Dịch tả lợn châu Phi: Nỗ lực dập dịch nhưng vẫn gian nan

Tính đến 15 giờ ngày 4/8/2025, dịch tả lợn châu Phi (DTLCP) trên địa bàn tỉnh tiếp tục diễn biến phức tạp. Toàn tỉnh còn tới 105 xã, phường có dịch chưa qua 21 ngày, tăng thêm 2 xã chỉ trong vòng 24 giờ. Những con số báo động không chỉ phản ánh sự lây lan nhanh chóng của dịch bệnh mà còn đặt ra nhiều thách thức lớn trong công tác phòng, chống dịch.

Khó từ ý thức đến hành động

Đồng chí Trần Tiến Trường, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh cho biết: Từ đầu năm đến nay, dịch đã xảy ra tại 106 xã, phường với hơn 3.500 hộ chăn nuôi bị ảnh hưởng, trên 38.000 con lợn đã bị tiêu hủy, tương đương hơn 2.300 tấn thịt. Trong đó, địa bàn thuộc tỉnh Hòa Bình cũ chịu thiệt hại nặng nề nhất với 39 xã đang có dịch, hơn 2.600 hộ bị ảnh hưởng và số lượng lợn tiêu hủy lên tới trên 21.000 con. Tỉnh Phú Thọ cũ ghi nhận 45 xã có dịch với trên 13.600 con lợn bị tiêu hủy, trong khi tỉnh Vĩnh Phúc cũ có 21 xã chịu ảnh hưởng, tương ứng khoảng 3.900 con.

Lực lượng chức năng xã An Nghĩa thu gom lợn mắc bệnh để tiêu hủy

Trước tình hình dịch bệnh lan rộng, UBND tỉnh đã ban hành 7 văn bản chỉ đạo và Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng đã có 37 văn bản hướng dẫn, triển khai nhiều giải pháp cấp bách. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế vẫn còn bị giới hạn bởi nhiều yếu tố khó khăn từ cơ sở.

Một trong những nguyên nhân chính khiến dịch bệnh lây lan rộng là do hoạt động vận chuyển, giết mổ lợn bệnh trái quy định, kèm theo hành vi vứt xác lợn chết ra ngoài môi trường của một số hộ dân. Những hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn khiến các ổ dịch mới bùng phát liên tiếp. Bên cạnh đó, điều kiện thời tiết bất thường, mưa lớn kéo dài nhiều ngày càng tạo điều kiện cho mầm bệnh tồn tại lâu hơn trong môi trường.

Một trong những nguyên nhân dẫn đến dịch bệnh lây lan mạnh là do ý thức của một bộ phận người dân vứt xác lợn chết ra môi trường (hình ảnh người dân thu gom xác lợn chết vì bị mắc bệnh DTLCP trên sông Bôi thuộc địa phận xóm Tre Thị, xã Nật Sơn)

Các ổ dịch không kịp thời được xử lý triệt để đã trở thành nguồn lây nhiễm chéo giữa các xã, thôn. Đặc biệt, nhiều địa phương vẫn còn tâm lý chủ quan. Một số nơi phát hiện lợn mắc bệnh nhưng không kịp thời báo cáo, tổ chức tiêu hủy không đúng quy trình hoặc chưa công bố dịch đúng thời điểm. Có xã còn để xảy ra tình trạng tiêu hủy lợn mà không có xét nghiệm xác định bệnh, không lập biên bản đầy đủ, khiến việc thống kê và hỗ trợ trở nên chậm trễ, thiếu minh bạch.

Lực lượng cơ sở quá tải, vật tư thiếu hụt

Tuy đã thành lập 73 chốt kiểm dịch và các tổ lưu động, song theo phản ánh từ nhiều xã, lực lượng này vẫn mỏng và gặp nhiều khó khăn khi phải túc trực 24/7 để kiểm soát vận chuyển lợn và sản phẩm từ lợn. Cán bộ thú y xã thường kiêm nhiệm nhiều công việc, trong khi kỹ thuật xử lý dịch bệnh yêu cầu sự chuyên sâu, chặt chẽ. Việc cấp phát vật tư khử trùng, bảo hộ cũng gặp nhiều vướng mắc. Mặc dù tỉnh đã sử dụng hơn 17.000 lít hóa chất, 56 tấn vôi bột để khử trùng hơn 4,3 triệu m2 diện tích, song vẫn có nơi phản ánh không đủ hóa chất hoặc chậm cấp phát. Nhiều hộ dân phải tự bỏ chi phí để mua hóa chất và thực hiện tiêu độc, khử trùng chuồng trại.

Trong năm 2025, tỉnh đã hỗ trợ 4.000 liều vắc xin DTLCP. Tuy nhiên đây là con số khiêm tốn so với nhu cầu thực tế khoảng 100.000 liều mỗi năm. Mặc dù các hộ chăn nuôi đã chủ động hơn trong việc tiêm phòng, nhưng giá thành vắc xin vẫn là rào cản lớn, nhất là với những hộ nghèo, hộ chăn nuôi quy mô nhỏ.

Thiếu hụt về nhân lực vẫn đang là một trong những khó khăn trong công tác phòng, chống dịch bệnh trên địa bàn tỉnh thời gian qua

Dù gặp không ít trở ngại, các cấp ngành vẫn đang nỗ lực hết sức trong công tác kiểm soát dịch. Các đoàn công tác và tổ chuyên môn của Sở Nông nghiệp và Môi trường thường xuyên xuống cơ sở để kiểm tra, hướng dẫn cách tiêu hủy đúng kỹ thuật, lấy mẫu xét nghiệm, giám sát dịch tễ. Công tác truyền thông cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức cho người dân, khuyến khích thực hiện nguyên tắc “5 không” trong phòng chống dịch bệnh. Ngoài ra, lực lượng chức năng đã xử lý 8 trường hợp vi phạm trong vận chuyển, giết mổ, chế biến thịt lợn bệnh, tiêu hủy gần 20 tấn lợn và 4.500kg sản phẩm thịt không đảm bảo.

DTLCP bùng phát mạnh đã gây thiệt hại cho người chăn nuôi trên địa bàn tỉnh với số lượng lợn mắc bệnh, tiêu hủy ngày càng nhiều

Theo đồng chí Trần Tiến Trường, để khống chế và từng bước đẩy lùi dịch bệnh, chính quyền cơ sở cần nâng cao vai trò chỉ đạo, chủ động phối hợp với các tổ chuyên môn ngay khi có dấu hiệu dịch; rà soát và xử lý nghiêm các trường hợp vứt xác lợn ra môi trường. Việc công bố dịch cũng cần thực hiện ngay khi có kết quả xét nghiệm dương tính để triển khai các biện pháp đồng bộ. Đồng thời, ngành nông nghiệp cần tiếp tục đề xuất Trung ương hỗ trợ thêm vắc xin và kinh phí vật tư khử trùng để không bị động trong những đợt dịch mới. Trong điều kiện hiện nay, người chăn nuôi cũng cần thay đổi tư duy sản xuất, tuân thủ quy trình an toàn sinh học, tiêm phòng đầy đủ, và hợp tác với chính quyền để bảo vệ đàn vật nuôi của chính mình.

Mạnh Hùng