Dứa mật bén rễ, đất cằn thơm hương

“Nhập cư” về đất đồi Phú Khê chưa đầy 6 năm, cây dứa mật đã nhanh chóng bén rễ, mang lại cho người nông dân nơi đây những mùa vàng bội thu. Không chỉ khẳng định hiệu quả kinh tế vượt trội so với nhiều loại cây trồng truyền thống, dứa mật còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa bền vững trên đất đồi, từ chính bàn tay cần mẫn và tư duy năng động, nhạy bén với thị trường của người nông dân...

Nhọc nhằn đưa dứa lên đồi

Với 8 vạn gốc dứa giống Cayenne và MD2 trên diện tích 2ha, do trồng lệch vụ nên năm nay chỉ một nửa diện tích cho thu hoạch nhưng nhẩm tính gia đình ông Phạm Văn Hội và bà Nguyễn Thị Hồng ở khu Đồng Mười cũng thu về khoảng 200 triệu đồng sau khi đã trừ toàn bộ chi phí. Nguồn thu này dự tính sẽ tăng cao vào năm sau.

Vườn dứa mật của gia đình ông Phạm Văn Hội (bên phải ảnh) ở khu Đồng Mười.

Sinh ra trên vùng bán sơn địa Phú Khê, diện tích đất nông nghiệp đã ít lại cằn cỗi, bạc màu, cũng như hầu hết các gia đình quanh vùng, từ khi nên vợ nên chồng ra ở riêng, cuộc sống của ông bà phụ thuộc phần lớn vào diện tích đất đồi vỡ hoang. Ngày ấy, ai có sức là mang dao lên đồi dọn cây, cuốc đất trồng sắn. 5.000m² đất đồi của ông bà năm nào cũng phủ xanh cây sắn. Công sức bỏ ra nhiều nhưng hoa lợi thu về chẳng đáng là bao.

Thế rồi phong trào trồng cây nguyên liệu lan rộng, các gia đình theo nhau bỏ sắn trồng bạch đàn, keo lai, bồ đề. Thu nhập có cao hơn nhưng do chu kỳ khai thác kéo dài nên tính ra nguồn lợi cũng chẳng đáng là bao so với nhu cầu chi phí cuộc sống ngày càng cao của người nông dân.

Quen thuộc nghề nông, gắn bó với đồng đất từ nhỏ, ông bà Hội - Hồng cũng đã nhiều lần thử nghiệm các giống cây ăn quả trên đất đồi, từ bưởi Diễn, mít Thái đến hồng xiêm, trám, ổi... nhưng kết quả vẫn chưa được như mong muốn.

Tận dụng tối đa đất canh tác, trong quá trình trồng cây ăn quả, ông bà đã trồng xen những luống dứa bản địa và nhận thấy cây sinh trưởng tốt, giá bán ổn định nhưng năng suất không cao.

Từ những lần đi tham quan trong miền Trung, thấy những đồi dứa bạt ngàn, thưởng thức những trái dứa to gấp đôi, gấp ba giống dứa ở quê, vị ngọt, hương thơm hơn hẳn, bà Hồng đã để tâm tìm kiếm thông tin trên internet và qua mạng xã hội đã kết nối được với những người trồng dứa quy mô lớn ở khắp mọi miền đất nước để học hỏi kinh nghiệm, kỹ thuật và đầu mối cung cấp giống, tiêu thụ sản phẩm.

Năm 2020, ông bà quyết định thu hoạch hết đồi cây nguyên liệu, mua 5.000 gốc dứa mật (Cayenne) về trồng trong sự nghi ngại của bà con hàng xóm và cả người thân. Nhìn ông bà cặm cụi cuốc đất, xới cỏ, chăm bẵm những gốc dứa vừa bén rễ, nhiều người đi qua lắc đầu ái ngại: Xưa nay trên đất này người ta chỉ trồng dứa làm hàng rào, xen kẽ với cây ăn quả trong những năm đầu để ăn chơi, nhiều lắm cũng chỉ có vài chục quả mang ra chợ đắp đổi thêm mớ rau, con cá chứ nào có ai dại dột bỏ tiền đầu tư để đánh bạc với giời như thế này...

Bỏ qua những lợi dị nghị, ông bà Hội - Hồng vẫn cần mẫn chăm sóc đồi dứa theo đúng quy trình kỹ thuật đã học được. Đất chẳng phụ công người, sau hai năm, cây dứa sinh trưởng tốt và đã cho thu hoạch lứa đầu tiên. Mỗi quả dứa đạt khoảng 1,2-1,5 kg, thương lái đến tận nơi thu mua với giá 10.000 đồng/kg. Ngay vụ đầu tiên, ông bà đã thắng lớn.

Thành công bước đầu đã tiếp thêm niềm tin, động lực để ông bà thuê thêm đất, mở rộng diện tích, quy mô trồng dứa. Học theo ông bà, nhiều nhà cũng đã phá bỏ đồi cây nguyên liệu, học hỏi kỹ thuật và mua giống dứa về trồng. Đến nay, trên địa bàn xã đã có khoảng 10 ha dứa mật với tổng số 40 vạn gốc. Nhiều nhà có diện tích trồng dứa lớn như gia đình chị Nguyễn Thị Hạnh ở khu Đoài Trong, gia đình chị Nguyễn Thị Quảng ở khu Luông Lữu, mỗi nhà có 2 vạn gốc...

Sau hơn 5 năm, cây dứa đã thực sự bén rễ, trở thành nguồn thu nhập ổn định, hướng mở thoát nghèo, vươn lên làm giàu bền vững cho nhiều hộ dân ở Phú Khê.

Lan tỏa hương dứa mật

Giống dứa đang được người dân Phú Khê lựa chọn phủ xanh đất đồi là Cayenne hay còn gọi là dứa mật hoặc dứa thơm và giống MD2 với đặc điểm có vị ngọt thanh, mọng nước, thích hợp ăn tươi, ép nước hoặc chế biến công nghiệp. Cây dứa có thể nhân giống bằng chồi nên khi thu hoạch quả, phần chồi cũng cho nguồn thu không nhỏ.

Điều kiện thổ nhưỡng phù hợp, dứa mật trên đồi Phú Khê sinh trưởng tốt, nhiều quả cân nặng hơn 2kg.

Theo những người trồng dứa, 1ha dứa mật mỗi năm sẽ cho thu hoạch ít nhất 3,5 vạn quả, mỗi quả nặng thấp nhất khoảng 1,2kg, còn lại thường đạt 1,5-1,8kg, nhiều quả nặng trên 2kg, với giá bán buôn do thương lái đến tận vườn thu mua hoặc các doanh nghiệp ký kết bao tiêu sản phẩm khoảng 8.000 đồng/kg thì mỗi ha sẽ thu về gần 350 triệu đồng.

Cùng với đó là hơn 100 triệu tiền chồi làm giống. Trừ toàn bộ chi phí từ cây giống, công làm đất, phân bón, công chăm sóc, thu hoạch... mỗi ha trồng dứa năm đầu tiên cũng mang lại cho gia chủ 200 triệu đồng, năm sau, nguồn thu sẽ tăng cao hơn do không còn phải đầu tư cây giống. Khả năng nảy chồi cao, sau vài vụ cho thu hoạch, đồi dứa mới cần trồng mới lại.

Chị Nguyễn Thị Hồng chia sẻ: Sau mấy năm trồng dứa và bước đầu có nguồn thu khả quan, tôi nhận thấy đây là giống cây trồng rất có triển vọng. Phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, dứa sinh trưởng, phát triển tốt trên đất đồi Phú Khê và cho năng suất, sản lượng khá cao, chất lượng không thua kém gì những vùng trồng tập trung quy mô lớn trên cả nước. Dứa không đòi hỏi công chăm sóc lớn, ít sâu bệnh. Vốn đầu tư ban đầu về giống và phân bón tuy có cao nhưng sẽ thu hồi được ngay sau khi thu hoạch vụ đầu tiên. Thị trường tiêu thụ rộng mở, rất nhiều doanh nghiệp, cơ sở chế biến đặt hàng bao tiêu sản phẩm, chúng tôi chỉ việc lựa chọn đơn vị nào có uy tín, giá thu mua ổn định, hợp lý để ký kết. Ngoài quả, chồi làm giống, lá dứa cũng là sản phẩm hàng hóa mang lại thu nhập cho người nông dân khi được tận dụng để làm nguyên liệu sản xuất sợi dệt. Rất tiếc là do diện tích chưa đủ lớn, số lượng nguyên liệu chưa đảm bảo nên chưa có doanh nghiệp đầu tư cơ sở chế biến trên địa bàn.

Trồng dứa mang lại nguồn lợi ổn định, cao hơn hẳn các cây trồng truyền thống trên đất đồi. Đây là thực tế đã và đang được những nông dân Phú Khê chứng minh bằng những đồi dứa xanh mướt ngày càng được mở rộng cùng những khoản thu lớn sau mỗi vụ thu hoạch.

Người dân thu hoạch dứa.

Đồng chí Nguyễn Minh Tuấn - Phó Chủ tịch Uỷ ban MTTQ xã, Chủ tịch Hội Nông dân xã Phú Khê khẳng định: Nâng cao thu nhập cho người dân luôn là mục tiêu xuyên suốt trong phát triển kinh tế địa phương. Trên cơ sở tiềm năng đất đồi sẵn có, xã định hướng khuyến khích người dân chuyển đổi sang các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, phù hợp nhu cầu thị trường. Mô hình trồng dứa mật những năm gần đây đã cho thấy hiệu quả rõ nét. Chính quyền địa phương đang tiếp tục tạo điều kiện để mở rộng diện tích trên các vùng đất trồng cây kém hiệu quả, đồng thời thúc đẩy liên kết sản xuất theo hướng hình thành vùng nguyên liệu tập trung, tiến tới xây dựng thương hiệu sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Việc phát triển cây dứa mật không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn phù hợp với định hướng tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, gia tăng giá trị trên một đơn vị diện tích, gắn với xây dựng nông thôn mới bền vững. Từ những triền đồi từng bạc màu, hôm nay những vùng dứa xanh đang dần hình thành, mang theo niềm tin mới của người nông dân vào một hướng phát triển hiệu quả và lâu dài. Khi tư duy sản xuất thay đổi, khi người dân chủ động nắm bắt thị trường và liên kết trong sản xuất, những vùng đất khó hoàn toàn có thể trở thành những vùng kinh tế hàng hóa triển vọng - nền tảng quan trọng để Phú Khê từng bước xây dựng nền nông nghiệp giá trị cao ngay trên chính quê hương mình.

Cẩm Ninh