Đặc sắc Lễ hội Xên Mường vùng Mai Châu năm 2026

Ngày 26/2 (mùng 10 tháng Giêng), xã Mai Hạ tổ chức Lễ hội Xên Mường vùng Mai Châu năm 2026 trong không khí trang nghiêm, phấn khởi. Dự lễ có lãnh đạo các sở, ngành, địa phương trong tỉnh, cùng đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.

Lễ hội Xên Mường bắt đầu bằng nghi thức rước kiệu Tướng Sứ từ Đình Làng Bôn về nơi tổ chức lễ hội.

Lễ hội “Xên Mường” là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đặc sắc của đồng bào Thái, được tổ chức thường niên vào tháng Giêng âm lịch. Đây là truyền thống tốt đẹp, thể hiện môi trường sinh hoạt văn hóa lành mạnh trong cộng đồng dân cư, vừa mang yếu tố tín ngưỡng tâm linh vừa chứa đựng hạt nhân đạo đức xã hội, tạo không khí vui tươi, phấn khởi mỗi độ xuân về.

Thầy mo Lò Văn Uần làm lễ cầu cho quốc thái dân an và một năm mùa màng bội thu.

Xã Mai Hạ được coi là thủ phủ đầu tiên, điểm phát tích của người Thái. Các thế hệ chúa đất người Thái đã có công lớn khai khẩn ruộng đồng, lập bản dựng mường, xây dựng cộng đồng đến ngày nay. Không chỉ vậy, các vị tiền nhân còn tín nghĩa trung quân, đồng lòng chống giặc ngoại xâm, giữ yên bờ cõi.

Lễ hội tái hiện nghi thức lễ cúng cơm mới của đồng bào Thái vùng Mai Châu.

Theo sử liệu địa phương, vào thời nhà Tiền Lê, chúa người Thái vùng Mai Châu (cũ) đã lập công chống giặc phương Bắc, được vua Lê phong danh “Tước hầu đại tư khấu trúc trung hầu”. Đồng bào Thái tôn kính gọi ông là “Tướng Sứ” và lập miếu thờ phụng qua nhiều thế hệ.

Tại lễ hội có nhiều tiết mục văn hóa, văn nghệ đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Trình diễn nghệ thuật Keng Loóng đã được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tại lễ hội.

Sau khi có Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, năm 2014, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương, Đền Làng Bôn được phục dựng theo kiến trúc nhà sàn truyền thống của người Thái. Hằng năm, vào ngày 9 và 10 tháng Giêng, người dân các xã Mai Châu, Mai Hạ, Bao La, Tân Mai, Pà Cò tổ chức Lễ hội Xên Mường.

Lễ hội nhằm bày tỏ tri ân các bậc tiền nhân, thành hoàng và tổ tiên đã có công dựng bản lập mường; cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản mường no ấm, gia đình hạnh phúc.

Phần hội diễn ra với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc mang đậm bản sắc dân tộc như thi bắn nỏ.

Thi đấu môn đẩy gậy.

Thi gói bánh ốc.

Thi nấu các món ăn truyền thống của dân tộc Thái.

Lễ hội gồm hai phần - phần lễ và phần hội. Phần lễ diễn ra trang nghiêm với sự chủ trì của thầy mo. Nghi thức cúng thần bản, thần mường (thần đất, thần nước) được thực hiện với các lễ vật như trâu, lợn, gà, xôi, rượu. Đoàn rước do Tạo Phìa (chủ đất) và các chức sắc trong bản dẫn đầu cùng già làng, trưởng bản, thanh niên khiêng chiêng, trống, kèn, sáo tiến về miếu thờ Tướng Sứ. Hai con trâu được trang trí hoa giấy, giấy màu sặc sỡ được dâng lễ, thể hiện lòng thành kính, cầu mong xua đuổi tà ma, mang lại phồn vinh cho cộng đồng.

Lễ hội Xên Mường vùng Mai Châu là dịp đồng bào dân tộc trong khu vực trình diễn nhiều tri thức dân gian bản địa.

Ngay sau phần lễ trang trọng là phần hội rộn ràng, sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao truyền thống như ném còn, đẩy gậy, đi cà kheo, kéo co, múa xòe, hát đối đáp, chọi gà, thi chim họa mi, thổi khèn bè... Không gian lễ hội rực rỡ sắc màu thổ cẩm; người dân và du khách cùng thưởng thức ẩm thực dân tộc Thái truyền thống tại các gian hàng, hòa mình vào tiếng trống, chiêng vang vọng núi rừng.

Lễ hội Xên Mường không chỉ là hoạt động tâm linh mà còn bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Thái; tăng cường quảng bá lịch sử, tiềm năng văn hóa, du lịch vùng Mai Châu. Qua đó góp phần xây dựng đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh, tạo khí thế thi đua lao động sản xuất ngay từ những ngày đầu xuân mới.

Mạnh Hùng