng của xã hội hiện đại.

Kỹ năng sống - hành trang để thích ứng và trưởng thành

Nếu môi trường học đường là nền móng hình thành nhân cách, thì kỹ năng sống chính là hành trang giúp học sinh bước ra cánh cổng trường với sự tự tin cần thiết. Trong bối cảnh học sinh THCS chịu tác động mạnh từ môi trường số, áp lực học tập và những biến động tâm sinh lý, việc trang bị kỹ năng sống không còn là nội dung bổ trợ, mà trở thành yêu cầu xuyên suốt của giáo dục nhà trường.

Cô Lê Thị Hồng Khiên - Hiệu trưởng Trường THCS Phúc Yên cho biết: Với hơn 800 học sinh ở 21 lớp, nhà trường xác định song hành cùng việc nâng cao chất lượng dạy học là nhiệm vụ giúp học sinh hình thành các kỹ năng cần thiết để thích ứng với môi trường học tập và đời sống hiện đại. “Dạy chữ phải đi cùng dạy cách sống, cách ứng xử và tự bảo vệ mình”, cô nhấn mạnh.

Từ định hướng đó, các nội dung giáo dục kỹ năng sống được lồng ghép linh hoạt trong hoạt động dạy học và sinh hoạt tập thể. Học sinh được rèn luyện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, trình bày ý tưởng; từng bước hình thành tư duy phản biện, biết phân tích thông tin và lựa chọn cách ứng xử phù hợp trong các tình huống cụ thể. Đặc biệt, kỹ năng an toàn số và ứng xử trên không gian mạng được nhà trường quan tâm thường xuyên, giúp học sinh nhận diện rủi ro, tránh những tác động tiêu cực từ môi trường Internet.

Song song với đó, các hoạt động trải nghiệm, giáo dục ngoài lớp học được tổ chức đa dạng. Từ các buổi sinh hoạt chuyên đề kỹ năng, hoạt động thể thao, tham quan di tích lịch sử đến trải nghiệm thực tế, học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn học cách hợp tác, chia sẻ và chịu trách nhiệm với tập thể. Những buổi thực hành kỹ năng phòng cháy, phòng chống tai nạn thương tích, đuối nước hay sinh hoạt các câu lạc bộ học thuật đã giúp nhiều em tự tin hơn, chủ động hơn trong học tập và cuộc sống hằng ngày.

Giờ đây, kỹ năng sống không còn là nội dung “dạy thêm”, mà trở thành một phần tự nhiên trong quá trình trưởng thành của học sinh. Từ lớp học đến sân trường, từ giờ học đến hoạt động trải nghiệm, mỗi học sinh được trao cơ hội để hiểu mình, điều chỉnh hành vi và chuẩn bị cho những bước đi vững vàng hơn trong chặng đường phía trước. Một thế hệ học sinh đang lớn lên với nền tảng nhân cách và kỹ năng vững vàng. Đó chính là giá trị lâu dài của giáo dục - lặng lẽ nhưng sâu bền để gieo vào các em niềm tin làm người tử tế, biết thích ứng và sẵn sàng góp phần xây dựng cộng đồng trong tương lai.

Hương Giang