Chuỗi liên kết giá trị - giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững

Chuỗi liên kết giá trị là mô hình khép kín từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm, giúp chuẩn hóa chất lượng, giảm rủi ro và tăng thu nhập, đây được coi là chiến lược cốt lõi cho nông nghiệp bền vững. Mô hình này sẽ giúp người nông dân liên kết với nông dân, hợp tác xã (HTX) liên kết với HTX để tạo vùng nguyên liệu lớn, đồng nhất về chất lượng và tuân thủ quy trình sản xuất (hữu cơ, VietGAP), giúp người nông dân có nguồn thu nhập ổn định, nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản.

Xã Long Cốc đẩy mạnh phát triển cây chè theo chuỗi giá trị để nâng cao thu nhập cho người dân. Ảnh: Út Mười

Định hình chuỗi liên kết giá trị

Là một trong những doanh nghiệp tiên phong trong việc xây dựng chuỗi liên kết giá trị ở lĩnh vực nông nghiệp, Công ty TNHH Omega Phú Thọ, xã Phùng Nguyên đã chủ động liên kết với các hộ nông dân để trồng rau an toàn, hữu cơ theo các tiêu chuẩn VietGAP, đồng thời liên kết với các doanh nghiệp để tiêu thụ sản phẩm. Tùy theo các mùa trong năm, người dân nơi đây trồng các loại rau xanh để cung cấp cho thị trường như rau muống, mùng tơi, các loại cải, xà lách...; các loại rau gia vị như hành, tía tô, kinh giới... cùng nhiều loại củ quả như súp lơ, cà chua, bầu, bí.... Các loại rau, củ quả được theo dõi từ lúc gieo trồng đến khi thu hoạch. Ông Khổng Dương Quang Huy - Giám đốc công ty chia sẻ: Với diện tích 15ha, công ty áp dụng quy trình “làm nông tử tế”, kiểm soát nghiêm ngặt từ giống, đất, nước đến thu hoạch, cung cấp khoảng 900 tấn rau sạch/năm cho thị trường. Việc xây dựng chuỗi liên kết giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ được công ty xác định là một trong những giải pháp trọng tâm ngay từ những ngày đầu thành lập nhằm tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp chủ động đồng hành cùng các đối tác trong chuỗi, hướng tới mục tiêu hài hoà lợi ích, cùng nhau phát triển.

Tỉnh Phú Thọ có tổng diện tích trồng cây hàng năm đạt trên 304 nghìn ha và khoảng 52,3 nghìn ha trồng cây lâu năm; trong lĩnh vực chăn nuôi cũng nằm trong top 5 của toàn quốc. Đến nay, toàn tỉnh đã xây dựng được 686 vùng trồng trọt tập trung với quy mô diện tích 82,8 nghìn ha, có 1.148 HTX đang hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp; 1.234 trang trại đạt tiêu chí theo quy định; 451 tổ hợp tác chuyên về sản xuất nông nghiệp. Toàn tỉnh đã được cấp 769 mã số vùng trồng, trong đó có 109 mã số vùng trồng xuất khẩu sang các thị trường Hoa Kỳ, EU, Hàn Quốc... với diện tích gần 1,2 nghìn ha; 660 mã số vùng trồng nội địa với diện tích gần 7,9 nghìn ha. Đồng thời đã triển khai 207 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn đối với các sản phẩm chủ lực, đặc trưng: Chè, bưởi, chuối, rau, gạo, hồng không hạt, thịt và các sản phẩm từ thịt, thủy sản, sản phẩm OCOP... Nhiều HTX đã hình thành nhiều chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, đặc biệt là việc liên kết sản xuất vừa góp phần mở rộng vùng nguyên liệu sản xuất vừa góp phần đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm cho bà con nông dân, tránh tình trạng “được mùa mất giá”, sản xuất tập trung cùng mặt hàng, cùng thời điểm...

Nhờ xây dựng các chuỗi liên kết giá trị có hiệu quả, nông sản Phú Thọ giờ đây không còn bó hẹp trong phạm vi nội tỉnh, mà đã có mặt ở hàng chục thị trường ngoài tỉnh, thậm chí vươn ra thị trường quốc tế. Chỉ tính riêng năm 2025, toàn tỉnh đã xuất khẩu được trên 185 nghìn tấn nông, lâm, thủy sản, mang lại doanh thu hơn 1,3 nghìn tỷ đồng. Bên cạnh những kết quả khả quan, vẫn còn một số hạn chế cần sớm được khắc phục như: Một bộ phận nông dân vẫn quen với phương thức sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, chậm tiếp cận thông tin thị trường, chưa gạt bỏ được tư duy chạy theo lợi ích trước mắt mà thiếu tầm nhìn chiến lược lâu dài. Nhận thức về trách nhiệm tuân thủ các quy định của pháp luật còn hạn chế nên dễ vi phạm hợp đồng trong quá trình liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, không ít hộ nông dân dù đã ký hợp đồng nhận đầu tư ứng trước của doanh nghiệp, nhưng khi giá nông sản trên thị trường tăng thì lại sẵn sàng bán cho tư thương hoặc doanh nghiệp khác để hưởng lợi cao hơn.

Hướng phát triển bền vững

Nhờ xây dựng chuỗi liên kết giá trị khép kín, HTX Nông nghiệp Đại Đồng đã sản xuất thành công nhiều sản phẩm từ bưởi và các loại cây ăn quả có múi, mở rộng thị trường xuất khẩu sang khu vực EU và Mỹ.

Phát triển theo chuỗi giá trị thực chất là chuyển nông nghiệp từ mô hình tăng trưởng dựa vào đầu vào sang mô hình tăng trưởng dựa trên hiệu quả. Ở mô hình ấy, nông dân không chỉ bán nguyên liệu; hợp tác xã không chỉ cung ứng dịch vụ đầu vào; doanh nghiệp không chỉ thu mua chế biến; Nhà nước không chỉ hỗ trợ, mà giữ vai trò kiến tạo thể chế để toàn chuỗi vận hành thông suốt, hiệu quả. Từ vùng nguyên liệu đạt chuẩn, chế biến sâu, logistics xanh đến số hóa truy xuất và tín dụng bền vững, mỗi mắt xích được gia cố sẽ mở rộng không gian tăng trưởng cho toàn chuỗi. Trong sự cạnh tranh của thị trường hiện nay, đặc biệt là với những mặt hàng hướng tới xuất khẩu, nông sản không thể đi xa chỉ bằng sản lượng lớn. Giá trị gia tăng, độ tin cậy của chuỗi cung ứng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn mới là thước đo quan trọng. Vì thế, phát triển nông nghiệp theo chuỗi giá trị không chỉ là giải pháp mà là con đường để nông nghiệp chuyển từ lợi thế tài nguyên sang lợi thế tổ chức, từ xuất khẩu nhiều sang xuất khẩu có giá trị cao, từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp hiện đại.

Mô hình chuỗi cung ứng gà thịt an toàn do Công ty cổ phần chăn nuôi và tiêu thụ gà ta Phùng Dầu Sơn (tỉnh Khánh Hòa) phối hợp thực hiện cùng HTX dịch vụ nông nghiệp Phú Mỹ, xã Phú Mỹ triển khai từ đầu năm 2016 là một ví dụ điển hình. Khi tham gia chuỗi liên kết, các hộ xã viên được Công ty cung ứng con giống, vật tư, thuốc phòng dịch và hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc trong quá trình chăn nuôi, bao tiêu sản phẩm. Quá trình tổ chức sản xuất được các thành viên HTX thường xuyên bàn bạc và thực hiện theo đúng quy trình. Chuỗi cung ứng gà thịt an toàn Phùng Dầu Sơn đã tạo nguồn thu nhập đáng kể cho các xã viên, cung ứng cho cửa hàng thực phẩm an toàn trong và ngoài tỉnh.

Có thể thấy, trong việc xây dựng chuỗi giá trị liên kết, doanh nghiệp đóng vai trò là “đầu tàu” của mối liên kết để hình thành vùng nguyên liệu sản xuất, hỗ trợ đầu vào, thu mua sản phẩm cho nông dân, xây dựng thương hiệu sản phẩm nông sản. Do đó, cần có các cơ chế, chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trong các chuỗi chế biến sâu gắn với tiêu thụ nhằm nâng cao giá trị nông sản.

Công ty TNHH Omega Phú Thọ chủ động xây dựng chuỗi liên kết giá trị, giúp nông dân có nguồn thu nhập ổn định, doanh nghiệp có nguồn hàng đảm bảo, bền vững.

Ông Nguyễn Văn Quân - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Sở sẽ tiếp tục tham mưu cho tỉnh rà soát, ban hành các chính sách nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp, HTX đầu tư vào nông nghiệp, liên kết sản xuất. Cân đối, bố trí nguồn lực đầu tư hạ tầng sản xuất nông nghiệp để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung trên cơ sở phát huy thế mạnh của từng địa phương, gắn với ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, xây dựng thương hiệu nông sản, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường. Cùng với đó, sở tập trung làm tốt vai trò quản lý của nhà nước trong việc giám sát ký kết hợp đồng giữa bên sản xuất và bên tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, đảm bảo nguyên tắc các bên tham gia liên kết đều bình đẳng, cùng có lợi, góp phần xây dựng chuỗi giá trị liên kết bền vững, hiệu quả.

Quân Lâm