Cộng đồng Mường Vang lưu giữ phong tục Tết cổ truyền

Đối với cộng đồng dân tộc thiểu số sinh sống trên địa bàn các xã thuộc vùng Mường Vang, Tết cổ truyền là dịp quan trọng nhất trong năm với các nghi thức đặc trưng, hoạt động vui chơi đón Tết phong phú, mang đậm bản sắc văn hóa.

Phong tục thờ cúng tổ tiên ngày Tết được các gia đình ở vùng Mường Vang lưu giữ.

Năm nào cũng vậy, gia đình ông Bùi Văn Nỏm ở phố Hữu Nghị, xã Lạc Sơn duy trì đón Tết sớm từ ngày 27 tháng Chạp. Đó là lúc cây nêu được dựng lên, nhà cửa được dọn dẹp, trang hoàng. Trên bàn thờ, các vật phẩm ngũ quả, bình hoa, cành đào, mía tím, trà, rượu, trầu cau, mâm cỗ Tết... bày biện tươm tất, tạo không khí ấm cúng, trang nghiêm, đón tổ tiên về ăn Tết.

Gia đình ông Bùi Văn Nỏm, phố Hữu Nghị, xã Lạc Sơn quây quần gói bánh chưng, bánh ống.

Ông Nỏm chia sẻ: Vào ngày này, con cháu đang đi xa, ở gần đều trở về nếp nhà sàn, cùng quây quần gói bánh chưng Tết. Bên mâm nguyên liệu lá dong, gạo nếp, thịt lợn, đậu xanh, hai ông bà thoăn thoắt gói bánh ống, bánh chưng vuông. Các con gái, con rể giúp lau khô lớp lá dong, buộc lạt còn lũ trẻ phụ việc xếp bánh ngay ngắn. Sau khi đã gói xong, bánh được xếp vào nồi lớn, đun trên bếp củi. Cả nhà cùng trông nồi bánh, canh lửa, chuyện trò vui vẻ, gợi nhớ hương vị Tết đoàn viên.

Ở vùng Mường, phong tục hát sắc bùa chúc Tết đang được bảo tồn và phát huy ngày càng rộng rãi trong cộng đồng các xã Thượng Cốc, Lạc Sơn, Yên Phú, Nhân Nghĩa, Đại Đồng. Theo đồng chí Bùi Văn Cường - Phó Chủ tịch UBND xã Thượng Cốc, hát sắc bùa là lối chúc Tết độc đáo. Vào những ngày đầu năm mới, các thành viên phường bùa mặc trang phục truyền thống, mang theo chiêng để cùng đi chúc Tết các gia đình.

Những câu hát sắc bùa chứa đựng ý nghĩa chúc tụng cho mọi người, mọi nhà sang năm mới nhiều sức khỏe, may mắn, an khang, thịnh vượng. Bên cạnh việc tạo không khí rộn ràng để người dân vui Xuân, đón Tết, hát sắc bùa còn đáp ứng nhu cầu của các gia đình trong ngày đầu năm mới với mục đích chúc xuân, chúc phúc, chúc bình an.

Tục sắc bùa chúc Tết độc đáo được cộng đồng xóm Mường Rậm, xã Thượng Cốc bảo tồn và phát huy trong cuộc sống hôm nay.

Tết đến, Xuân về cũng là dịp cộng đồng Mường Vang tổ chức lễ hội xuống đồng và nhiều lễ hội truyền thống đặc sắc khác gắn với các hoạt động vui chơi giải trí thú vị, hấp dẫn. Đơn cử như ở lễ hội Đình Cổi - xã Lạc Sơn có nội dung phần hội phong phú, như: đánh mảng, đi cà kheo, ném còn, hát thường rang - bộ mẹng; lễ hội Đình Khói - xã Đại Đồng tổ chức hội thi vật dân tộc (đè khà)...

Bà Bùi Thị Thi ở phố Mường Vôi - xã Lạc Sơn bộc bạch: Dịp Tết, ngoài việc đi thăm, chúc Tết bạn bè, họ hàng nội ngoại, chị em phụ nữ ở các phố, xóm thường tập trung ở khu vực nhà văn hóa, các bãi đất rộng để vui trò đánh mảng. Tại các sân hội, nhiều cuộc thi kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, ném còn, vật cổ truyền diễn ra sôi động. Ngày xuân rộn vang tiếng cười, tiếng reo hò cổ vũ, tăng sự gắn kết cộng đồng cũng là nhờ có hoạt động trò chơi dân gian, các môn thể thao dân tộc.

Tại các lễ hội xuân, cộng đồng Mường Vang thường tổ chức các hội thi, trò chơi dân gian tạo không khí vui tươi, tăng cường gắn kết cộng đồng.

Việc lưu giữ các phong tục Tết cổ truyền còn được thể hiện qua nét văn hóa ẩm thực của đồng bào Mường nơi đây. Vào ngày Tết, các gia đình ở vùng mường đều chuẩn bị đặc sản rượu cần, mâm cỗ lá thiết khách. Một số món ăn khác không thể thiếu dịp Tết như: Cơm lam, xôi đồ, gà nấu măng chua, thịt trâu lá lồm, cá suối nướng...

Các gia đình ở xã Nhân Nghĩa chuẩn bị các món ẩm thực hấp dẫn thiết đãi du khách dịp Tết Nguyên đán.

Nghệ nhân ưu tú, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Bùi Huy Vọng ở xóm Bưng Cọi, xã Lạc Sơn cho biết: Tết cổ truyền của người Mường là nét văn hóa đặc sắc, chú trọng tôn vinh sản xuất nông nghiệp với các phong tục nổi bật là hát sắc bùa chúc Tết, thờ cúng tổ tiên, diện trang phục truyền thống vào ngày Tết, lễ hội Khai hạ...

Trong cuộc sống hiện đại, mặc dù có sự giao thoa nhưng những giá trị văn hóa, bản sắc riêng vẫn được cộng đồng Mường Vang chung sức bảo tồn, phát huy và lan tỏa.

Bùi Minh