Chuyển đổi số “tiếp lửa” cho nghề truyền thống

Trước yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập, các làng nghề tại Phú Thọ đang vươn mình mạnh mẽ thông qua việc đẩy mạnh đổi mới công nghệ, phát triển sản xuất gắn với chuyển đổi số và không ngừng mở rộng thị trường. Những chuyển động mang tính đột phá này không chỉ bảo tồn tinh hoa văn hóa cội nguồn mà còn tạo động lực thúc đẩy khu vực kinh tế tập thể phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, mang lại sinh kế ấm no cho người dân nông thôn.

Thành viên Hợp tác xã Rèn Thanh niên (xã Vĩnh Phú) hoàn thiện sản phẩm kim khí xuất khẩu sang châu Âu, mang lại thu nhập ổn định cho người dân địa phương.

Sức bật từ công nghệ số

Bức tranh làng nghề Phú Thọ những năm gần đây hiện lên với những gam màu tươi sáng và đầy sức sống. Toàn tỉnh hiện có 115 làng nghề truyền thống, giải quyết việc làm cho hơn 41.000 lao động. Nếu như trước đây, người thợ chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thủ công, sản xuất nhỏ lẻ thì nay, tư duy cơ giới hóa và số hóa đã len lỏi vào từng ngõ ngách, xưởng thợ.

Về làng mộc Thanh Lãng (xã Xuân Lãng) những ngày này, không khí sản xuất diễn ra sôi động, hối hả. Âm thanh lách cách của đục đẽo thủ công dần được thay thế bằng tiếng máy xẻ, máy đục CNC chạy nhịp nhàng. Địa phương đã chủ động quy hoạch lại không gian, hỗ trợ các hộ vay vốn ưu đãi để đầu tư hệ thống sấy gỗ, máy chạm khắc hiện đại nhằm nâng cao công suất, giải phóng sức lao động thủ công, tiết kiệm thời gian, tạo ra các sản phẩm có độ chính xác cơ khí cao, đáp ứng những đơn hàng lớn.

Người dân làng nghề Thanh Lãng, xã Xuân Lãng giới thiệu sản phẩm mộc trên ứng dụng công nghệ số, giúp duy trì doanh thu và thu nhập ổn định.

Cùng với sự đổi mới trong dây chuyền sản xuất, lớp thợ trẻ Thanh Lãng nhanh chóng thích ứng với xu hướng kinh doanh hiện đại. Những người thợ vốn chỉ quen với đục, cưa nay đã thành thạo việc đưa sản phẩm lên các nền tảng số như facebook, zalo, tiktok để quảng bá và tìm kiếm đối tác.

Chia sẻ về sự thay đổi này, chị Kim Thị Thu Diễm, Khu Làng nghề Thanh Lãng, xã Xuân Lãng - một người chuyên sản xuất và bán lục bình, trụ cầu thang, bàn ghế, tủ phấn khởi cho biết: “Nghề mộc đã nuôi sống gia đình tôi bao năm qua. Nhưng giờ đây, thay vì ngồi đợi khách đến nhà, tôi đưa sản phẩm lên facebook, zalo và các nền tảng số, nhờ đó đã tiếp cận với khách hàng ở khắp mọi miền, truyền tải được những câu chuyện tâm huyết sau mỗi thớ gỗ”. Chính sự nhạy bén bằng tư duy thời đại 4.0, doanh thu của các hộ làm nghề như chị Diễm luôn duy trì ổn định, thu nhập bình quân của thợ lành nghề đạt 10 - 12 triệu đồng/tháng - một con số vốn là mơ ước ở vùng nông thôn trước đây.

Trong khi mộc Thanh Lãng mang vẻ đẹp của sự tài hoa, thì làng rèn ở Bàn Mạch (xã Vĩnh Phú) lại bừng khí thế đổi mới với những lò nung cao tần và máy búa hiện đại. Việc tiên phong thay thế lò than truyền thống không chỉ tối ưu chi phí, nâng cao năng suất mà còn góp phần giải quyết bài toán ô nhiễm môi trường. Điều thú vị ở “lò rèn thời đại số” là những người thợ rèn vốn quen với hơi lửa hầm hập nay lại thuần thục livestream, quay video giới thiệu sản phẩm và chốt đơn ngay trên Shopee hay TikTok Shop.

Nhờ mạnh dạn đổi mới, nhiều thương hiệu cá nhân đã vươn lên khẳng định vị thế. Chị Nguyễn Thị Hòa, thôn Bàn Mạch, xã Vĩnh Phú là một minh chứng tiêu biểu cho khát vọng nâng tầm sản phẩm quê hương. Chị đã xây dựng thành công thương hiệu riêng mang tên DAKA và vinh dự đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Nói về chặng đường gắn bó với nghề, chị Hòa bộc bạch: “Nghề rèn đã ngấm vào máu thịt. Nhìn thấy khách hàng quý mến, tin dùng sản phẩm của mình là tôi hạnh phúc lắm. Thu nhập từ nghề này khá ổn định, chỉ cần thực sự say nghề và không ngừng đổi mới”.

Định hướng phát triển bền vững

Sản phẩm OCOP 5 sao của HTX mì gạo Hùng Lô - đơn vị đạt doanh thu hơn 20 tỷ đồng trong 9 tháng đầu năm 2026.

Bên cạnh sự năng động của từng cá nhân, sự phát triển của các mô hình Hợp tác xã (HTX) đang đóng vai trò “bà đỡ” cho các làng nghề. Khu vực kinh tế tập thể của tỉnh hiện có 442 sản phẩm của 311 HTX và tổ hợp tác được chứng nhận OCOP từ 3 sao đến 5 sao. Việc liên kết sản xuất giúp các hộ dân khắc phục triệt để tình trạng manh mún, từ đó chuẩn hóa chất lượng và xây dựng thương hiệu bài bản.

Tại xã Vân Phú, người dân Hùng Lô đang “ăn nên làm ra” với nghề làm mì gạo truyền thống. Từ chỗ sản xuất tự phát, các hộ đã liên kết thành lập HTX, đầu tư dây chuyền chế biến khép kín. Nhờ đó, mì gạo Hùng Lô không chỉ lên kệ tại các hệ thống siêu thị lớn mà còn vươn ra thị trường xuất khẩu.

Nhìn nhận về hiệu quả của mô hình liên kết gắn với công nghệ, anh Cao Đăng Duy - Giám đốc HTX mì gạo Hùng Lô cho biết: “Từ vài hộ thành viên ban đầu, đến nay HTX đã phát triển lên 255 thành viên. Trung bình mỗi tháng tiêu thụ khoảng 95 tấn mì gạo, doanh thu 9 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 20 tỷ đồng. Những năm gần đây, HTX đẩy mạnh đầu tư công nghệ, áp dụng các tiêu chuẩn quản lý chất lượng trong sản xuất, phát triển thị trường trên các sàn thương mại điện tử và xuất khẩu. Hiện đơn vị có 3 sản phẩm OCOP 4 sao, đặc biệt, sản phẩm “Mì gạo sạch sinh ra từ làng Hùng Lô” đã được công nhận đạt OCOP 5 sao năm 2025”.

Mặc dù đã đạt được những kết quả tích cực, song các làng nghề trên địa bàn tỉnh vẫn đối diện với không ít thách thức. Phần lớn các cơ sở sản xuất có quy mô nhỏ hẹp nằm xen kẽ trong khu dân cư, năng lực tài chính hạn chế, đặc biệt là nguy cơ ô nhiễm môi trường cục bộ. Trình độ quản trị và khả năng làm chủ công nghệ số của một bộ phận lao động lớn tuổi còn nhiều rào cản.

Để tháo gỡ những “nút thắt” này, tỉnh đã ban hành nhiều chính sách mang tính chiến lược, tiêu biểu là Nghị quyết số 41/2025/NQ-HĐND về hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2026-2030. Điểm đột phá chính là việc định hướng xây dựng các cụm công nghiệp, làng nghề tập trung, di dời cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư để xử lý triệt để chất thải.

Đồng chí Nguyễn Thanh Hiệp - Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh cho biết: Chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ chính là “chìa khóa” để các làng nghề truyền thống bứt phá. Thời gian tới, Chi cục sẽ tiếp tục tham mưu với tỉnh triển khai hiệu quả các cơ chế hỗ trợ, trọng tâm là giúp các HTX và các làng nghề truyền thống đưa sản phẩm OCOP lên sàn thương mại điện tử và áp dụng phần mềm truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, chúng tôi kiên định mục tiêu gắn quy hoạch không gian làng nghề với bảo vệ môi trường, hướng tới thí điểm các mô hình “Làng nghề xanh” kết hợp du lịch trải nghiệm, coi đây là bệ phóng để kinh tế nông thôn phát triển bền vững.

Nhịp sống tại các làng nghề Đất Tổ hôm nay không chỉ vang tiếng búa, tiếng đục mà còn mang đậm hơi thở của thời đại công nghệ số. Với sự đồng hành sát sao của chính quyền, sự hỗ trợ từ Liên minh Hợp tác xã và tâm huyết của những người thợ, các làng nghề truyền thống đang khẳng định vững chắc vị thế của mình. Đó không chỉ là điểm tựa sinh kế bền vững mà còn là hành trình gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, để “hồn nghề” tiếp tục tỏa sáng trên chặng đường hội nhập.

Ngọc Thắng