Dũng khí... lẩn trốn

Võ đạo phương Đông nổi danh với triết lý rằng điều khó nhất không phải là đánh bại đối thủ, mà là chiến thắng chính mình. Người học võ có thể thất bại trên võ đài, nhưng không được phép đánh mất danh dự; có thể mắc sai lầm, nhưng phải đủ dũng khí để đối diện với hậu quả do chính mình gây ra. Đó cũng là giá trị cốt lõi làm nên tinh thần thượng võ.

Thế nên, vụ án của Đoàn Bảo Châu không chỉ thu hút sự quan tâm của dư luận với phán quyết thấu tình đạt lý của Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội mà còn bởi một nghịch lý đáng suy ngẫm, một người nhiều năm tự giới thiệu là võ sư, thường xuyên thể hiện những quan điểm mạnh mẽ trên mạng xã hội, nhưng khi phải đối diện với quy trình tố tụng của pháp luật lại lựa chọn lẩn trốn, đứng ngoài phiên tòa, trong khi vẫn liên tục phát trực tiếp trên Facebook để “tự bào chữa” và đưa ra nhiều phát ngôn công kích các cơ quan tiến hành tố tụng.

Lẩn trốn ở hải ngoại, Đoàn Bảo Châu vẫn đăng tải trên facebook các thông tin vu khống, công kích cơ quan chức năng.

Sáng 3/8, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội xét xử sơ thẩm vắng mặt bị cáo Đoàn Bảo Châu về tội “Làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Sau khi xem xét toàn bộ hồ sơ vụ án, các chứng cứ, kết luận giám định và quan điểm của các bên tham gia tố tụng, Hội đồng xét xử tuyên phạt bị cáo 7 năm tù, áp dụng thêm 5 năm quản chế sau khi chấp hành xong hình phạt tù. Theo quy định của pháp luật, bị cáo vẫn có quyền kháng cáo bản án.

Theo cáo trạng, trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2021, Đoàn Bảo Châu đã phát trực tiếp nhiều video trên tài khoản Facebook “Chau Doan” và tham gia một cuộc phỏng vấn được đăng trên kênh YouTube BBC Tiếng Việt. Kết luận giám định của Viện Khoa học hình sự (Bộ Công an) xác định các video không có dấu hiệu cắt ghép, chỉnh sửa; đồng thời xác định giọng nói và hình ảnh trong các video là của Đoàn Bảo Châu. Cơ quan chuyên môn cũng xác định các nội dung này có dấu hiệu tuyên truyền luận điệu chiến tranh tâm lý, phao tin bịa đặt, gây hoang mang trong Nhân dân, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của tổ chức, danh dự và nhân phẩm của cá nhân. Những tài liệu này cùng các chứng cứ khác đã được cơ quan tiến hành tố tụng xem xét trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử.

Điều khiến dư luận đặc biệt quan tâm là trong khi không trở về Việt Nam để tham gia phiên tòa, Đoàn Bảo Châu vẫn sử dụng mạng xã hội để phát trực tiếp, đưa ra quan điểm cá nhân về vụ việc và phản biện các cơ quan tiến hành tố tụng. Việc bày tỏ quan điểm là quyền của mỗi cá nhân, tuy nhiên trong một nhà nước pháp quyền, việc bảo vệ quan điểm của mình cần được thực hiện thông qua các trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định.

Phòng xử án là nơi các chứng cứ được xem xét, các lập luận được đối đáp và phán quyết được đưa ra trên cơ sở pháp luật. Mạng xã hội có thể là kênh để cá nhân bày tỏ ý kiến, nhưng không thể thay thế quá trình tố tụng, cũng không thể thay thế giá trị của chứng cứ và phán quyết của cơ quan xét xử có thẩm quyền.

Việc lựa chọn lẩn trốn, đứng ngoài quá trình tố tụng nhưng liên tục tranh luận trên không gian mạng vì thế khó có thể được coi là biểu hiện của bản lĩnh; ngược lại, đó không chỉ là biểu hiện của sự yếu hèn mà còn là hành vi vi phạm pháp luật.

Đáng chú ý, ngay sau các buổi phát trực tiếp của Đoàn Bảo Châu, một số tổ chức nước ngoài tự nhận hoạt động trong lĩnh vực nhân quyền đã nhanh chóng đưa ra những cáo buộc cho rằng Việt Nam “đàn áp nhân quyền”, “bóp nghẹt tự do ngôn luận” hay “hình sự hóa quyền tự do biểu đạt”. Tuy nhiên, để đánh giá khách quan một vụ án, cần xem xét đầy đủ hồ sơ, chứng cứ, quy trình tố tụng và các quy định pháp luật liên quan, thay vì chỉ dựa trên những thông tin, quan điểm một chiều.

Tổ chức khủng bố Việt Tân đăng tin xuyên tạc về nội dung vụ án.

Hiến pháp năm 2013 của Việt Nam khẳng định rõ tại Điều 25 rằng công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin và các quyền tự do dân chủ khác theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, các quyền này được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, gắn với trách nhiệm bảo vệ lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

Quan trọng hơn, chính Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) - điều ước quốc tế quan trọng về quyền con người mà Việt Nam là thành viên từ năm 1982 - cũng không coi quyền tự do biểu đạt là quyền tuyệt đối. Khoản 3 Điều 19 của Công ước quy định rõ việc thực hiện quyền tự do biểu đạt luôn đi kèm “những nghĩa vụ và trách nhiệm đặc biệt”, đồng thời cho phép các quốc gia quy định những giới hạn cần thiết bằng pháp luật nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự công cộng, sức khỏe, đạo đức xã hội cũng như quyền và danh dự của người khác. Vì vậy, tự do ngôn luận không đồng nghĩa với việc được phép phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân mà không phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Trở lại với câu chuyện của Đoàn Bảo Châu, dư luận từng biết đến ông qua trận giao đấu với võ sư người Canada Pierre Francois Flores. Trận đấu kết thúc bằng thất bại sau ít phút, nhưng trong thể thao, đó là điều bình thường. Điều đáng quý ở một võ sĩ không phải là luôn bất bại, mà là dám bước lên võ đài, chấp nhận kết quả và tiếp tục rèn luyện.

Trong đời sống xã hội cũng vậy, bản lĩnh không nằm ở những lời lẽ mạnh mẽ trên mạng xã hội mà ở khả năng đối diện với sự thật, tôn trọng pháp luật và chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Pháp luật luôn bảo đảm quyền bào chữa, quyền tranh tụng và các quyền hợp pháp khác của mỗi công dân, nhưng đồng thời cũng yêu cầu mọi người thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, trách nhiệm trước cộng đồng.

Dũng khí không nằm ở những lời lẽ gay gắt trên mạng xã hội, cũng không được đo bằng số giờ livestream hay số lượt chia sẻ. Dũng khí được đo bằng thái độ trước sự thật, trước pháp luật và trước chính những lựa chọn của bản thân. Đây là điều mà người xưng danh là võ sư như Đoàn Bảo Châu còn thiếu và cũng là nguyên nhân khiến ông phải chịu trách nhiệm trước pháp luật theo bản án của Tòa án.

Cẩm Ninh