Sạt lở bờ sông Đà, ảnh hưởng trực tiếp tới sinh kế của người dân thôn Vũ xã Yên Sơn

Mưa lớn kéo dài cùng sự tác động phức tạp của dòng chảy đã làm dải đất sản xuất dọc bờ sông Đà thuộc thôn Vũ, xã Yên Sơn sạt lở nghiêm trọng. Những vườn táo đang kỳ ra hoa, chờ vụ thu hoạch Tết bị cuốn xuống dòng nước xiết. Mất đất, mất nguồn thu nhập, hàng chục hộ dân đang rơi vào cảnh thấp thỏm, đối mặt với nguy cơ mất đi sinh kế gắn bó bao đời.

Nhiều diện tích táo sai cành chuẩn bị cho vụ thu hoạch Tết bị dòng nước xiết cuốn phăng xuống lòng sông.

Trở lại thôn Vũ, xã Yên Sơn những ngày này, đập vào mắt chúng tôi là khung cảnh xơ xác, hoang tàn dọc dải bờ sông Đà. Chiếc sào tre, cột bê tông kiên cố vốn dùng để nâng đỡ những tán táo sai cành giờ đây nằm chỏng chơ, xô lệch dưới mép nước.

Lãnh đạo UBND xã Yên Sơn trực tiếp kiểm tra hiện trường sạt lở, chỉ đạo cắm biển cảnh báo và khoanh vùng an toàn cho người dân.

Dẫn chúng tôi ra khu vực vườn táo vừa bị “hà bá” nuốt chửng, anh Hà Văn Kháng lẳng lặng thu dọn những cột tre còn sót lại. Hơn 700m² đất canh tác, nguồn sống chính của gia đình anh đã trôi xuống lòng sông. Kéo theo đó là khoảng 30 gốc táo đang độ sung sức, chuẩn bị cho lứa quả thu hoạch vụ Tết Nguyên đán.

Gia đình anh Hà Văn Kháng (thôn Vũ) thu dọn cọc tre còn sót lại.

“Mỗi gốc táo những năm trước cho thu nhập đều đặn khoảng 3 - 4 triệu đồng/vụ. Nhìn dải đất gia đình gắn bó bao năm đứt từng mảng lao xuống sông mà ruột gan chúng tôi đau như cắt. Mong mỏi lớn nhất của chúng tôi lúc này là Nhà nước sớm có giải pháp kè bờ để giữ lấy phần đất còn lại” - anh Kháng xót xa chia sẻ.

Theo phản ánh của người dân địa phương, diễn biến sạt lở bắt đầu từ ngày 22/8, nhưng đợt mưa lớn kéo dài từ ngày 13/9 đến nay mới thực sự là “đòn đánh” nặng nề vào dải bờ sông này.

Tính đến đến sáng 18/9, khoảng 300m dài bờ sông đã bị sạt lở, có vị trí ăn sâu tới 40m. Sạt lở đã làm đất sản xuất cùng khoảng 360 cây táo của 15 hộ dân bị cuốn trôi.

Các vết nứt mới xuất hiện báo hiệu nguy cơ sạt lở tiếp tục lan rộng.

Phân tích về nguyên nhân dẫn đến tình trạng xói lở cấp tập, bà Phan Thị Lưỡng - Trưởng thôn Vũ cho biết, địa hình khu vực này có đặc thù nền đất pha cát, kết cấu rất bở rời và cực kỳ nhạy cảm, dễ bị xói trôi khi ngấm nước mưa nhiều ngày.

Đáng chú ý, trong đợt mưa lũ vừa qua, một hiện tượng thủy văn bất lợi đã diễn ra: Mực nước sông Đà xuống thấp, trong khi nước lũ từ ngòi Lạt đổ ra cửa ngòi gặp kè chỉnh dòng phía hạ lưu cùng bãi bồi phía ngoài.

Điều này tạo thành một dòng chảy ngược xoáy thốc thẳng vào dải bờ trước khi hợp lưu với dòng chính sông Đà, biến nơi đây thành “tâm điểm” hứng chịu sức tàn phá của dòng nước.

Cung trượt kéo dài khoảng 300m, nhiều chỗ ăn sâu vào đến 40m.

Sáng 18/9, thời điểm chúng tôi có mặt tại thôn Vũ, trời đã mưa nhỏ lại nhưng sạt lở chưa có dấu hiệu dừng lại khi nước từ ngòi Lạt vẫn tiếp tục dâng cao, dòng chảy xiết, hàng chục vườn táo còn lại của bà con chỉ còn cách mép sạt vài bước chân.

Quan sát thực tế những vườn táo sát mép sông và dọc trục đường bê tông chạy qua khu vườn táo của thôn, chúng tôi nhận thấy nhiều vết nứt mới đã bắt đầu xuất hiện, xé rách lớp đất phù sa ngấm nước bở rời.

Các vết nứt này chạy dọc theo vườn táo, song song với bờ sông, nhiều vết giáp ranh với mép đường bê tông dân sinh, báo hiệu nguy cơ sạt lở tiếp tục lan rộng.

Trực tiếp kiểm tra tại hiện trường, chính quyền xã Yên Sơn đã khẩn trương giăng dây, cắm biển cảnh báo nguy hiểm, đồng thời tuyên truyền, khuyến cáo người dân không áp sát khu vực sạt lở để tránh nguy cơ tai nạn thương tâm.

Nước lũ từ ngòi Lạt tiếp tục dâng cao, chảy xiết, tạo thành dòng xoáy thốc thẳng vào bờ gây xói lở nghiêm trọng. Tuyến kè kiên cố bị dòng lũ tàn phá, đánh sập nhiều đoạn.

Trao đổi với phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Phú Thọ, ông Đinh Văn Tình - Phó Chủ tịch UBND xã Yên Sơn cho biết: “Chính quyền xã đã rà soát và báo cáo toàn bộ hiện trạng. Tuy nhiên, với chiều dài bờ sông sạt lở lên tới hơn 300m và địa hình phức tạp, việc xử lý triệt để vượt quá khả năng và nguồn lực ngân sách của cấp xã. Chúng tôi rất mong các cấp, các ngành có thẩm quyền sớm vào cuộc khảo sát, hỗ trợ địa phương phương án kỹ thuật cũng như nguồn kinh phí để đầu tư tuyến kè chống sạt lở lâu dài”.

Người dân thôn Vũ lo lắng trước nguy cơ mất đất sản xuất và nguồn sinh kế gắn bó bao đời.

Cây táo bị cuốn trôi có thể trồng lại, nhưng đất sản xuất một khi đã cuốn trôi theo dòng sông Đà thì không thể nào khôi phục.

Bảo vệ quỹ đất nông nghiệp bờ sông không chỉ đơn thuần là bảo vệ tài sản, mà chính là bảo vệ “cần cầu cơm”, ổn định đời sống xã hội cho các hộ dân thôn Vũ.

Hơn lúc nào hết, người dân Yên Sơn đang rất cần sự vào cuộc kịp thời, quyết liệt từ các cơ quan chức năng tỉnh để dải bờ sông Đà sớm bình yên trở lại.

Đinh Vũ