Uốn lại cành cong

Từ nhận diện nguy cơ, quản lý, giáo dục đến cảm hóa, hỗ trợ, xã Yên Kỳ từng bước xây dựng “hàng rào” phòng ngừa từ sớm, giúp thanh, thiếu niên có nguy cơ vi phạm pháp luật thay đổi nhận thức, hành vi, hướng đến cuộc sống tích cực hơn.

Nhận diện sớm, ngăn ngừa từ cơ sở

Khoảng 23 giờ ngày 6/10/2025, trong quá trình tuần tra, Công an xã Yên Kỳ phát hiện nhóm thanh niên tụ tập tại khu vực cầu mới thuộc khu 5 Hương Xạ để giải quyết mâu thuẫn, một số người mang theo hung khí. Qua xác minh, có 6 người tham gia, tuổi từ 16 - 18. Vụ việc được ngăn chặn kịp thời.

Trước đó, ngày 21/8/2025, Công an xã phát hiện nhóm thanh, thiếu niên tụ tập, sử dụng 5 xe máy chuẩn bị “đua xe”. Có 14 thanh, thiếu niên, tuổi từ 15 - 17, được ngăn chặn; trong đó 12 trường hợp là người địa phương và nằm trong diện Công an xã lập hồ sơ quản lý, cùng với 41 trường hợp tại thời điểm đó.

Các đối tượng thanh, thiếu niên có hành vi vi phạm pháp luật bị triệu tập, nhắc nhở, giáo dục, xử lý theo quy định.

Hai vụ việc cho thấy, ranh giới giữa hành vi bột phát và vi phạm pháp luật ở lứa tuổi thanh, thiếu niên đôi khi rất mong manh. Thiếu sự định hướng, giám sát và môi trường sinh hoạt lành mạnh, tâm lý thích thể hiện, muốn khẳng định mình, dễ bị bạn bè lôi kéo hoặc tác động từ các mối quan hệ trên mạng có thể khiến những hành động tưởng như “cho vui”, “giải quyết mâu thuẫn” đi quá giới hạn.

Sau sáp nhập, xã Yên Kỳ có diện tích 53,58km², dân số hơn 20.900 người, gồm 27 thôn, với 17 dân tộc cùng sinh sống. Những năm gần đây, tình hình an ninh, trật tự trên địa bàn còn diễn biến phức tạp; các hành vi vi phạm liên quan đến thanh, thiếu niên tập trung ở trộm cắp tài sản, cố ý gây thương tích, ma túy, gây mất trật tự công cộng và vi phạm trật tự an toàn giao thông.

Nguyên nhân chủ yếu được xác định là nhận thức pháp luật hạn chế, gia đình thiếu giám sát; một số trường hợp cha mẹ ly hôn hoặc đi làm xa; một bộ phận thanh, thiếu niên ham chơi, sử dụng Internet, game online nhiều và dễ bị lôi kéo qua mạng xã hội.

Từ thực tế đó, Yên Kỳ xác định không chờ đến khi thanh, thiếu niên vi phạm mới xử lý, mà chủ động nhận diện nguy cơ để quản lý, giáo dục và can thiệp từ sớm. Tháng 10/2025, mô hình “Quản lý, giáo dục thanh, thiếu niên có nguy cơ vi phạm pháp luật” được triển khai. Công an xã tham mưu thành lập 27 tổ giáo dục tại 27 thôn, với 108 thành viên. Mỗi tổ gồm trưởng thôn làm tổ trưởng, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự làm tổ phó và các thành viên là đoàn viên, hội viên hoặc người dân tự nguyện.

Đây là địa phương đầu tiên trong tỉnh triển khai mô hình quản lý, giáo dục thanh, thiếu niên có nguy cơ vi phạm pháp luật theo cách làm này.

Chủ tịch UBND xã Phùng Tuấn Hưng khẳng định, mô hình nhằm tăng cường quản lý, giáo dục, phòng ngừa thanh, thiếu niên vi phạm pháp luật từ cơ sở; đồng thời huy động gia đình, nhà trường, đoàn thể và cộng đồng cùng tham gia giúp đỡ.

Theo Thiếu tá Lê Tiến Dũng - Trưởng Công an xã Yên Kỳ, trọng tâm của mô hình là huy động các nguồn lực, triển khai đồng bộ các biện pháp quản lý, giáo dục, phòng ngừa, qua đó hạn chế tội phạm và hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến thanh, thiếu niên.

Điểm đáng chú ý là Công an không phải lực lượng duy nhất chịu trách nhiệm quản lý. Cách làm được xác định theo hướng: “Công an nắm tình hình - gia đình quản lý - nhà trường giáo dục - cộng đồng hỗ trợ”. Thông tin về hoàn cảnh, biểu hiện và những thay đổi của từng trường hợp được trao đổi giữa các lực lượng, để công tác quản lý từng bước chuyển từ theo dõi sang giáo dục, hỗ trợ và phòng ngừa cá biệt.

Thêm niềm vui, giảm mối lo

Khi bắt đầu triển khai mô hình, Công an xã Yên Kỳ rà soát, lập danh sách 41 thanh, thiếu niên có biểu hiện, nguy cơ vi phạm pháp luật. Đến tháng 7/2026, địa phương tiếp tục rà soát, bổ sung 30 trường hợp, nâng tổng số lên 71. Qua quản lý, giáo dục, 40 trường hợp có chuyển biến tích cực về nhận thức và hành vi, đạt 56,3%.

Phía sau con số ấy là những cuộc gặp gỡ trực tiếp giữa thành viên các tổ giáo dục với thanh, thiếu niên và gia đình. Bên cạnh tuyên truyền pháp luật, các tổ tìm hiểu hoàn cảnh, nhắc nhở, động viên, vận động gia đình cùng tham gia quản lý, giáo dục con em. Công tác tuyên truyền cũng được triển khai tại các thôn, trường học và thông qua các tổ chức đoàn thể.

Trong một năm, các lực lượng tổ chức 3 buổi sinh hoạt ngoại khóa tại trường học, thu hút 1.612 cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh; đồng thời vận động học sinh, phụ huynh ký cam kết chấp hành quy định về an toàn giao thông, không giao xe cho học sinh chưa đủ tuổi; phòng ngừa bạo lực học đường; không sử dụng pháo, vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ.

Công an xã Yên Kỳ tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về trật tự an toàn giao thông cho học sinh tiểu học, THCS trên địa bàn.

Sau một năm triển khai, trên địa bàn xã không có thanh, thiếu niên thuộc diện quản lý của mô hình bị khởi tố vụ án hình sự hoặc xử phạt vi phạm hành chính. Đây là kết quả bước đầu cho thấy, hướng tiếp cận chủ động trong quản lý, giáo dục và phòng ngừa từ cơ sở.

Tuy nhiên, Yên Kỳ còn gần 4.300 thanh, thiếu niên trong độ tuổi 14 - 30, trong khi lực lượng quản lý còn hạn chế; nguy cơ vi phạm pháp luật vẫn tiềm ẩn do tác động từ mạng xã hội, các mối quan hệ ngoài địa bàn và sự phối hợp chưa đồng đều của một số gia đình.

Thời gian tới, địa phương tiếp tục rà soát, đánh giá nguy cơ, tăng cường gặp gỡ, đối thoại, chú trọng giáo dục, cảm hóa; đồng thời quan tâm hỗ trợ học nghề, việc làm và tạo sân chơi lành mạnh cho thanh, thiếu niên.

Phòng ngừa vi phạm pháp luật ở thanh, thiếu niên không chỉ là ngăn chặn một hành vi sai trái mà quan trọng hơn là giúp người trẻ nhận ra giới hạn, có cơ hội sửa mình và lựa chọn hướng đi đúng trước khi quá muộn.

Tại Yên Kỳ, 40/71 trường hợp được đưa vào diện quản lý đã có chuyển biến tích cực. Đằng sau con số ấy là những người trẻ đang thay đổi, những gia đình bớt đi một nỗi lo và những nguy cơ được ngăn chặn từ sớm.

“Uốn lại cành cong” vì thế không chỉ là cách làm trong quản lý thanh, thiếu niên mà còn là trách nhiệm của gia đình, nhà trường, chính quyền và cộng đồng. Sự kiên trì đồng hành, định hướng và hỗ trợ sẽ giúp người trẻ nhận ra giá trị của những lựa chọn đúng đắn, để những lệch lạc tuổi mới lớn không trở thành bước trượt dài trên con đường phía trước.

Cẩm Ninh