Cau ngoại bén rễ, đất rừng thơm hương

Đều đặn mỗi tuần hai lần, anh Nguyễn Văn Hưởng ở thôn Dớn, xã Văn Miếu lại đánh xe tải vượt núi, mang cả vạn quả cau non chỉ nhỉnh hơn đầu ngón tay út về Hà Nội làm thủ tục xuất khẩu sang Campuchia. Đồi cau đẹp như tranh vẽ, mang vẻ thanh bình của làng quê đã mang lại cho gia đình anh nguồn thu cả tỷ đồng mỗi năm, con số mà bà con vốn quen với nghề rừng, nghề ruộng nơi vùng sơn cước này trước đây chưa bao giờ dám nghĩ tới.

Vượt biển về rừng

Vẫn dáng thẳng cao vút với những đốt thân đặc trưng, vẫn hương thơm thanh khiết từ những bẹ hoa ôm sát thân, nhưng những cây cau anh Hưởng mang về trồng trên đất đồi khu Dớn lại khác hoàn toàn với giống cau bản địa.

Vườn cau là điểm tham quan, check in ưa thích của nhiều du khách.

Sinh năm 1995 tại Đan Phượng (Hà Nội), sau khi học hết phổ thông, do không có điều kiện học lên cao, anh Hưởng xin vào làm công nhân tại một doanh nghiệp gần nhà. Lập gia đình với người bạn gái cùng quê có mẹ sang Đài Loan (Trung Quốc) làm dâu, anh có dịp sang thăm nhà ngoại. Tại đây, anh tận mắt chứng kiến những trang trại cau rộng lớn mang lại nguồn thu ổn định cho gia đình. Tìm hiểu, anh được biết người bản địa có thói quen ăn trầu, nhu cầu sử dụng cau lớn, giá cau cũng cao hơn nhiều so với thị trường trong nước. Nhận thấy điều kiện thổ nhưỡng có những nét tương đồng, trở về quê, anh huy động vốn, tìm đến nhiều làng, xã vùng cao để khảo sát địa điểm trồng cau. Năm 2019, duyên may đưa anh đến với đất rừng Văn Miếu. Anh được nhượng lại quyền sử dụng hơn 20ha đất lâm nghiệp từ một chủ đầu tư từng triển khai mô hình chăn nuôi gia súc và trồng cây lâm nghiệp nhưng không đạt hiệu quả như mong muốn.

Để biến vùng đất nhiều đá tảng thành nơi trồng cau, anh Hưởng phải bỏ nhiều công sức, tiền của mở đường, phát dọn, cải tạo đất, tạo điều kiện thuận lợi để cây sinh trưởng và phát triển. Cũng trong thời gian đó, những hạt cau giống được đưa từ Đài Loan (Trung Quốc) về Việt Nam, ươm tại Đan Phượng. Khi đủ lớn, những cây cau giống ấy lại vượt quãng đường dài lên vùng đồi Văn Miếu bén rễ, nảy chồi.

Với khoảng cách cây cách cây, hàng cách hàng 2x2m, sau khi trồng 1 vạn cây cau đầu tiên vào năm 2019, mỗi năm anh Hưởng lại trồng bổ sung vài nghìn cây, phủ kín dần diện tích trang trại. Đến nay, anh có khoảng 3 vạn cây cau, trong đó nhiều diện tích đã cho thu hoạch.

Cây cau non được anh Hưởng tự ươm bằng hạt giống nhập từ Đài Loan (Trung Quốc).

Dù là giống ngoại lai, nhưng cây cau Đài Loan (Trung Quốc) khá phù hợp với thổ nhưỡng ở Văn Miếu. Cây sinh trưởng, phát triển tốt; chưa đầy 5 năm, lứa cau trồng đầu tiên đã cho thu hoạch. Để nâng cao năng suất, chất lượng quả, anh Hưởng áp dụng kinh nghiệm do gia đình nhà ngoại truyền lại, tự chế ra loại phân bón riêng bằng cách ngâm ủ cá, trứng, sữa, chuối kết hợp với phân gà hoai mục. Chứng kiến cách anh chăm sóc cây, nhiều người dân trong thôn vui miệng nhận xét: Đây có lẽ là giống cây trồng “quý tộc” có chất lượng cuộc sống cao nhất trên đồi rừng xứ này!

“Kho vàng xanh” trên núi

Không chứng kiến trực tiếp, chẳng mấy người nghĩ rừng cau của anh Hưởng lại mang về nguồn thu lớn và ổn định đến thế. Giá thị trường dao động theo thời điểm nhưng bình quân khoảng 1.000 đồng mỗi quả. Cau xuất khẩu phục vụ người ăn trầu là quả non; sau thời gian đậu quả khoảng một tháng, khi có kích cỡ nhỉnh hơn đầu ngón tay út người lớn là có thể thu hoạch.

Mỗi cây cau trưởng thành cho khoảng 500 - 700 quả mỗi năm. Với khoảng 3 vạn cây được trồng trên diện tích hơn 20ha, vườn cau mang đến cho gia đình anh Hưởng nguồn thu hàng năm lên đến cả tỷ đồng, cao hơn nhiều lần so với những cây trồng truyền thống mà người dân vẫn quen canh tác trên đất đồi. Vòng đời của cây cau có thể kéo dài vài chục năm, đồng nghĩa với việc loại cây này có khả năng tạo nguồn thu lâu dài trên đất rừng.

Trái non khoảng một tháng tuổi đã có thể xuất bán.

Hiện anh Hưởng là thành viên của Công ty Xuất nhập khẩu trầu cau Việt Nam, do một người Đài Loan (Trung Quốc) làm chủ. Cau được xuất khẩu sang Campuchia, phục vụ cộng đồng người Đài Loan (Trung Quốc) đang sinh sống tại đây. Theo anh Hưởng, thị trường hiện tiêu thụ khá ổn định, sản phẩm làm ra đến đâu được thu mua đến đó. Không chỉ cho thu nhập từ quả, vườn cau còn tạo thêm nguồn phụ thu từ bẹ cau (mo cau). Toàn bộ số mo cau được anh thu gom, xuất bán cho Hợp tác xã sinh thái Đất Tổ Star Eco (phường Vân Phú) làm nguyên liệu sản xuất chén, đĩa sinh học. Vườn cau cũng tạo việc làm thường xuyên cho cả chục lao động địa phương, từ chăm sóc, thu hoạch, phân loại đến thu gom bẹ.

Không dừng lại ở cây cau, thời gian tới, anh Hưởng dự kiến đầu tư trồng thêm diện tích lớn lá trầu không giống Đài Loan (Trung Quốc) và Thái Lan để phục vụ xuất khẩu. Theo anh, đây là hướng sản xuất đã được tính toán trên cơ sở nhu cầu của thị trường, đồng thời tận dụng lợi thế đất đai, khí hậu và kinh nghiệm sản xuất mà gia đình đã tích lũy được trong quá trình phát triển vườn cau.

Nhiều năm nay, khu vườn với những thân cau thẳng tắp mọc thành rừng, không gian thoáng mát, hương hoa cau thanh khiết và thác nước cao cả chục mét đã trở thành điểm tham quan, checkin hấp dẫn của nhiều du khách trong vùng. Không thu phí, ông chủ vườn cau luôn niềm nở, tạo điều kiện để mọi người đến tham quan, trải nghiệm. Cau và nhiều loại cây ăn quả như táo, ổi, mít trong vườn được bán với giá phải chăng, thậm chí có khi khách còn được chủ vườn mời thưởng thức.

Mô hình trồng cau xuất khẩu của anh Hưởng không phải là công thức có thể áp dụng máy móc, bởi hiệu quả của cây trồng còn phụ thuộc vào giống, thổ nhưỡng và nhất là thị trường. Nhưng từ câu chuyện cây cau ngoại bén rễ trên đất rừng Văn Miếu có thể thấy, khi người dân mạnh dạn tìm hướng đi mới, biết khai thác lợi thế đất đai và gắn sản xuất với thị trường thì những vùng đất vốn quen với cây lâm nghiệp cũng có thể mở ra những giá trị kinh tế mới.

Những hàng cau thẳng tắp hôm nay không chỉ cho quả, cho thu nhập mà còn gợi mở một cách nghĩ mới, cách làm mới về khai thác tiềm năng đất đai theo hướng hiệu quả, lâu dài, thân thiện với môi trường.

Cao Khôi