Vùng đất ngàn năm văn hiến

Cách đây hàng ngàn năm, các Vua Hùng đã chọn vùng này làm đất đóng đô. Trải qua những bước thăng trầm của lịch sử, nhưng nơi đây vẫn giữ được dấu ấn buổi đầu bình minh dựng nước của dân tộc Việt.

Đền Thượng được xây dựng trên đỉnh núi Hùng.

Tích xưa kể rằng, Vua Hùng đi mãi chưa thể tìm được nơi nào để định đô. Đi tới một vùng trước mặt có 3 sông hội tụ (sông Hồng, sông Lô, sông Đà), hai bên núi Tản và núi Ba Vì chầu về, Vua khen thực là đất họp muôn dân, đủ hiểm để giữ, có thế để mở, thế đất vững bền có thể dựng nước được muôn đời. Vua Hùng đặt đô, tên gọi là thành Phong Châu. Kinh đô Văn Lang từ ngã ba sông Bạch Hạc tới núi Nghĩa Lĩnh. Trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh này, Nhân dân lập Hùng Vương Tổ Miếu để đời đời hương khói.

Không gian thờ cúng tập trung nhiều nhất là Đền Hùng, gồm: Đền Hạ, đền Trung, đền Thượng, chùa Thiền Quang, Lăng mộ Vua Hùng thứ 6, đền Giếng, đền Mẫu Âu Cơ, đền Lạc Long Quân. Trước lúc lên Đền thành kính thắp nén tâm nhang tưởng nhớ công đức tổ tiên, đoàn đại biểu kiều bào gồm 50 người đến từ 20 quốc gia, vùng lãnh thổ đã nán lại hồi lâu ngước nhìn dòng đại tự “Cao Sơn Cảnh Hành” gắn trên cổng chính dẫn lên Đền. Ông Trần Quang Hiển - đại diện kiều bào Thái Lan cho biết: “Về đây, hai tiếng cội nguồn mới thật thiêng liêng, mới thấy hết được nghĩa đồng bào. Chúng tôi - những kiều bào ở xa Tổ quốc nguyện một lòng cùng Nhân dân trong nước xây dựng và gìn giữ quê hương”.

Ở mỗi khu dân cư như: Trưng Vương, Tiên Cát, Dữu Lâu... vẫn còn lưu dấu nơi làm việc của Vua; làng Lâu Hạ nơi đặt cung thất của vợ con Vua; nơi Vua Hùng thứ 18 dựng lầu kén rể cho công chúa Ngọc Hoa; vườn trầu xanh mênh mông bát ngát của nhà Vua... Mỗi một địa danh, một di tích đều nhắc nhớ đến câu chuyện và nhân vật thời kỳ đầu dựng nước của các Vua Hùng. Mỗi dịp Xuân về, trên quê hương Đất Tổ lại rộn vang câu ca Xuân và dòng người nườm nượp đi trẩy hội, về với Đền Hùng và các điểm di tích thờ tự các bậc tiền nhân có công dựng nước. Miếu Lãi Lèn nơi phát tích của Hát Xoan. Qua bao thăng trầm lịch sử, Lễ hội Hát Xoan ở các phường Xoan được cộng đồng lưu giữ, trao truyền với tâm tưởng luôn hướng về tổ tiên mà gìn giữ những giá trị văn hoá phi vật thể.

Đoàn đại biểu kiều bào đến từ 20 quốc gia, vùng lãnh thổ dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng.

Đất Hùng Lô xưa kia còn có tên gọi khác là Khả Lãm Trang, An Lão. Tại đây có quần thể kiến trúc gồm các công trình: Miếu cổ, đình Hùng Lô (đình Xốm), chùa An Lão, bệ thờ Thần Nông, nhà Văn chỉ và nhà Yến lão. Tương truyền “Vua Hùng cùng công chúa cưỡi ngựa hồng và các quần thần thường đi tuần du ngoạn cảnh và săn thú, dừng chân nghỉ tại Khả Lãm Trang, Vua thấy đất này màu mỡ, có khí thiêng từ lòng đất bốc lên. Vua cho dân chúng khẩn hoang vỡ đất xây dựng quê hương...”. Để tưởng nhớ ân đức của Vua Hùng, người dân nơi đây đã dựng miếu thờ và bức hoành phi “Tham thiên tán hoá” (ý nói Vua Hùng tham sự đạo trời giúp dân) để đời đời hương khói vương tổ.

Làng Bạch Hạc có tên gọi là Bạch Hạc Tam Giang - Bạch Hạc Từ - Bạch Hạc Phong Châu, có nguồn gốc từ thời thượng cổ do vùng đất có một cây lớn gọi là cây chiên đàn cao ngàn trượng cành lá xum xuê, chim hạc trắng bay về làm tổ ở trên cây và đậu trắng cả một vùng nên gọi đất ấy là Bạch Hạc. Đền Tam Giang, chùa Đại Bi nằm ngay tại hợp điểm Tam Giang của ba dòng Thao Giang, Đà Giang và Lô Giang. Đền Tam Giang thờ chính nhân vật lịch sử huyền thoại thời kỳ Hùng Vương dựng nước là Vũ phụ Trung dực Uy hiển vương - huý là Lệnh Thổ. Nơi diễn ra một trong những lễ hội tiêu biểu vào bậc nhất của vùng Đất Tổ: Hội thi bơi chải, lễ hội cướp còn, nấu cơm thi...

Đền Tiên là ngôi đền thiêng thờ Thủy Tổ Quốc Mẫu, hay còn gọi là Bạch Tổ Mẫu, là Hoàng hậu của Vua Kinh Dương Vương, người sinh thành dưỡng dục của Vua Lạc Long Quân, là bà nội của các Vua Hùng trong bọc trăm trứng. Sau khi Lạc Long Quân được vua cha truyền ngôi, Mẫu Thần Long được hai người chị em kết nghĩa đón về trời. Lạc Long Quân tưởng nhớ công ơn của mẹ, truyền cho dân lập đền thờ ngay tại cung Tiên Cát. Vùng đất Trưng Vương vẫn còn ghi dấu những huyền thoại về khu lâu đài cung điện Lâu Thượng, Lâu Hạ của các Vua Hùng thời mở nước Văn Lang. Đình Lâu Thượng thờ Tản Viên Sơn Thánh, Hai Bà Trưng và ông Lý Hồng Liên có công dạy học, dạy dân nghề trồng dâu nuôi tằm. Ngoài đình Lâu Thượng còn có đình Lan Hương thờ ba vị Đô Chấu Đại Vương; đền Thiên Cổ thờ vợ chồng nhà giáo Vũ Thê Lang được Vua Hùng thứ 18 giao cho chăm nom việc học hành của hai công chúa Tiên Dung, Ngọc Hoa và lăng mộ của ba đô sỹ thời Hùng Duệ Vương là con trai của vợ chồng nhà giáo đã có công phò tá Vua Hùng. Cứ vào dịp 16 tháng Giêng hàng năm, Nhân dân khu Minh Nông lại nô nức làm lễ xuống đồng (Hạ điền) - Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa. Sang khu Vân Phú xem lễ hội cướp bông, ném chài nhằm tưởng nhớ Đức Thánh Tản, tái hiện cảnh rèn quân thao luyện nghề săn bắn rèn luyện sức khoẻ để sản xuất và bảo vệ quê hương...

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, cùng hàng nghìn câu chuyện gắn với những địa danh hay những câu ca, tục ngữ, vần thơ, bài hát ca ngợi quê hương đều là những minh chứng làm nên mảnh đất “ngàn năm văn hiến” Kinh đô Văn Lang thời kỳ dựng nước. Với những giá trị độc đáo và riêng biệt, năm 2012, UNESCO đã chính thức ghi danh Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại.

Thúy Hằng