Tinh gọn đầu mối, nâng cao chất lượng giáo dục - Kỳ 2: Cơ cấu lại đội ngũ, phát huy nguồn lực nhà trường

Sắp xếp mạng lưới trường học kéo theo yêu cầu điều chỉnh cơ cấu nhân sự. Trọng tâm là giải quyết các vị trí quản lý dôi dư và bố trí giáo viên theo cấp học, môn học phù hợp, đáp ứng yêu cầu thực tế; bảo đảm công khai, minh bạch, phát huy năng lực từng cá nhân và hạn chế tối đa ảnh hưởng đến hoạt động dạy học.

Bố trí đúng người, đúng việc

Cô giáo Nguyễn Thị Luyến, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thạch Sơn được phân công giảng dạy lớp 1 tại Trường Tiểu học Lâm Thao.

Khi mô hình trường học thay đổi, việc bố trí nhân sự cần phù hợp với yêu cầu mới. Câu chuyện của cô giáo Bàn Thị Kim Thái, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường THPT Phú Cường (cũ) nay là giáo viên Trường THPT Kỳ Sơn, phường Kỳ Sơn cho thấy một góc nhìn về trách nhiệm nêu gương và tinh thần đặt lợi ích của tập thể lên trên vị trí cá nhân. Sau 30 năm công tác trong ngành Giáo dục, trong đó hơn 10 năm làm quản lý, cô Thái tự nguyện xin thôi giữ chức vụ để trở lại giảng dạy. “Tôi tự nguyện xin thôi giữ chức vụ quản lý để trở về thực hiện nhiệm vụ giảng dạy. Đây không phải là sự kết thúc, mà là trở về bởi trước khi là một cán bộ quản lý, tôi là một cô giáo” - cô Thái chia sẻ.

Hay như trường hợp cô giáo Nguyễn Thị Luyến, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thạch Sơn, được phân công giảng dạy lớp 1 tại Trường Tiểu học Lâm Thao sau sáp nhập, cũng đặt ra yêu cầu sử dụng nhân lực phù hợp. Trở lại lớp học sau nhiều năm làm công tác quản lý là sự thay đổi đáng kể, nhưng kinh nghiệm nghề nghiệp vẫn tiếp tục được cô Luyến phát huy. Vì vậy, việc bố trí cần căn cứ vào năng lực, chuyên môn, nguyện vọng chính đáng của cá nhân và nhu cầu thực tế của nhà trường. Tinh gọn bộ máy không đơn thuần là giảm chức danh, mà phải tạo điều kiện để mỗi người tiếp tục đóng góp hiệu quả cho hoạt động giáo dục.

Trên phạm vi toàn ngành, số cán bộ quản lý giảm từ 4.865 xuống còn 2.550 người, giảm tương đương 47,6%. Phần lớn cán bộ quản lý trước đây được bố trí trở lại giảng dạy hoặc đảm nhận nhiệm vụ phù hợp. Kết quả này cho thấy sự thay đổi đáng kể về cơ cấu tổ chức, đồng thời đặt ra yêu cầu phân công dựa trên năng lực và nhiệm vụ cụ thể của từng đơn vị. Người tiếp tục làm quản lý cần đáp ứng yêu cầu điều hành nhà trường có quy mô mới; người trở lại giảng dạy phải được bố trí phù hợp với chuyên môn.

Khó khăn không chỉ nằm ở việc sắp xếp cán bộ quản lý mà còn ở tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ giữa các địa bàn, cấp học và môn học. Vì vậy, việc điều tiết phải căn cứ vào số lớp, quy mô học sinh, cơ cấu môn học, thời lượng giảng dạy và điều kiện đi lại giữa các điểm trường, thay vì chỉ dựa vào tổng biên chế. Tại xã Thanh Sơn, Trường Tiểu học Nguyễn Bá Ngọc được hợp nhất với Trường Tiểu học Sơn Hùng và Trường Tiểu học Thục Luyện thành Trường Tiểu học Nguyễn Bá Ngọc với 49 lớp, hơn 1.300 học sinh. Trước đó, một số trường gặp khó khăn về giáo viên Âm nhạc, Mỹ thuật, Tin học và Tiếng Anh. Theo thầy giáo Phạm Anh Tuấn - Hiệu trưởng nhà trường, việc rà soát, điều chỉnh đội ngũ và điều kiện dạy học có ý nghĩa quan trọng trong quá trình vận hành mô hình mới.

Đối với xã Cẩm Khê, Trường Tiểu học Sông Thao được hình thành từ việc hợp nhất bốn trường. Thầy giáo Phạm Ngọc Thu - Hiệu trưởng nhà trường cho biết: Việc tăng cường phối hợp và tổ chức sinh hoạt chuyên môn chung giúp tạo sự thống nhất giữa các điểm trường. Khi giáo viên có điều kiện trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ phương pháp và cùng xây dựng kế hoạch giáo dục, nguồn lực chuyên môn sau sắp xếp sẽ được khai thác hiệu quả hơn.

Thực tiễn cho thấy, hiệu quả bố trí đội ngũ không chỉ thể hiện qua việc điều chuyển nhân sự, mà quan trọng hơn là đáp ứng nhu cầu dạy học thực tế. Vì vậy, cần thường xuyên rà soát, kịp thời điều chỉnh phân công, bảo đảm sử dụng nhân lực hợp lý, phù hợp với quy mô học sinh và yêu cầu chương trình giáo dục.

Phân bổ nguồn lực hợp lý

Cùng với giáo viên và cán bộ quản lý, nhân viên phục vụ hoạt động của các cơ sở giáo dục cũng được điều chỉnh theo mô hình mới. Số nhân viên kế toán, văn thư, thủ quỹ giảm từ 2.409 xuống còn 1.596 người, giảm tương đương 33,7%. Việc tinh gọn đòi hỏi các trường phân định rõ nhiệm vụ, tổ chức công việc khoa học, tránh chồng chéo và bảo đảm hoạt động hành chính phục vụ dạy học thông suốt.

Theo Nhà giáo Ưu tú Phùng Quốc Lập - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo, việc sắp xếp góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đội ngũ, cơ sở vật chất, hạn chế đầu tư phân tán; hoạt động dạy học cơ bản ổn định, không bị gián đoạn. Tuy nhiên, khi quy mô trường học tăng và phạm vi quản lý mở rộng, yêu cầu tiếp theo là điều phối nguồn lực sát thực tế, bảo đảm chất lượng giáo dục giữa các điểm trường.

Giáo viên Trường Tiểu học Phùng Nguyên, xã Phùng Nguyên luôn nỗ lực nâng cao chất lượng và uy tín của nhà trường.

Với mô hình “một nhà trường, nhiều điểm trường”, việc phân bổ giáo viên, nhân viên và thiết bị được căn cứ vào quy mô học sinh, số lớp, đặc điểm địa bàn và điều kiện cơ sở vật chất. Các điểm trường được hỗ trợ thường xuyên; sinh hoạt chuyên môn đi vào thực chất, giáo viên thống nhất phương pháp, chia sẻ kinh nghiệm. Việc điều chuyển thiết bị cũng được gắn với nhu cầu sử dụng, tránh tình trạng tài sản đã bàn giao nhưng chưa phát huy hiệu quả, làm gia tăng chênh lệch điều kiện dạy học giữa các điểm.

Bên cạnh bố trí nhân lực trực tiếp giảng dạy, lựa chọn cán bộ quản lý có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả hoạt động của nhà trường sau sắp xếp. Tại xã Đông Thành, việc xem xét nhân sự được thực hiện trên cơ sở rà soát hồ sơ, đánh giá năng lực, uy tín và thành tích công tác. Đồng chí Nguyễn Chí Thành - Bí thư Đảng ủy xã cho biết, địa phương chú trọng lựa chọn người đáp ứng tốt nhất yêu cầu nhiệm vụ; có trường hợp cán bộ đã có đơn xin rút nhưng vẫn được bố trí làm hiệu trưởng vì đủ năng lực và uy tín.

Theo báo cáo, 100% xã, phường đã sử dụng bộ tiêu chí 100 điểm trong lựa chọn, bổ nhiệm cán bộ quản lý. Đây là cơ sở tăng tính công khai, minh bạch và hạn chế đánh giá cảm tính. Việc lựa chọn gắn với yêu cầu cụ thể của từng trường; sau bổ nhiệm, năng lực điều hành và kết quả thực hiện nhiệm vụ cũng được đánh giá thường xuyên, bảo đảm người đứng đầu đáp ứng yêu cầu quản trị trong điều kiện tổ chức mới.

Tuy nhiên, quá trình bố trí nhân sự còn gặp khó khăn nhất định bởi một số cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên có nguyện vọng nghỉ trước tuổi theo Nghị định số 154/2025/NĐ-CP. Do đó, việc giải quyết chế độ cần thực hiện đúng quy định, tránh tạo khoảng trống nhân lực ở những vị trí cần thiết. Các nội dung liên quan đến điều chuyển công tác, bàn giao tài sản, tài chính và hồ sơ quản lý cũng cần được xử lý kịp thời, không ảnh hưởng đến hoạt động của nhà trường.

Tỉnh đã đề nghị Trung ương xem xét giao bổ sung 2.448 chỉ tiêu biên chế giáo dục đã tuyển dụng trong năm 2025 nhưng chưa được giao, đồng thời làm rõ định mức nhân sự để địa phương có căn cứ bố trí đội ngũ. Việc phân bổ biên chế cần gắn với quy mô người học, số lớp, đặc điểm địa bàn và yêu cầu thực hiện chương trình, giúp các cơ sở giáo dục khắc phục tình trạng thiếu giáo viên theo môn học, cấp học.

Sử dụng hiệu quả nguồn lực đòi hỏi bố trí nhân sự đồng bộ với cơ sở vật chất và điều kiện dạy học. Nếu thiếu phòng học, thiết bị hoặc điều kiện kết nối giữa các điểm trường, đội ngũ khó phát huy năng lực; ngược lại, đầu tư cơ sở vật chất thiếu tính toán về nhân lực và nhu cầu sử dụng cũng khó đạt hiệu quả. Vì vậy, việc sắp xếp nhân sự cần gắn với rà soát tài sản, thiết bị và điều kiện hoạt động của từng đơn vị.

Tinh gọn chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi bộ máy vận hành thông suốt, đội ngũ được bố trí phù hợp và học sinh ở mọi điểm trường đều có cơ hội học tập công bằng. Đây là cơ sở để ngành Giáo dục tiếp tục khắc phục những bất cập, chuyển trọng tâm từ sắp xếp tổ chức sang nâng cao năng lực quản trị, lấy chất lượng giáo dục làm thước đo hiệu quả.

(Còn nữa)

Hương Giang - Hạnh Thúy