Để vùng đồng bào dân tộc thiểu số phát triển bền vững

Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi, tỉnh tập trung huy động nguồn lực đầu tư kết cấu hạ tầng, hỗ trợ sinh kế, giảm nghèo, chăm lo giáo dục, y tế và bảo tồn văn hóa. Những kết quả đạt được tạo chuyển biến rõ nét ở các địa bàn còn nhiều khó khăn, từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào DTTS.

Đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số trong tỉnh ngày càng được nâng lên, bản sắc văn hóa truyền thống được bảo tồn, phát huy.

Hạ tầng khởi sắc, đời sống nâng lên

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Phú Thọ có diện tích tự nhiên 9.361km2, dân số hơn 4 triệu người, với 51 thành phần dân tộc cùng sinh sống. Đồng bào DTTS có hơn 1,05 triệu người, chiếm khoảng 26,65% dân số toàn tỉnh. Đây là lực lượng quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời là chủ thể gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương.

Giai đoạn 2021 - 2025, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi đã huy động hơn 5.037 tỷ đồng; các nguồn vốn lồng ghép khác đạt trên 18.281 tỷ đồng. Nguồn lực được tập trung giải quyết những nhu cầu thiết yếu của người dân, nhất là hộ nghèo, cận nghèo, từ hạ tầng giao thông, nhà ở, nước sinh hoạt đến giáo dục, y tế và hỗ trợ sản xuất.

Từ nguồn vốn chương trình, toàn tỉnh đã đầu tư, xây dựng và đưa vào sử dụng 765 công trình hạ tầng, gồm 415 công trình giao thông, 231 nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng, 46 công trình trường học, 35 công trình thủy lợi, 18 công trình chợ, 13 công trình y tế cùng nhiều công trình điện, nước sinh hoạt và phụ trợ. Cùng với đó, 1.110 công trình tại các xã, thôn đặc biệt khó khăn được duy tu, bảo dưỡng.

Những công trình hoàn thành đã góp phần thay đổi diện mạo vùng DTTS và miền núi. Đường giao thông được mở rộng, trường học, trạm y tế được kiên cố hóa, hệ thống điện, nước từng bước được hoàn thiện, tạo điều kiện để người dân tiếp cận thuận lợi hơn với các dịch vụ thiết yếu, mở rộng giao thương, phát triển sản xuất.

Hiệu quả từ các chính sách còn thể hiện rõ qua công tác giảm nghèo. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của tỉnh giảm bình quân 3-3,5%/năm, đến cuối năm 2025 còn 2,68%. Riêng vùng đồng bào DTTS và miền núi giảm bình quân 1,3%/năm.

Tại xã vùng cao Lai Đồng, nơi đồng bào DTTS chiếm hơn 94% dân số, nhiều thôn thuộc diện đặc biệt khó khăn, các nguồn lực đầu tư đã tạo chuyển biến tích cực. Đồng chí Đinh Thị Tuyết Mai - Bí thư Đảng ủy xã cho biết: Từ nguồn vốn của các chương trình, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của xã được đầu tư theo hướng đồng bộ, hiện đại. Đến nay, 100% thôn, bản có đường ô tô đến trung tâm khu dân cư được nhựa hóa, bê tông hóa; 100% trường, lớp học và trạm y tế được xây dựng kiên cố; 100% hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia; 96,8% đồng bào DTTS được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; 100% hộ dân được xem truyền hình và nghe đài truyền thanh. Xã cũng cơ bản hoàn thành công tác định canh, định cư; sắp xếp, bố trí ổn định dân cư, giải quyết cơ bản tình trạng thiếu đất ở, đất sản xuất cho đồng bào DTTS. Cùng với đầu tư hạ tầng, Lai Đồng đẩy mạnh phát triển nông - lâm nghiệp, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ứng dụng khoa học kỹ thuật, mở rộng trồng rừng, phát triển cây ăn quả, cây dược liệu và khuyến khích người dân tham gia các mô hình kinh tế hợp tác, sản phẩm OCOP. Qua đó, sinh kế từng bước ổn định, thu nhập và đời sống người dân được nâng lên...

Việc phát triển kinh tế được gắn với bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch. Thực hiện Dự án 6, chương trình đã hỗ trợ khảo sát, kiểm kê, sưu tầm tư liệu 834 di sản văn hóa; hỗ trợ nghệ nhân nghiên cứu, sưu tầm, truyền dạy di sản; xây dựng các mô hình bảo vệ, phát huy văn hóa truyền thống và duy trì 811 đội văn nghệ truyền thống tại các thôn, bản. Nhiều lễ hội, không gian văn hóa truyền thống của đồng bào Mường, Dao, Mông, Sán Dìu... được bảo tồn, từng bước trở thành sản phẩm du lịch, tạo thêm sinh kế cho người dân.

Tạo động lực phát triển bền vững

Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, Phú Thọ xác định phát triển vùng đồng bào DTTS và miền núi theo hướng toàn diện, bền vững; vừa giảm nghèo hiệu quả, vừa nâng cao chất lượng cuộc sống và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi với đồng bằng. Tỉnh huy động khoảng 6.603 tỷ đồng thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia, trong đó, 4.530 tỷ đồng vốn đầu tư công và 2.072 tỷ đồng vốn sự nghiệp. Nguồn lực sẽ ưu tiên cho giao thông, điện, trường học, trạm y tế, nước sinh hoạt; hỗ trợ sinh kế, ổn định dân cư, giáo dục, đào tạo nghề, phát triển nguồn nhân lực và chăm sóc sức khỏe Nhân dân.

Năm 2026, tỉnh dự kiến huy động trên 1.300 tỷ đồng để giải quyết những vấn đề cấp thiết về nhà ở, đất ở, nước sinh hoạt, y tế, giáo dục và cải thiện thể trạng người dân. 6 tháng đầu năm, chương trình đã giải ngân hơn 46,1 tỷ đồng, trong đó, vốn đầu tư gần 25,9 tỷ đồng và vốn sự nghiệp trên 20,2 tỷ đồng.

Để nâng cao hiệu quả thực hiện, tỉnh tập trung rà soát mục tiêu, nhiệm vụ, nhu cầu nguồn lực; phân công rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với tiến độ, chất lượng chương trình. Ban Chỉ đạo các chương trình mục tiêu quốc gia được kiện toàn; năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác dân tộc, nhất là ở cơ sở tiếp tục được nâng cao. Tỉnh chú trọng lồng ghép các nguồn lực, đẩy mạnh xã hội hóa, huy động tín dụng chính sách hỗ trợ hộ nghèo, cận nghèo và đồng bào DTTS phát triển sản xuất; khuyến khích các hộ sản xuất giỏi, hợp tác xã tham gia liên kết theo chuỗi giá trị, nhân rộng những mô hình kinh tế hiệu quả.

Trong dài hạn, tỉnh tiếp tục ưu tiên phát triển hạ tầng thiết yếu vùng miền núi; đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển nông - lâm nghiệp hàng hóa gắn với du lịch cộng đồng; bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc; đào tạo nghề, hỗ trợ khởi nghiệp, tạo việc làm bền vững cho thanh niên DTTS. Đồng thời, kiến nghị Trung ương tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng tăng tính chủ động cho địa phương; điều chỉnh những quy định chưa phù hợp thực tiễn, nhất là trong hỗ trợ nhà ở, bình đẳng giới, sinh kế, chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng cho bà mẹ, trẻ em.

Với cách làm đồng bộ, lấy người dân làm chủ thể, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 được kỳ vọng tiếp tục tạo động lực cho vùng đồng bào DTTS và miền núi của Phú Thọ. Mục tiêu không chỉ là giảm nghèo mà còn nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, sức khỏe, đời sống văn hóa, tinh thần, tạo nền tảng để đồng bào DTTS vươn lên, đóng góp vào sự phát triển nhanh và bền vững của tỉnh.

Lệ Oanh