Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, tăng cường quản lý môi trường bằng dữ liệu

Sáng 24-10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tờ trình về 2 dự án: Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp sáng 24-10. Ảnh: quochoi.vn

Cắt giảm thủ tục, chuyển mạnh sang hậu kiểm

Theo Tờ trình số 702/TTr-CP ngày 17-9-2026 của Chính phủ, sau hơn 5 năm thực hiện, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã đạt nhiều kết quả quan trọng, song một số mục tiêu chưa đạt được; một số quy định còn cứng nhắc, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nhất là về cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số, tái chế, tái sử dụng chất thải và bảo vệ môi trường.

Một trong những trọng tâm của dự thảo là cải cách quy định về đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường và đăng ký môi trường. Theo đó, dự thảo giảm số nhóm tiêu chí môi trường từ 3 xuống 2; đơn giản hóa việc phân loại dự án từ 4 nhóm xuống 3 nhóm; cắt giảm đối tượng phải thực hiện, bổ sung các trường hợp được miễn đánh giá tác động môi trường và chuyển một số đối tượng sang đăng ký môi trường.

Đối với giấy phép môi trường, dự thảo cắt giảm đối tượng phải cấp phép, đơn giản hóa hồ sơ, kéo dài thời hạn giấy phép đối với một số đối tượng và phân quyền cấp phép cho địa phương. Đồng thời, chuyển mạnh từ cơ chế “tiền kiểm” sang tăng cường “hậu kiểm”, gắn với chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Dự thảo cũng bổ sung quy định liên thông thủ tục hành chính về đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường với các thủ tục liên quan; làm rõ trách nhiệm của chủ dự án, cơ sở và các tổ chức tư vấn môi trường.

Theo tờ trình, các nội dung cải cách đã bãi bỏ 9 thủ tục hành chính, đơn giản hóa hồ sơ, giảm 52,5% thời gian và 52,3% chi phí tuân thủ.

Riêng dự thảo Luật tiếp tục cắt giảm 5 thủ tục hành chính, sửa đổi, bổ sung 3 thủ tục; 2 thủ tục thuộc thẩm quyền quy định chi tiết của Chính phủ sẽ tiếp tục được cắt giảm tại nghị định.

Dự thảo Luật bổ sung quy định về chuyển đổi số trong quản lý chất thải, yêu cầu cập nhật dữ liệu về phát sinh, thu gom, vận chuyển, tái chế và xử lý chất thải, bao gồm chứng từ, biên bản giao nhận điện tử. Việc quản lý chất thải được hoàn thiện theo hướng coi chất thải là tài nguyên, khuyến khích tái chế, tái sử dụng, sử dụng vật liệu sau xử lý làm nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu thay thế.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về quản lý vật liệu tái chế thu hồi từ chất thải; giao Chính phủ quy định lộ trình tỷ lệ tái chế trong sản phẩm, hàng hóa. Quy định về trách nhiệm tái chế, xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu được sửa đổi theo hướng tăng cường trách nhiệm thu gom, tái chế thực chất.

Trong quản lý chất lượng môi trường, dự thảo bổ sung các quy định về dự báo ô nhiễm không khí, kiểm kê khí thải, vùng phát thải thấp và trách nhiệm của địa phương trong điều tiết phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Đối với môi trường nước mặt, dự thảo làm rõ việc sử dụng kết quả đánh giá khả năng chịu tải để xem xét tiếp nhận dự án, đồng thời giao Chính phủ quy định việc cho phép xả nước thải trực tiếp khi môi trường còn khả năng chịu tải theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tờ trình. Ảnh: quochoi.vn

Khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế biển

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), đề xuất hoàn thiện cơ chế quản lý, sử dụng không gian biển; xác lập quyền sử dụng khu vực biển; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và thúc đẩy phát triển kinh tế biển xanh, bền vững.

Sau 10 năm thi hành, Luật năm 2015 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho quản lý tổng hợp tài nguyên, bảo vệ môi trường biển và hải đảo. Tuy nhiên, một số quy định chưa đáp ứng yêu cầu triển khai Quy hoạch không gian biển quốc gia, phát triển kinh tế biển xanh, chuyển đổi số và các ngành kinh tế biển mới. Cơ chế phân bổ, điều phối, xử lý chồng lấn trong sử dụng không gian biển cũng chưa hoàn thiện; quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sử dụng khu vực biển chưa được quy định đầy đủ.

Dự thảo Luật gồm 6 chương, 76 điều, trong đó có chương mới về quản lý, sử dụng không gian biển. Các nội dung trọng tâm là hoàn thiện cơ chế giao, cho thuê, đăng ký, đấu giá quyền sử dụng khu vực biển; quy định về giấy chứng nhận, hồ sơ hải chính, quyền và nghĩa vụ của người sử dụng biển; bổ sung cơ chế giải quyết chồng lấn, xung đột và phân định trách nhiệm quản lý hành chính trên biển.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất đấu giá quyền sử dụng khu vực biển nhằm tăng tính công khai, minh bạch và cạnh tranh. Các tổ chức, cá nhân tham gia phải đáp ứng điều kiện về năng lực, kinh nghiệm, công nghệ, kỹ thuật, tài chính, môi trường và yêu cầu chuyên ngành trước khi cạnh tranh về giá. Kết quả đấu giá là căn cứ giao hoặc cho thuê khu vực biển, không thay thế các thủ tục về đầu tư, xây dựng, môi trường, quốc phòng, an ninh và thủ tục chuyên ngành khác.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp sáng 24-10. Ảnh: quochoi.vn

Dự thảo cũng bổ sung cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển kinh tế biển, hải đảo, ưu tiên các ngành hiện đại, xanh, thông minh, công nghệ cao; hạ tầng dùng chung, công trình lưỡng dụng, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và tài chính biển xanh. Các chính sách phải có tiêu chí, đối tượng cụ thể, phù hợp khả năng cân đối ngân sách, bảo đảm giám sát, đánh giá và không hỗ trợ trùng lặp.

Về cải cách thủ tục hành chính, dự thảo Luật duy trì 4 thủ tục hiện hành và dự kiến bổ sung 8 thủ tục gắn với các cơ chế mới và nghĩa vụ quốc tế.

Theo hướng tích hợp, liên thông và số hóa, dự thảo quy định tổ chức, cá nhân nước ngoài đã được cấp phép nghiên cứu khoa học biển hoặc hoạt động nhận chìm ở biển không phải thực hiện thêm thủ tục giao khu vực biển; việc thu hồi khu vực biển đồng thời thu hồi giấy chứng nhận.

Dự thảo đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương; Trung ương tập trung xử lý các vấn đề chiến lược, liên ngành, liên vùng, khu vực ngoài ranh giới quản lý hành chính trên biển của cấp tỉnh, hoạt động có yếu tố nước ngoài và các vấn đề liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, chủ quyền.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: quochoi.vn

Làm rõ cơ chế quản lý, sử dụng không gian biển

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện nhiều quy định nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, phân định rõ thẩm quyền quản lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân.

Cụ thể, Ủy ban cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi điều chỉnh sang quản lý, sử dụng không gian biển; đề nghị bổ sung chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển các hoạt động kinh tế sử dụng không gian biển. Đồng thời, cần quy định rõ nguyên tắc quản lý tổng hợp, bảo đảm điều phối liên ngành nhưng không thay thế thẩm quyền quản lý chuyên ngành.

Đối với cơ chế phối hợp, điều phối liên ngành, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ vai trò, trách nhiệm của Chính phủ, bộ quản lý tổng hợp về biển và các bộ chuyên ngành; xác định thẩm quyền xử lý xung đột về quy hoạch, dự án và các vấn đề liên vùng, liên ngành. Việc lựa chọn phương án giải quyết xung đột cần có tiêu chí minh bạch, công khai và gắn với trách nhiệm giải trình, tránh hình thành thêm tầng nấc quản lý hoặc trao quyền quyết định rộng nhưng thiếu cơ chế kiểm soát.

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cũng đề nghị xác định rõ vai trò định hướng ưu tiên của quy hoạch không gian biển quốc gia; phân định rõ ranh giới quản lý tổng hợp và quản lý chuyên ngành, giữa các khu vực biển, cũng như trách nhiệm quản lý hành chính trên biển.

Về điều tra, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, dự thảo cần quy định rõ trách nhiệm phối hợp, chia sẻ dữ liệu; chuẩn hóa, cập nhật và sử dụng thống nhất cơ sở dữ liệu quốc gia. Hệ thống quan trắc, giám sát tổng hợp phải kết nối với các hệ thống chuyên ngành hiện có, tránh đầu tư chồng chéo. Đồng thời, cần phân biệt nghiên cứu khoa học với hoạt động điều tra, khảo sát phục vụ đầu tư, kinh doanh.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: quochoi.vn

Cắt giảm thủ tục, tăng cường hậu kiểm

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cơ bản tán thành việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, đồng thời đề nghị hoàn thiện tiêu chí quản lý, tăng cường hậu kiểm và đẩy mạnh chuyển đổi số, bảo đảm cải cách thủ tục hành chính không dẫn đến buông lỏng quản lý.

Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa chủ trương phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, các-bon thấp và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng yêu cầu, phù hợp với chủ trương của Đảng và bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Ủy ban đánh giá cao đề xuất giảm khoảng 90% đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, phải có giấy phép môi trường, đồng thời đẩy mạnh phân cấp cho UBND cấp tỉnh, cấp xã.

Tuy nhiên, việc cắt giảm thủ tục cần đi đôi với cơ chế giám sát từ Trung ương, nâng cao năng lực hậu kiểm và quy định rõ trách nhiệm người đứng đầu địa phương khi để xảy ra ô nhiễm.

Dự thảo cũng cần xác định thẩm quyền Trung ương đối với các vấn đề có tác động liên tỉnh, xuyên biên giới hoặc thuộc vùng biển ngoài phạm vi quản lý hành chính của một địa phương.

Để hạn chế việc áp dụng pháp luật tùy nghi, Ủy ban đề nghị định lượng rõ các tiêu chí về đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường, phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính và chứng nhận Nhãn sinh thái. Đồng thời, cần thể chế hóa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, dịch vụ và mô hình kinh doanh xanh, tuần hoàn mới; cụ thể hóa yêu cầu bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường.

https://hanoimoi.vn/thuc-day-kinh-te-tuan-hoan-tang-cuong-quan-ly-moi-truong-bang-du-lieu-1762593.html

Theo hanoimoi.vn